Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, hình thức tạm nhập, tái xuất và chuyển khẩu ngày càng phổ biến, góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa quốc tế. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không ít rủi ro phát sinh như gian lận thương mại, chuyển tải bất hợp pháp hoặc lợi dụng chính sách để đưa phế liệu, hàng cũ vào lãnh thổ Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện công cụ pháp lý đủ mạnh để kiểm soát.
Theo tờ trình gửi Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương, dự thảo Thông tư tập trung xây dựng hai danh mục cụ thể gồm: danh mục phế liệu tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất; và danh mục hàng hóa đã qua sử dụng thuộc diện kiểm soát nghiêm ngặt. Các mặt hàng sẽ được xác định rõ theo mã HS nhằm bảo đảm minh bạch, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tra cứu và tuân thủ đúng quy định.
Cơ sở pháp lý của dự thảo được xây dựng trên nền tảng Luật Quản lý ngoại thương năm 2017, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi năm 2025) và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Đồng thời, văn bản mới sẽ đồng bộ với Nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP, qua đó cập nhật khung quản lý phù hợp với bối cảnh mới.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương, Bộ trưởng Bộ Công Thương có thẩm quyền quyết định tạm ngừng kinh doanh đối với các loại hàng hóa có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng hoặc tạo điều kiện cho gian lận thương mại. Dự thảo Thông tư lần này cụ thể hóa quyền hạn đó bằng các danh mục rõ ràng, giúp cơ quan chức năng có căn cứ pháp lý để kiểm tra, giám sát.
Đáng chú ý, quy định tạm ngừng không áp dụng đối với hình thức chuyển khẩu mà hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu, không đi qua cửa khẩu Việt Nam. Điều này nhằm bảo đảm không làm gián đoạn các hoạt động thương mại hợp pháp, đồng thời vẫn kiểm soát chặt chẽ các trường hợp có nguy cơ phát sinh vi phạm.
Đối tượng chịu tác động của Thông tư gồm các thương nhân tham gia hoạt động tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu; các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức, cá nhân liên quan trong chuỗi cung ứng. Dự thảo được thiết kế với 4 điều chính, quy định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành.
Về lộ trình, Thông tư dự kiến có hiệu lực đồng thời với Nghị định mới thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP và kéo dài đến hết ngày 31/12/2029. Khi văn bản mới được ban hành, các quy định tương ứng tại Thông tư 18/2024/TT-BCT và Phụ lục II của Thông tư 08/2023/TT-BCT sẽ được bãi bỏ nhằm bảo đảm tính thống nhất.
Việc siết chặt quản lý phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro môi trường, mà còn góp phần nâng cao uy tín của Việt Nam trong thương mại quốc tế. Đây là thông điệp rõ ràng về định hướng phát triển bền vững, không đánh đổi môi trường và trật tự thị trường để lấy tăng trưởng ngắn hạn.
Nam Sơn (t/h)
