Theo dự thảo, các công trình nhà ở riêng lẻ thuộc diện miễn giấy phép xây dựng phải đồng thời đáp ứng điều kiện về quy mô và không nằm trong các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù về quy hoạch, kiến trúc.
Cụ thể, những công trình nằm trong khu chức năng, khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung của thành phố; khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc… vẫn phải thực hiện thủ tục xin cấp phép xây dựng.
Ngoài nhà ở riêng lẻ, Bộ Xây dựng cũng đề xuất mở rộng thêm nhiều nhóm công trình được miễn giấy phép xây dựng như công trình xây dựng đặc thù; công trình thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh; công trình điện lực theo quy định của Luật Điện lực; cảng hàng không và các hạng mục phục vụ bảo đảm bay.
Một số công trình đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi cũng thuộc diện miễn giấy phép.
Trong khi đó, các công trình cấp III, cấp IV thuộc dự án không do cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định vẫn phải xin giấy phép xây dựng. Đây là nhóm công trình quy mô nhỏ, kỹ thuật không phức tạp nhưng phát sinh phổ biến trên thực tế.
Dự thảo cũng làm rõ hơn phạm vi miễn phép đối với công trình tại khu vực nông thôn và các khu chức năng nhằm thống nhất cách áp dụng giữa các địa phương.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đề xuất rút ngắn mạnh thời gian cấp phép xây dựng. Theo đó, thời gian giải quyết đối với nhà ở riêng lẻ dự kiến chỉ còn 7 ngày làm việc, thay vì 15 ngày như hiện nay. Với các công trình khác, thời gian cấp phép giảm xuống còn 10 ngày làm việc.
Cùng với đó, quy trình cấp phép cũng được đề xuất chuyển hoàn toàn sang môi trường số. Người dân có thể thực hiện thủ tục trực tuyến, chỉ cần nộp một bộ hồ sơ điện tử thay cho hai bộ hồ sơ giấy như trước.
Theo Bộ Xây dựng, việc cải cách thủ tục nhằm giảm gánh nặng hành chính cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ “tiền kiểm” sang giám sát trật tự xây dựng trong quá trình thi công.
Dù được miễn giấy phép xây dựng, chủ đầu tư vẫn phải gửi thông báo khởi công tới cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương trước khi triển khai công trình, trừ một số trường hợp đặc thù. Hồ sơ gửi kèm tương đương hồ sơ đề nghị cấp phép nhưng không cần đơn xin cấp phép xây dựng.
Luật Xây dựng 2025 cũng tăng cường yêu cầu về chất lượng công trình và an toàn phòng cháy, chữa cháy. Các công trình quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp hoặc có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng bắt buộc phải được thẩm tra thiết kế xây dựng theo quy định.
Ngoài ra, luật mới dành riêng một điều quy định về quản lý trật tự xây dựng, yêu cầu công tác quản lý được thực hiện xuyên suốt từ thời điểm tiếp nhận thông báo khởi công cho đến khi nghiệm thu, đưa công trình vào sử dụng.
Theo quy định, Bộ Xây dựng cho biết Luật Xây dựng 2025 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong đó một số điều khoản được áp dụng sớm từ ngày 1/1/2026.
Thiên Trường
