Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hình thành hệ sinh thái cảng xanh, cảng thông minh và phát triển chuỗi logistics hiện đại, phù hợp xu hướng quốc tế về giảm phát thải và phát triển bền vững.
Mở rộng vai trò cảng biển trong chuỗi logistics hiện đại
Theo dự thảo, cảng biển không chỉ là nơi tiếp nhận tàu thuyền, bốc dỡ hàng hóa hay đón trả hành khách, mà còn được xác định là đầu mối giao thông vận tải và trung tâm logistics tích hợp.
Cảng biển sẽ đảm nhiệm nhiều chức năng mới như: Kết nối vận tải đa phương thức; Cung cấp dịch vụ logistics và dịch vụ giá trị gia tăng; Ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác cảng; Kết nối và chia sẻ dữ liệu trong chuỗi cung ứng.
Bên cạnh vai trò vận tải, cảng biển còn được xác định là động lực thúc đẩy phát triển công nghiệp, thương mại, khu kinh tế và kinh tế biển; đồng thời là nơi thực hiện các hoạt động quản lý chuyên ngành như hải quan, kiểm dịch, biên phòng và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Theo Bộ Xây dựng, việc sửa đổi nhằm nâng cao vị thế của hệ thống cảng biển Việt Nam, phù hợp chiến lược phát triển kinh tế biển và yêu cầu hội nhập quốc tế.
Hình thành khung pháp lý mới cho cảng cạn và logistics
Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo mở rộng chức năng của cảng cạn (ICD) từ mô hình tác nghiệp container truyền thống sang trung tâm logistics và kết nối vận tải đa phương thức.
Theo đó, cảng cạn sẽ: Tiếp nhận, lưu kho, chuyển tải nhiều loại hàng hóa; Kết nối với cảng biển, cảng hàng không và cửa khẩu quốc tế; Thực hiện thủ tục hải quan và thông quan nội địa; Cung cấp các dịch vụ logistics tích hợp như đóng gói, phân loại, sửa chữa container; Hỗ trợ giảm áp lực ùn tắc cho hệ thống cảng biển.
Đặc biệt, dự thảo yêu cầu cảng cạn đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cảng thông minh, giảm phát thải carbon và bảo đảm tiêu chuẩn tăng trưởng xanh trong chuỗi logistics nội địa.
Cơ quan soạn thảo cho rằng việc bổ sung này sẽ phản ánh đúng vai trò của cảng cạn trong chuỗi cung ứng hiện đại, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng vận tải quốc gia.
Luật hóa khái niệm cảng xanh, cảng thông minh
Lần đầu tiên, các khái niệm như “cảng xanh”, “cảng thông minh” và “nhiên liệu thay thế” được đưa vào dự thảo luật.
Trong đó: Cảng xanh là mô hình cảng giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng công nghệ sạch và nhiên liệu thay thế, đồng thời đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Cảng thông minh là cảng ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và hệ thống quản trị hiện đại nhằm tối ưu khai thác và nâng cao tính minh bạch.
Nhiên liệu thay thế bao gồm các nguồn năng lượng thay thế dầu mỏ hóa thạch, góp phần giảm phát thải trong hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa.
Theo Bộ Xây dựng, các khái niệm này hiện đã trở thành xu hướng phát triển chủ đạo của ngành hàng hải toàn cầu. Nhiều tổ chức quốc tế như International Maritime Organization cùng các thị trường lớn như European Union đang thúc đẩy mạnh mô hình cảng xanh và sử dụng nhiên liệu sạch.
Việc luật hóa sẽ giúp tạo cơ sở xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi xanh.
Đề xuất ưu đãi lớn để hút đầu tư xã hội hóa
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực hàng hải, dự thảo đề xuất nhiều chính sách ưu đãi tài chính đủ mạnh nhằm tạo động lực thị trường và thu hút nguồn lực xã hội hóa.
Các nhóm ưu đãi được đề xuất gồm: Ưu đãi thuế; Giảm phí, lệ phí; Hỗ trợ tín dụng; Ưu đãi về đất đai; Khuyến khích đầu tư xây dựng hạ tầng cung ứng nhiên liệu mới; Hỗ trợ hoán cải phương tiện vận tải theo hướng giảm phát thải.
Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, đây là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ xanh, hạ tầng hiện đại và mô hình khai thác bền vững trong bối cảnh ngành hàng hải đang chịu áp lực lớn từ các cam kết quốc tế về môi trường và phát thải carbon.
Dự thảo cũng nhấn mạnh việc thực hiện các cam kết quốc tế liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng điện bờ và nhiên liệu sạch theo quy định của International Maritime Organization và các công ước quốc tế như MARPOL Annex VI.
Hoàng Phương (t/h)
