Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu giày dép hàng đầu thế giới, với kim ngạch da giày năm 2025 đạt gần 29 tỷ USD, hướng tới mục tiêu 38-40 tỷ USD vào năm 2030.
Tuy nhiên, doanh nghiệp FDI vẫn chiếm khoảng 75-80% kim ngạch xuất khẩu, trong khi nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu còn lớn. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, nhất là nhóm vừa và nhỏ, để tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Tại tọa đàm về gia tăng giá trị giày Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, diễn ra ngày 16/10 tại TP.HCM, TS. Nguyễn Minh Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thông tin tư vấn kinh tế thương mại Việt Nam nhận định, các FTA mở ra cơ hội mở rộng thị trường nhưng doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và các tiêu chuẩn liên quan để tận dụng ưu đãi thuế quan.
Đối với doanh nghiệp da giày, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng chứng minh xuất xứ nguyên phụ liệu là những thách thức đáng kể. Phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu có thể gây khó khăn trong hoàn thiện hồ sơ xuất xứ, ảnh hưởng đến khả năng hưởng ưu đãi thuế quan. Bên cạnh đó, yêu cầu về vật liệu tái chế, quản lý phát thải, truy xuất nguồn gốc và số hóa dữ liệu ngày càng được chú trọng. Doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn do hạn chế về vốn, công nghệ và nhân lực, trong khi đầu tư đáp ứng tiêu chuẩn cần thời gian và chi phí.
Nhiều doanh nghiệp chủ yếu làm gia công, khó tiếp cận trực tiếp các đơn hàng quốc tế khi chưa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, quy mô và hồ sơ tuân thủ. Vì vậy, doanh nghiệp cần tổ chức sản xuất minh bạch, ổn định và hiệu quả hơn để nâng cao khả năng cạnh tranh.
Một hướng đi phù hợp là chuyên sâu vào một số công đoạn hoặc sản phẩm để tham gia chuỗi cung ứng với vai trò nhà cung ứng cấp 2, cấp 3. Các phân khúc như dây giày, phụ kiện, chi tiết kim loại giúp doanh nghiệp tập trung đầu tư kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và tối ưu chi phí.
Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần bảo đảm chất lượng, tiến độ giao hàng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Liên kết sản xuất cũng góp phần tập hợp năng lực, đáp ứng những đơn hàng có quy mô lớn hơn.
Về nguồn cung, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy tắc xuất xứ của từng hiệp định thương mại tự do (FTA), chủ động thu thập chứng từ từ nhà cung cấp và cân nhắc đa dạng hóa nguồn nguyên liệu. Mô hình “China + 1”, tức duy trì nguồn cung từ Trung Quốc đồng thời tìm kiếm thêm nguồn thay thế, có thể giúp tăng tính linh hoạt. Tuy nhiên, thay đổi nguồn cung không đồng nghĩa với việc tự động đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan.
Về dài hạn, ngành da giày cần nâng cao giá trị gia tăng trong nước, cải thiện năng suất, đầu tư công nghệ và tăng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, dữ liệu và quản trị chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, chuyên môn hóa sản xuất, liên kết với đối tác và nâng cao năng lực tuân thủ là những hướng đi cần được chú trọng trong giai đoạn 2026-2027.
Chi Chi
