THCL Theo kế hoạch, 2015 là một năm quan trọng khi 4 hiệp định thương mại tự do (FTA) dự kiến được ký kết. Việc tham gia các hiệp định FTA mở ra nhiều cơ hội cho các DN Việt Nam.

DN quá thiếu thông tin về FTA

Khảo sát cho thấy, có không ít DN không hiểu rõ về nội dung đàm phán trong các FTA; không hiểu về những cơ hội và thách thức khi Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại này. Do đó, cần nhìn nhận sâu sắc lại vấn đề này để có điều chỉnh chiến lược hội nhập thời gian tới.

Bên cạnh Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Việt Nam hiện đang tham gia FTA với Australia - New Zealand, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc và gần nhất là Chile. Một số hiệp định FTA đang được đàm phán, như: FTA với Liên minh châu Âu (EU); Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP); FTA với Liên minh thuế quan Nga, Belarus và Kazakhstan; FTA với Hàn Quốc. Mới đây, FTA với Hàn Quốc đã chính thức được ký; 3 FTA còn lại, dự kiến sẽ được ký kết trong năm 2015. Đặc biệt, năm 2015 sẽ đánh dấu Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) chính thức được thành lập.

Việc tham gia các FTA đã mở ra nhiều cơ hội cho các DN Việt Nam. Từ đó, DN Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng khu vực và toàn cầu. Điều đáng nói, trong một khảo sát gần đây nhất của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho thấy một nhóm không nhỏ DN (khoảng 30% số DN được hỏi) trả lời họ không được thông tin về việc Việt Nam đàm phán gia nhập TPP. Trong số này, DN dân doanh chiếm 31,5%, DN FDI 29,8%.

Tương tự, một khảo sát trước đó cho thấy, có tới 76% DN Việt Nam không biết gì về ACE, 94% DN không hiểu rõ về nội dung đàm phán trong AEC, 63% DN không hiểu về những cơ hội và thách thức khi Việt Nam tham gia AEC.

Chính sự thiếu minh bạch thông tin trong các hiệp định đàm phán đặt ra không ít khó khăn cho DN khi muốn tìm hiểu về cơ hội và thách thức của Việt Nam và DN Việt Nam khi các Hiệp định này được ký kết. Từ thực tế đó, các DN Việt Nam đang đặt nhiều mong đợi việc các cơ quan nhà nước đưa ra các biện pháp hỗ trợ để giúp các DN trong nước được hưởng lợi ích từ hiệp định thương mại và khắc phục những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện tại Việt Nam.

Phải nỗ lực cải cách mạnh mẽ

Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú cho rằng, trong thực hiện cam kết FTA, có rất nhiều vấn đề đặt ra cho nông nghiệp, nông thôn, nông dân là làm thế nào để hàng nông sản không bị mất thị phần ngay trên “sân nhà”? Phải bắt đầu từ đâu trong tư duy, phải làm gì và làm như thế nào để nông dân không bị thiệt thòi khi phải đương đầu với những khó khăn do sức ép cạnh trạnh từ hàng nông sản nước ngoài; không biết tìm kiếm cơ hội kinh doanh; chấp nhận con đường làm thuê nhưng lại không thể kiếm được việc làm do trình độ tay nghề thấp?...

Đặc biệt, các đàm phán liên quan đến TPP vẫn được giữ trong vòng bí mật, vì thế, DN chỉ cập nhật được những dự báo cơ bản như Việt Nam sẽ hưởng lợi từ hiệp định này song cũng đối mặt với các tác động khó giải quyết trong tất cả các lĩnh vực cần cải thiện bằng chính sách kinh tế. Đồng thời, DN không có thông tin về TPP mang tính bước ngoặt, trong khi đây là hiệp định có khả năng sẽ làm thay đổi cuộc chơi trong các thỏa thuận thương mại quốc tế.

Đã thế, có rất ít DN đã và đang theo dõi các hoạt động đàm phán hoặc hiểu rõ những tác động của hiệp định đến DN mình. Ông Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam cũng chỉ ra, về hội nhập, phần đông DN Việt Nam không trả lời được những câu hỏi then chốt như cơ cấu ngành hàng trong bối cảnh hội nhập hay sản phẩm, dịch vụ nào có nguy cơ bị cạnh tranh trực tiếp từ các quốc gia trong khối ASEAN, cũng như những giải pháp tiên liệu ứng phó cạnh tranh từ các DN Việt còn rất lúng túng…

Theo các chuyên gia kinh tế, để tận dụng được các cơ hội, hạn chế, phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro, Việt Nam phải nỗ lực cải cách mạnh mẽ, nhanh và toàn diện về thể chế kinh tế thị trường, đặc biệt là đổi mới tư duy trong hoạch định chính sách theo nguyên tắc của kinh tế thị trường; nâng cao năng lực cạnh tranh cho hệ thống DN, trong đó thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển, giảm thiểu vai trò của DNNN; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là lao động nghề và nhân lực trình độ cao; chiến lược phát triển thị trường nội địa và nước ngoài, xây dựng năng lực thương mại cần đặt ở vị trí trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế.

DN phải chuẩn bị sẵn sàng trong tư thế cạnh tranh thị trường khu vực và quốc tế thông qua đổi mới sáng tạo, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị….

Hoan Nguyễn