Điểm yếu của ngành không nằm ở năng lực sản xuất
Nhiều năm qua, ngành da giày Việt Nam liên tục duy trì vị trí trong nhóm dẫn đầu thế giới về xuất khẩu. Hệ thống nhà máy sản xuất ngày càng hiện đại, năng lực gia công và đáp ứng đơn hàng được các thương hiệu quốc tế đánh giá cao.
Tuy nhiên, phía sau những con số xuất khẩu ấn tượng là một thực tế khác: chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu vẫn chưa hoàn thiện.
Theo Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO), tỷ lệ nội địa hóa của ngành hiện mới đạt khoảng 55%, đồng nghĩa với việc gần một nửa nguyên liệu đầu vào vẫn phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Da thuộc, vật liệu mới, hóa chất, phụ kiện, khóa kéo hay nhiều linh kiện phục vụ sản xuất vẫn chủ yếu phải nhập khẩu.
Sự phụ thuộc này khiến doanh nghiệp chịu nhiều sức ép từ biến động giá nguyên liệu, chi phí logistics, thời gian giao hàng và đặc biệt là khó đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ để tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
Bởi vậy, bài toán của ngành không chỉ là mở rộng sản xuất thành phẩm mà còn phải hình thành hệ sinh thái sản xuất nguyên phụ liệu ngay trong nước.
Xúc tiến thương mại đang mang thêm một "sứ mệnh" mới
Nếu trước đây các chương trình xúc tiến thương mại chủ yếu hướng tới kết nối giao thương và mở rộng thị trường xuất khẩu thì hiện nay vai trò này đã được mở rộng sang thu hút đầu tư.
Những hội chợ, triển lãm quốc tế không còn đơn thuần là nơi giới thiệu sản phẩm, mà đang trở thành điểm gặp gỡ giữa doanh nghiệp Việt Nam với các nhà sản xuất nguyên liệu, tập đoàn công nghệ và nhà đầu tư nước ngoài.
Điển hình là Hội chợ Triển lãm Quốc tế Da & Giày Việt Nam 2026, diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh với sự tham gia của hơn 800 doanh nghiệp đến từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, thu hút khoảng 15.000 khách thương mại từ hơn 70 quốc gia.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cơ cấu doanh nghiệp tham gia. Bên cạnh các nhà sản xuất giày dép còn có nhiều doanh nghiệp cung ứng máy móc, da thuộc, vật liệu mới, hóa chất, phụ kiện và công nghệ sản xuất đến từ Ý, Hàn Quốc, Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia hay Uzbekistan.
Sự hiện diện của các doanh nghiệp này mở ra cơ hội để Việt Nam thu hút đầu tư trực tiếp vào lĩnh vực nguyên phụ liệu – khâu còn nhiều khoảng trống trong chuỗi cung ứng.
Song song với hoạt động triển lãm, các hội thảo về vật liệu mới, chuyển đổi xanh và công nghệ sản xuất cũng góp phần kết nối hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hợp tác đầu tư giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Từ kết nối giao thương đến xây dựng chuỗi cung ứng nội địa
Theo LEFASO, việc hình thành Trung tâm nguyên phụ liệu quốc gia sẽ là bước đi quan trọng nhằm phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ cho da giày. Trung tâm này không chỉ đóng vai trò nghiên cứu và đổi mới sáng tạo mà còn là đầu mối kết nối doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu, thúc đẩy nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, dòng vốn đầu tư vào sản xuất nguyên phụ liệu sẽ giữ vai trò quyết định.
Khi các doanh nghiệp quốc tế đầu tư nhà máy sản xuất da thuộc, vật liệu mới, phụ kiện hay hóa chất ngay tại Việt Nam, không chỉ nguồn cung được cải thiện mà doanh nghiệp trong nước còn có cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại, tiêu chuẩn quản trị tiên tiến và tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng toàn cầu.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), VCCI sẽ tiếp tục đóng vai trò kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy xuất nhập khẩu tại chỗ và nâng cao giá trị thương hiệu quốc gia.
Ở góc độ chính sách, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, cải thiện môi trường đầu tư và tháo gỡ các rào cản để ngành dệt may, da giày phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.
Trong bối cảnh cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gay gắt, việc thu hút các nhà sản xuất nguyên phụ liệu không chỉ giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa mà còn tạo nền tảng để ngành da giày chuyển dịch từ mô hình gia công sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn. Khi đó, xúc tiến thương mại sẽ không chỉ mang về đơn hàng mới mà còn góp phần hình thành những mắt xích còn thiếu của chuỗi cung ứng ngay tại Việt Nam.
Minh Thành (t/h)
