Theo số liệu cập nhật từ Bộ Tài chính, đến đầu tháng 6/2026, tổng vốn đầu tư công được giải ngân mới đạt hơn 227.000 tỷ đồng, tương ứng khoảng 22,4% kế hoạch được giao. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn nguồn vốn vẫn đang nằm trên giấy, trong khi thời gian còn lại của năm không còn nhiều.
Nếu muốn hoàn thành mục tiêu giải ngân 100%, hệ thống quản lý đầu tư công sẽ phải đưa thêm gần 800.000 tỷ đồng vào nền kinh tế trong những tháng còn lại. Đây là khối lượng công việc khổng lồ, đòi hỏi tiến độ triển khai phải được đẩy nhanh ở tất cả các khâu, từ thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng đến thi công và nghiệm thu.
Điểm nghẽn vẫn nằm ở dự án và mặt bằng
Dù tốc độ giải ngân đã có dấu hiệu cải thiện trong những tuần gần đây, song bức tranh chung vẫn cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các địa phương và đơn vị sử dụng vốn.
Một số địa phương có kết quả tích cực nhờ chủ động chuẩn bị dự án và tháo gỡ khó khăn từ sớm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bộ, ngành và địa phương ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của cả nước. Thậm chí, một số đơn vị gần như chưa triển khai được kế hoạch vốn đã được giao.
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, nguyên nhân lớn nhất vẫn là những vướng mắc kéo dài trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng. Đây là bài toán tồn tại nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để tại nhiều dự án trọng điểm.
Bên cạnh đó, quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, điều chỉnh quy hoạch, cấp phép khai thác vật liệu xây dựng hay thẩm định hồ sơ vẫn mất nhiều thời gian. Những yếu tố này khiến không ít công trình dù đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai đúng kế hoạch.
Áp lực còn gia tăng khi giá vật liệu xây dựng liên tục biến động. Chi phí thi công tăng khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn trong việc cân đối tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện các dự án.
Đặc biệt, các dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc, đường sắt, cảng biển hay các công trình phục vụ phát triển vùng đang cần khối lượng vật liệu khổng lồ. Trong khi đó, việc điều phối nguồn cung giữa các địa phương vẫn chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến tình trạng nơi thiếu, nơi thừa và làm phát sinh thêm chi phí cho doanh nghiệp xây dựng.
Đầu tư công giữ vai trò động lực tăng trưởng chủ đạo
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, hoạt động xuất khẩu đối mặt với các rào cản thương mại mới và đầu tư tư nhân chưa phục hồi đồng đều, đầu tư công tiếp tục được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Không chỉ tạo việc làm và kích thích nhu cầu trong ngắn hạn, dòng vốn đầu tư công còn góp phần hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông, logistics và năng lượng, từ đó tạo dư địa phát triển cho khu vực doanh nghiệp trong dài hạn.
Chính vì vậy, Chính phủ đang liên tục yêu cầu các bộ, ngành và địa phương coi giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm. Nhiều giải pháp giám sát mới cũng được đề xuất nhằm nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và tăng hiệu quả sử dụng vốn.
Một trong những điểm đáng chú ý là kế hoạch áp dụng hệ thống đánh giá theo chỉ số KPI đối với công tác giải ngân. Theo đó, kết quả thực hiện sẽ được theo dõi định kỳ theo tuần và theo tháng, đồng thời trở thành căn cứ để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị liên quan.
Mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo áp lực tích cực, buộc các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương chủ động hơn trong xử lý các tồn tại phát sinh.
Thực tế cho thấy nhiều địa phương đã bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ. Hà Nội, TP.HCM cùng một số tỉnh, thành phố có quy mô vốn lớn đang triển khai hàng loạt tổ công tác chuyên trách nhằm đôn đốc tiến độ từng dự án. Việc kiểm tra hiện trường, tháo gỡ khó khăn và xử lý trách nhiệm được thực hiện thường xuyên hơn so với các năm trước.
Từ nay đến cuối năm, tiến độ giải ngân đầu tư công sẽ là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả điều hành kinh tế. Nếu nguồn vốn hơn 1 triệu tỷ đồng được đưa vào nền kinh tế đúng kế hoạch, đây sẽ là động lực đáng kể hỗ trợ tăng trưởng, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển hạ tầng. Ngược lại, nếu các điểm nghẽn tiếp tục kéo dài, mục tiêu tăng trưởng cao của năm 2026 sẽ chịu áp lực không nhỏ khi một trong những động lực quan trọng nhất chưa thể phát huy hết vai trò của mình.
Minh Thành (t/h)
