Giá sữa tăng liên tục: Quản lý yếu kém hay vô trách nhiệm?

Trên thị trường, hiện nhiều sản phẩm của các hãng sữa đã tăng giá khoảng 5 - 10%. Một số hãng sữa khác, dù chưa tăng nhưng đã có thông báo về việc sẽ tăng giá trong thời gian tới.

Người tiêu dùng cắn răng chịu trận!

Tại Siêu thị T Mart (Nguyễn Hữu Thọ, Hoàng Mai, Hà Nội), một nhân viên bán hàng cho biết, các sản phẩm sữa của Nutifood, Vinamilk, Abbott, Friso… hiện đã tăng giá. Hầu hết các sản phẩm đều có thông báo tăng giá từ trước Tết Nguyên đán, nhưng sau Tết, Siêu thị T Mart mới thực hiện tăng giá bán. Các sản phẩm sữa EnfaGrow của Mead Jonhson cũng đã tăng giá với mức tăng hàng chục nghìn đồng/một sản phẩm. Đơn cử, hộp EnfaGrow 1,8 kg trước đây có giá khoảng 750.000 đồng/hộp, nay điều chỉnh lên hơn 800.000 đồng/hộp. Các sản phẩm Vinamilk bắt đầu tăng giá bán từ ngày 10/2.

Tìm hiểu thì thấy, hầu hết các đại lý đều đã tăng giá các sản phẩm từ sữa bột cho đến sữa nước. “Các hãng sữa tăng giá vô tội vạ mà không có lời giải thích hợp lý. Hiện nay, giá sữa không ai kiểm soát, thiếu công khai minh bạch, chỉ khổ người tiêu dùng”, chị Hoàng Lan Anh (Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội) bức xúc.

Trong khi các DN sữa cho rằng, sữa không thể không tăng giá do nguyên liệu NK thế giới tăng mạnh, giá thu mua nguyên liệu trong nước tăng cao khiến người tiêu dùng méo mặt vì không thể không mua.

Thực tế, ngay sau Tết, nhiều mặt hàng sữa đồng loạt tăng giá. Tuy nhiên, theo đại diện Bộ Tài chính, từ tháng 12/2013 đến nay mới chỉ có 2/6 DN đăng ký điều chỉnh tăng giá và Bộ mới chỉ đồng ý cho 1 trường hợp (Công ty TNHH Mead Johnson Nutrition Việt Nam).

“DN… dốt mới không tăng giá” (!)

Quan điểm của các chuyên gia, các nhà quản lý là không ngăn cản việc tăng giá, nhưng người ta ngăn cấm việc tăng giá không minh bạch và bất hợp lý. Ông Vũ Vinh Phú cho rằng, Thông tư 30 đưa vào quản lý giá sữa để bình ổn là tất yếu. Nhưng dư luận đặt câu hỏi: Thông tư 30 chỉ dùng vào việc kê khai giá, các yếu tố làm sao tăng giá nhưng lại không kiểm soát được các yếu tố từ khâu nguyên liệu cho đến khi đưa vào sản xuất và ra giá thành sản phẩm sữa?

Nhận xét về việc sữa tăng giá trong những ngày vừa qua cũng như sắp tới, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, điều này là do cách quản lý kiểu nửa vời: không đưa hẳn ra ngoài tự do kinh doanh theo thị trường, cũng không đưa vào quản lý sát sao như là xăng dầu, có định mức về khung giá trần. Đây vừa tự do kinh doanh vừa có kiểm soát, có kê khai, thành ra dở. Quản lý của mình tạo ra căn cứ hợp lý, hợp lệ cho họ tăng giá?

TS. Nguyễn Minh Phong thẳng thắn: Luật Giá có những kẽ hở cho nên “tăng giá là hợp lý, là chuyện bình thường (?!)”. Bởi đáng lẽ quản lý giá là để minh bạch hơn và tạo ra sự hợp lý, nhưng chúng ta có kiểm tra, kiểm soát gì đâu? Vậy nên chỉ có những DN… dốt mới không tăng!

Cũng theo ông Phong, hiện nay các DN làm ăn rất khó, nhưng riêng kinh doanh sữa thì lãi khủng, lại không ai (công ty nhà nước – PV) nhảy vào.  “Có cơ chế nào đó khiến sự độc quyền đã xuất hiện ở đây? Phải chăng, đang có sự “bảo kê” ở một mức độ nhất định cho lực lượng kinh doanh sữa ngoại? Chưa có bằng chứng, nhưng từ cảm nhận của người dân thì có lợi ích nhóm ở đây”, ông Phong bày tỏ.

Có hay không việc chuyển giá trốn thuế?

Trước câu hỏi “vì sao được kiểm soát chặt chẽ bằng nhiều văn bản nhưng giá sữa vẫn liên tục tăng?”, ông Nguyễn Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) lên tiếng: Hầu hết các hãng sữa ngoại đều kêu lỗ để tăng giá. Việc kê khai lỗ này được các DN nước ngoài báo cáo với Bộ Kế hoạch – Đầu tư và các sở trực thuộc. Bởi vậy, bài toán đặt ra là: Tại sao lại có hiện tượng kêu lỗ, hay giá tại tờ khai hải quan không trung thực?

“Vì sự bất hợp lý này, chúng tôi đang có sự nghi vấn về chuyển giá của các DN sữa. Chuyển giá có 2 góc độ, chuyển giá cao và chuyển giá thấp. Chuyển giá cao tạo ra lỗ giả để tránh thuế thu nhập DN, còn đẩy giá xuống là để tránh thuế NK. Hai thứ này đều là hành vi chuyển giá, có thể lên hoặc xuống, tùy từng mục đích để DN có lợi nhất”, ông Tuấn nhận định.

Được biết, ngày 10/2, có 2 DN đã gửi mẫu kê khai giá đề nghị được điều chỉnh tăng giá do biến động đầu vào nguyên liệu tăng cao. Trong đó, một DN gửi kê khai giá từ ngày 12/12/2013 đề nghị được tăng từ 6 - 8% so với mức giá đang bán trên thị trường. Qua phối hợp với phía hải quan, tờ khai NK của DN này thể hiện giá nguyên liệu đầu vào tăng 12%. Sau khi đối chiếu, kiểm soát đầu vào, Cục Quản lý giá chấp thuận cho DN này tăng giá của 10/35 dòng sản phẩm đang lưu hành trên thị trường.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Tuấn thì, dù chấp thuận cho DN này tăng giá, nhưng do yếu tố đầu vào tăng cao, nghi ngờ có dấu hiệu chuyển giá nên Bộ Tài chính đã có văn bản gửi Tổng cục Hải quan đề nghị điều tra về dấu hiệu này. “Việc DN có chuyển giá hay không, cần phải xem xét cụ thể. Tuy nhiên, giá tờ khai hải quan cao thì phải nghi ngờ. DN nói không điều chỉnh sẽ bị lỗ, nhưng thực tế kinh doanh sữa rất khó lỗ. Trách nhiệm của cơ quan quản lý là phải phân tích được do đâu lỗ, do giá thành tăng hay chi phí quản lý, giá nhân công... Nghi ngờ có biểu hiện chuyển giá nên chúng tôi đề nghị làm rõ”, ông Nguyễn Anh Tuấn khẳng định.

Đại diện Cục Quản lý giá cũng nhận định, cái khó trong việc xác định giá gốc của DN NK sữa là do độ tương thích để so sánh rất khó khăn. Các dòng sữa ở các quốc gia khác nhau, hàm lượng khác nhau, thị hiếu khách hàng cũng khác nhau. Việc khai thác các dữ liệu từ công ty mẹ là rất khó. “Ngành giá chúng tôi rất hy vọng vào quyết tâm của Bộ Tài chính về công tác chống chuyển giá trong năm 2014. Nếu làm tốt công tác chống chuyển giá thì sẽ giải quyết được rất nhiều vấn đề”, ông Tuấn nói.

Kiểm soát giá là biện pháp cuối cùng

Các chuyên gia cũng như dư luận đang lo ngại về việc có hay không lợi ích nhóm trong kinh doanh sữa, đặc biệt là sữa ngoại trên thị trường Việt Nam? Bởi theo ông Vũ Vinh Phú, hiện nay có 200 nhà cung cấp, NK sữa ngoại, nhưng toàn là tư nhân. “Kinh doanh sữa lãi cao như thế, nhưng không hiểu sao không có công ty thương mại nhà nước nào tham gia để đảm bảo quyền lợi cho dân nhằm đối trọng với lực lượng tư nhân (200 nhà NK sữa tư nhân hiện không có đối trọng). Cần phải tìm ra nguyên nhân: Tại sao chúng ta có thương vụ, có bộ phận thương mại ở nước ngoài mà không làm gì giúp cho các tổng công ty về các đầu mối sữa nhập về bán cho dân, để khống chế việc tăng giá sữa như hiện nay?”, ông Phú đặt câu hỏi.

Cũng theo ông Phú, không nên dùng biện pháp hành chính như hiện nay, vì kiểm soát giá là biện pháp cuối cùng. Chúng ta phải dùng kinh tế để áp đảo kinh tế, dùng hàng hóa để áp đảo hàng hóa, dùng sữa để áp đảo sữa, dùng hệ thống phân phối để áp đảo hệ thống phân phối thì mới mong cứu vãn được. Nếu đã xác định đưa vào quản lý giá thì cần phải có sự phối hợp giữa thương vụ, hải quan, tài chính, y tế, công thương… để làm tốt việc kiểm soát giá sữa.

Để quản lý tốt giá sữa, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, có 2 cách: Hoặc cho phép cạnh tranh tự do, cấp phép cho các đơn vị được cạnh tranh thoải mái, các DNNN đứng ra cạnh tranh đối trọng với giá thấp hơn để tạo ra được sức ép thị trường. Hoặc là đưa sữa vào diện kiểm soát giá, tính mức lãi nhất định cộng với chi phí thực tế có kiểm toán, có so sánh với giá thế giới. Đồng thời, cần tuyên truyền cho người dân biết về các mức giá thế giới, trong nước để không chọn mua những sản phẩm có mức giá quá đắt. Không thì người dân cứ xem quảng cáo rồi cắm vào mua, tự tạo ra cơn sốt, tự mình hại mình”.

An Hà – Trọng Nhân