Sai sót kỹ thuật nhỏ, rủi ro thương mại lớn
Tháng 4/2026, một lô dứa đóng hộp của Việt Nam bị cơ quan chức năng châu Âu thu giữ không phải vì vấn đề an toàn thực phẩm, mà do sai lệch thông tin trên nhãn mác. Trước đó, nhiều sản phẩm như nước cốt dừa hay xoài sấy cũng gặp tình trạng tương tự. Điểm chung của các vụ việc này không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở sự thiếu chính xác trong khâu ghi nhãn.
Những sự cố này cho thấy một thực tế: Trong thương mại quốc tế, nhãn mác và bao bì không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành một phần không thể tách rời của tiêu chuẩn chất lượng. Mọi thông tin in trên sản phẩm đều mang tính pháp lý và được kiểm tra nghiêm ngặt. Chỉ cần sai lệch nhỏ về thành phần, hạn sử dụng hoặc cách trình bày, sản phẩm có thể bị coi là vi phạm quy định.
Không chỉ tại châu Âu, nhiều thị trường khác cũng áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Từng có trường hợp lô trái cây của Việt Nam bị dừng thông quan tại Australia chỉ vì không đáp ứng quy chuẩn đóng gói, dù sản phẩm đạt chất lượng. Những yêu cầu như kích thước bao bì, cấu trúc lỗ thông khí hay phương thức niêm phong đều được quy định chi tiết và bắt buộc tuân thủ.
Tuy nhiên, trong thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn xem nhãn mác là khâu hoàn thiện cuối cùng, mang tính hình thức. Chính tư duy này khiến nhiều lô hàng bị trả về hoặc tiêu hủy, gây thiệt hại không nhỏ. Quan trọng hơn, mỗi sự cố đều làm suy giảm niềm tin của thị trường đối với hàng Việt.
Chuẩn hóa từ gốc để thích ứng “luật chơi” mới toàn cầu
Song song với các yêu cầu về nhãn mác, hệ thống tiêu chuẩn quốc tế đang ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực mới như môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Các thị trường lớn không chỉ kiểm soát chất lượng sản phẩm, mà còn đánh giá toàn bộ quy trình sản xuất.
Tại Liên minh châu Âu, các quy định liên quan đến bao bì, hóa chất và môi trường đang được siết chặt. Trong những năm tới, bao bì sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chí về phân loại rác thải, minh bạch thông tin và hạn chế sử dụng các chất có nguy cơ gây hại. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là tiêu chí đánh giá mức độ bền vững của sản phẩm.
Đáng chú ý, cách tiếp cận trong kiểm soát dư lượng hóa chất cũng đang thay đổi. Nếu trước đây dựa trên đánh giá rủi ro, thì hiện nay nhiều thị trường chuyển sang đánh giá nguy hại, với mức giới hạn gần như tuyệt đối đối với một số hoạt chất. Điều này khiến dư địa sai sót gần như không còn.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp cần thay đổi toàn diện cách tiếp cận. Kiểm soát chất lượng không thể chỉ dừng ở khâu cuối, mà phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Từ việc lựa chọn giống, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến quy trình thu hoạch, bảo quản đều phải được theo dõi chặt chẽ.
Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và quản trị sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu bắt buộc. Khi thị trường ngày càng coi trọng tính minh bạch, doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà còn phải chứng minh được toàn bộ hành trình của sản phẩm đó.
Một điểm đáng chú ý là dù số lượng cảnh báo đối với nông sản Việt tại một số thị trường đã giảm trong thời gian gần đây, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc rủi ro đã được loại bỏ. Ngược lại, khi tiêu chuẩn ngày càng nâng cao, áp lực tuân thủ cũng ngày càng lớn.
Theo các chuyên gia kinh tế, điểm yếu lớn nhất của nhiều doanh nghiệp Việt không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở hệ thống quản trị và tổ chức sản xuất. Việc thiếu đồng bộ trong chuỗi giá trị, từ sản xuất đến đóng gói và xuất khẩu, khiến các sai sót nhỏ dễ xảy ra và khó kiểm soát.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, việc giữ thị trường không chỉ dựa vào lợi thế giá hay sản lượng. Uy tín và sự ổn định mới là yếu tố quyết định. Một khi niềm tin bị ảnh hưởng, việc khôi phục thị trường sẽ tốn kém hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư ban đầu cho tiêu chuẩn.
Do đó, nâng cao chất lượng không còn là câu chuyện của riêng sản phẩm, mà là câu chuyện của toàn bộ hệ thống. Từ thay đổi tư duy, chuẩn hóa quy trình đến đầu tư công nghệ và đào tạo nhân lực, tất cả đều cần được thực hiện đồng bộ.
Xuất khẩu nông sản Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi nhu cầu thị trường toàn cầu tiếp tục tăng. Tuy nhiên, để đi xa và bền vững, mỗi chi tiết nhỏ trong sản xuất và xuất khẩu đều cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong “luật chơi” mới, sự chỉn chu không còn là lợi thế, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại và phát triển.
Nam Sơn
