Không để kiến nghị doanh nghiệp dừng ở những văn bản trả lời
Điểm đáng chú ý tại cuộc họp là yêu cầu chuyển cách tiếp cận từ “trả lời doanh nghiệp” sang “giải quyết để doanh nghiệp có thể làm được”.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7, Bộ đã rà soát 18 nhóm vấn đề thuộc phạm vi quản lý và đến nay đã có nội dung trả lời đối với toàn bộ 18 nhóm. Các kiến nghị được giải thích căn cứ pháp lý, xác định cơ quan có thẩm quyền hoặc đưa ra hướng xử lý tiếp theo.
Tuy nhiên, việc có văn bản trả lời chưa đồng nghĩa với việc vướng mắc đã được giải quyết. Đây chính là khoảng trống mà cơ quan quản lý được yêu cầu phải tiếp tục xử lý.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường phân loại các kiến nghị thành 4 nhóm: vấn đề có thể hướng dẫn và xử lý ngay; vấn đề đã có quy định nhưng cách hiểu, cách thực hiện chưa thống nhất; vấn đề cần sửa đổi, bổ sung chính sách hoặc văn bản pháp luật; và nhóm vấn đề liên ngành cần xác định cơ quan chủ trì để phối hợp xử lý.
Cách phân loại này hướng tới việc xác định rõ “đường đi” của từng kiến nghị, thay vì xử lý chung chung. Bộ cũng đề xuất theo dõi kết quả sau trả lời thông qua các tiêu chí như đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp, sản phẩm đầu ra, tiến độ và phản hồi của doanh nghiệp.
Theo tinh thần được Phó Thủ tướng nhấn mạnh, vấn đề đã rõ phải trả lời rõ, nội dung cần hướng dẫn phải hướng dẫn cụ thể, còn những điểm nghẽn xuất phát từ cơ chế, chính sách thì phải nghiên cứu sửa đổi. Mục tiêu cuối cùng không phải là hoàn thành một văn bản hành chính mà là tháo được nút thắt cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho biết đã tổng hợp hàng trăm phản ánh liên quan đến đất đai, môi trường, khai thác khoáng sản và nguồn vật liệu. Trong đó, nhiều vướng mắc có tính lặp lại và bắt nguồn từ những vấn đề mang tính hệ thống.
VCCI nhận diện 5 nhóm nguyên nhân chính, gồm độ trễ trong định giá đất; sự chưa đồng bộ giữa nghĩa vụ tài chính và khả năng thực hiện quyền sử dụng đất trên thực tế; rủi ro pháp lý đối với các quyết định hành chính đã ban hành; thiếu tiêu chí định lượng và đầu mối kết luận trong một số thủ tục môi trường, quy hoạch; cùng với cách tiếp cận quản lý chất thải chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế tuần hoàn.
Việc chỉ ra nguyên nhân gốc được xem là yếu tố quan trọng để tránh tình trạng một doanh nghiệp được giải quyết nhưng doanh nghiệp khác lại tiếp tục gặp đúng vướng mắc đó.
Từ đất đai đến môi trường: cần một cơ chế xử lý có đầu mối
Những kiến nghị được doanh nghiệp đưa ra tại cuộc họp cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở một thủ tục riêng lẻ mà còn ở sự giao thoa giữa nhiều lĩnh vực quản lý.
Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đề nghị nghiên cứu kéo dài thời hạn sử dụng đất đối với những dự án đầu tư lớn trong nông nghiệp, thủy sản. Theo phản ánh, doanh nghiệp có thể phải đầu tư lớn vào hạ tầng nhưng thời hạn sử dụng đất chỉ ở mức 20 năm, dẫn tới khó khăn khi dự án hết thời hạn và phải thực hiện lại các thủ tục liên quan.
Trong khi đó, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đề xuất xây dựng cơ chế một đầu mối tiếp nhận và liên thông hồ sơ đối với các thủ tục đầu tư, xây dựng và đất đai. Việc chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý cũng được đề xuất nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp hoặc thực hiện lại những thủ tục đã hoàn tất ở một cơ quan khác.
Ở lĩnh vực môi trường, doanh nghiệp đề nghị được kế thừa những kết quả đánh giá tác động môi trường đã thực hiện khi thẩm quyền quản lý thay đổi, thay vì phải thực hiện lại toàn bộ quy trình.
Các kiến nghị liên quan đến quy hoạch khu vực tiếp nhận vật chất nạo vét, khai thác khoáng sản, sử dụng tro xỉ, bùn thải, tái chế và kinh tế tuần hoàn cũng cho thấy nhu cầu cấp thiết phải có hướng dẫn thống nhất, rõ trách nhiệm và dễ áp dụng trên thực tế.
Theo VCCI, các kiến nghị có thể được tiếp tục chia theo tiến độ xử lý. Một nhóm có thể giải quyết ngay trong quý III/2026 thông qua hướng dẫn hoặc chỉ đạo thuộc thẩm quyền; nhóm khác cần sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật trong quý IV/2026; trong khi những dự án tồn đọng cần được xem xét bằng cơ chế tổng thể.
Đây cũng là lý do Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành phải làm rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm đối với từng vấn đề, tránh tình trạng doanh nghiệp phải đi qua nhiều đầu mối nhưng không xác định được nơi có thể đưa ra quyết định cuối cùng.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng lưu ý không để xảy ra tình trạng những thủ tục, điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm lại quay trở lại dưới hình thức khác, chẳng hạn tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc các yêu cầu phát sinh trong quá trình thực hiện. Việc cải cách phải tạo thuận lợi thực chất chứ không chỉ thay đổi tên gọi của thủ tục.
Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu tiếp tục rà soát các quy định về đất đai, môi trường và kinh tế tuần hoàn; đồng thời nghiên cứu những nội dung cần cập nhật trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu ngay trong tháng 8 tiếp tục tổ chức làm việc để phân loại và xử lý cụ thể các kiến nghị. Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết nhanh; những vấn đề liên ngành phải xác định rõ đầu mối phối hợp; còn những bất cập về pháp luật phải được đưa vào quá trình sửa đổi chính sách.
Về lâu dài, một cơ chế tiếp nhận và theo dõi kiến nghị hiệu quả, có thể thông qua đường dây nóng hoặc phương thức phù hợp, được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp có một kênh phản ánh rõ ràng hơn. VCCI được đề nghị tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để tổng hợp, phân loại và theo dõi tiến độ xử lý.
Thông điệp được đưa ra tại cuộc họp vì vậy không chỉ là “không né tránh, không đùn đẩy”, mà còn là yêu cầu thay đổi cách thức phục vụ doanh nghiệp: từ tiếp nhận sang hành động, từ trả lời sang giải quyết và từ xử lý từng trường hợp sang tháo gỡ những nguyên nhân có tính hệ thống.
Khi các điểm nghẽn về đất đai, môi trường, khoáng sản và vật liệu được xử lý minh bạch, nhất quán và đúng thời hạn, nguồn lực của doanh nghiệp mới có thể được khơi thông. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để biến cải cách thủ tục và chính sách thành động lực thực tế cho đầu tư, sản xuất và tăng trưởng.
Minh Thành (t/h)
