THCL - Nếu như Lễ hội đền Trần (Nam Định) nổi tiếng là lễ hội phát ấn thì Lễ hội đền Trần (Trần Thương – Hà Nam) lại được biết đến là lễ hội phát lương.
Lương ở đây nghĩa là lương thảo, lương thực. Sau đại chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 3 (1288), Trần Hưng Đạo đã tổ chức phát quân lương tại đây và khuyến khích binh lính cùng tăng gia sản xuất vào thời bình với chính sách “ngụ binh ư nông”.
Để ghi nhớ chiến công của nhà Trần và khuyến khích người dân tăng gia sản xuất ngay từ đầu năm, Lễ hội phát lương đã được duy trì nhiều năm nay.
Đền Trần Thương những ngày cận phát lương
Trần Thương – chứng tích quan trọng của nhà Trần
Một trong những yếu tố làm nên chiến thắng quân Nguyên Mông xâm lược của triều đại nhà Trần trong lịch sử Việt Nam đó là chính sách "khoan thư sức dân" - tức biết cách dụng binh ư nông linh hoạt để tích trữ lương thảo cung cấp cho các cuộc chiến.
Tích xưa để lại, những năm tháng nằm gai nếm mật đánh quân Nguyên Mông, Trần Hưng Đạo nhận thấy địa thế nơi đây là “lục khê đầu” (6 khe nước) vừa trù phú vừa hiểm yếu bèn đặt kho lương chính để phục vụ cuộc kháng chiến.
Sau khi chiến thắng trở về, ngài đã tổ chức phát quân lương tại đây rồi cắm sinh phần, lấy đây làm dân “tạo lệ” khuyến khích quân – dân cùng tăng gia sản xuất nhằm tích trữ lương thảo tronmg thời bình và chung sức chiến đấu khi có xâm lăng.
Từ đó xuất hiện thôn Trần Thương và các thôn khác như Đội Xuyên, Khu Mật…
Trần Thương là mảnh đất địa linh, trù phú như câu ca truyền đời “Cá Nhân Đạo, gạo Trần Thương” và câu thơ khắc ghi trên bức châm tại đền: “Trần Thương dư phúc địa, trà thảo tứ thời xuân” (có nghĩa là: đất Trần Thương lắm phúc, hoa quả bốn mùa xuân).
Từ đây, có thể ngược sông Hồng, đi Thăng Long hoặc xuôi dòng về Hành cung Thiên Trường rồi ra biển, qua sông Hồng về phía Đông khoảng 3 km là khu Tam đường (Hưng Hà, Thái Bình), nơi đặt lăng mộ của nhà Trần, về phía nam khoảng 20 km là Đền Trần - chùa Tháp (Nam Định). Địa điểm ngôi đền hiện nay là kho lương chính.
Để tưởng nhớ công lao của vua quan nhà Trần nói chung và Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn nói riêng, đền Trần Thương (Hà Nam) cùng với đền Trần – Chùa Tháp (Nam Định) và đền Trần (Thái Bình) đều mở hội mỗi dịp Tết đến Xuân về.
Đền Trần Thương thuộc thôn Trần Thương, xã Nhân Đạo (Lý Nhân, Hà Nam) - đây là di tích tiêu biểu của tỉnh Hà Nam và cả nước, hội tụ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, tâm linh. Lễ hội phát lương đền Trần Thương là một trong những lễ hội lớn đầu năm của tỉnh Hà Nam.
Lễ hội được tổ chức ngay tại ngôi đền chính là nơi Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn chọn làm kho lương, cung cấp lương thảo cho quân đội trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ thứ XIII.
Hiện trong đền còn giữ được nhiều đồ thờ tự có giá trị như hương án, sập thờ bằng đá, ngai thờ, khám thờ và tượng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
Mùa lễ hội phát lương 2017 đã sẵn sàng
Lễ hội phát lương đền Trần chính thường mở vào tháng 8 nhằm tưởng nhớ ngày Giỗ Trần Hưng Đạo nên có câu ca “Tháng 8 giỗ Cha, tháng 3 giỗ Mẹ”. Song, ở cả 3 nơi thờ chính của nhà Trần đều mở lễ hội vào đêm này 14 tháng 1.
Bên cạnh ý nghĩa tâm linh sâu sắc, Lễ phát lương đền Trần Thương còn động viên nhân dân thi đua sản xuất nông nghiệp, làm ra lương thực nuôi sống con người, nuôi quân đánh giặc trong công cuộc dựng nước và giữ nước của ông cha ta bao đời nay, thể hiện sự trường tồn của những giá trị văn hóa tâm linh trong mạch nguồn bất diệt của dân tộc.
Mùa xuân lại đến, mùa lễ hội lại về, vùng quê nơi đây lại trần đầy “hào khí Đông A” khi các cấp chính quyền địa phương cùng người dân đang chu đáo, cẩn thận tiến hành mọi công tác chuẩn bị cho lễ hội.
Ông Nguyễn Tiên Phong, Phó chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam, Trưởng Ban tổ chức (BTC) Lễ hội phát lương đền Trần Thương năm 2017, cho biết: Việc chuẩn bị cho lễ hội và công tác đầu tư nâng cấp cho di tích được các cấp chính quyền quan tâm, triển khai thực hiện từ trước Tết Nguyên đán, bảo đảm Lễ hội phát lương đền Trần Thương diễn ra đúng với các nghi thức truyền thống.
Đến nay, hệ thống đường sá dẫn đến khu vực diễn ra lễ hội đã được sửa sang, chỉnh trang hoàn tất. Bên cạnh đó, BTC đã phối kết hợp với các cơ quan truyền thông tuyên truyền, quảng bá về lễ hội.
Lễ hội phát lương đầu năm tại đền Trần Thương mang ý nghĩa cung cấp lương thực, chăm lo cho đời sống nhân dân, khuyến khích người dân tích cực tăng gia sản xuất tạo ra của cải vật chất.
Đồng thời, lễ hội cũng tuyên truyền giáo dục truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm của ông cha ta, đặc biệt là thời Trần, để động viên nhân dân phát huy truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn, bước vào năm mới mọi người hăng say lao động, học tập, công tác.
Cũng theo ông Phong, trong mùa Lễ phát lương đền Trần Thương 2017, BTC đã chuẩn bị 10 vạn túi lương để phát tại 29 điểm vào giờ Tý đêm 14 tháng Giêng năm Đinh Dậu (tức đêm 13/2).
“Cầm túi lương trên tay, mong rằng mỗi gia đình sẽ có một năm no đủ, khỏe mạnh, làm ăn phát tài”, một người dân địa phương chia sẻ. Đây chính là động lực tinh thần trong cả năm, giúp người dân hăng hái thi đua lao động sản xuất, đoàn kết xây dựng nông thôn mới, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Về phần hội, BTC cũng đã chuẩn bị xong các khu tổ chức chơi cờ tướng, bóng chuyền và các trò chơi dân gian cho du khách trẩy hội, vui xuân an toàn, lành mạnh.
Tính đến thời điểm này, mọi công tác đảm bảo an ninh, an toàn trước – trong và sau lễ hội cũng đã được quán triệt đến từng thành viên BTC, tuyên truyền sâu rộng đến người dân.
Công tác chuẩn bị cho lễ hội đã cơ bản hoàn tất với số người phục vụ lên đến… người. Việc treo cờ, khẩu hiệu tại các con đường dẫn vào khu vực đền, trang trí tại các điểm phát lương, chuẩn bị quần áo, bao kiếm, nhang án, tắm rửa tượng trong đền… đã được các tiểu ban cùng nhân dân chuẩn bị chu đáo.
Ngoài ra, BTC đã thành lập các điểm trông xe, yêu cầu người dân cam kết thu đúng giá vé, bảo đảm an toàn tài sản. BTC cũng lắp đặt khu nhà vệ sinh dã chiến, nhà vệ sinh di động, bố trí các điểm có cán bộ y tế thường trực cùng xe cứu thương sẵn sàng khi xảy ra sự cố.
Công tác phòng chống cháy nổ cũng được chú trọng, việc thắp nhang, đốt vàng mã sẽ được quản lý chặt. Ngoài việc tăng số lượng túi lương tại các điểm phát lương, BTC đã thiết kế các hàng rào zíc zắc để tránh tình trạng người dân chen lấn, xô đẩy gây mất an ninh trật tự, bảo đảm những người đến với lễ hội đều được nhận lương.
Dự kiến, vào ngày 12 tháng Giêng năm Đinh Dậu 2017, người dân thôn Trần Thương sẽ làm lễ cáo yết xin phép Đức Thánh Trần cho tổ chức lễ phát lương và rước nước từ sông Hồng về làm lễ mộc dục.
Trong tiết trời xuân ấm áp, cùng với Lễ hội phát ấn (đền Trần – Nam Định) và Lễ hội đền Trần – Thái Bình, Lễ hội phát lương tại đền Trần Thương (Hà Nam) đã làm dậy nên hào khí Đông A một thời tại vùng đồng bằng Bắc Bộ rộng lớn.
Nguyên Bình
