Hệ thống thoát nước còn nhiều hạn chế, áp lực ngày càng gia tăng
Tại hội thảo, các ý kiến đều thống nhất rằng, bài toán úng ngập tại Hà Nội không còn là vấn đề cục bộ, mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống, gắn với tốc độ đô thị hóa nhanh và sự thay đổi điều kiện khí hậu.
Theo đánh giá, hệ thống thoát nước hiện nay mới chỉ được đầu tư tương đối tại một số khu vực như lưu vực sông Tô Lịch, trong khi tổng thể toàn mạng lưới vẫn chưa đồng bộ. Các hồ điều hòa và trạm bơm – những hạng mục đóng vai trò điều tiết và tiêu thoát nước mới đạt khoảng 20% so với quy hoạch, khiến khả năng xử lý nước mưa còn hạn chế.
Đáng chú ý, hệ thống vẫn phụ thuộc lớn vào trạm bơm Yên Sở. Khi xuất hiện các trận mưa lớn kéo dài, áp lực dồn về một đầu mối khiến nhiều khu vực nội thành nhanh chóng rơi vào tình trạng ngập úng.
Cùng với đó, quá trình bê tông hóa diễn ra nhanh, diện tích thấm nước tự nhiên bị thu hẹp, làm gia tăng lượng nước chảy tràn trên bề mặt. Điều này khiến các điểm ngập không chỉ xuất hiện thường xuyên hơn mà còn lan rộng, khó xử lý triệt để.
Đề xuất giải pháp tổng thể, kết hợp hạ tầng và điều hành thông minh
Trên cơ sở thực trạng, Đề án xử lý úng ngập nội thành giai đoạn 2026–2030 được xây dựng theo hướng đồng bộ, kết hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình.
Về hạ tầng, thành phố định hướng tiếp tục nâng cấp hệ thống cống thoát nước, mở rộng và xây dựng thêm các hồ điều hòa, tăng cường công suất các trạm bơm nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước. Đây là những yếu tố nền tảng giúp giảm tải cho hệ thống hiện hữu.
Song song với đó, các giải pháp về quản lý và vận hành được đặc biệt nhấn mạnh, trong đó có việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, ứng dụng công nghệ trong giám sát và điều hành thoát nước theo thời gian thực. Việc chuyển sang mô hình điều hành thông minh được kỳ vọng sẽ giúp chủ động hơn trong ứng phó với các tình huống mưa lớn, giảm thiểu ngập cục bộ.
Nghiên cứu mô hình “thành phố bọt biển”, hướng tới thích ứng dài hạn
Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là đề xuất nghiên cứu áp dụng mô hình “thành phố bọt biển” – cách tiếp cận đã được nhiều đô thị trên thế giới triển khai nhằm tăng khả năng hấp thụ và điều tiết nước mưa ngay trong đô thị.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống cống thoát nước, mô hình này hướng đến việc giữ nước tại chỗ thông qua các giải pháp như tăng diện tích không gian xanh, sử dụng vật liệu thấm nước, cải tạo bề mặt đô thị để nước có thể thấm xuống đất hoặc được lưu trữ tạm thời.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước mà còn góp phần cải thiện môi trường sống, giảm nhiệt đô thị và nâng cao chất lượng cảnh quan.
Cần phân định rõ chống ngập và chống lụt, xây dựng kịch bản theo từng khu vực
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu phải phân định rõ giữa chống ngập do mưa trong đô thị và chống lụt do nước sông dâng, từ đó xây dựng giải pháp phù hợp cho từng loại hình.
Bên cạnh đó, việc xây dựng bản đồ cao độ chi tiết, thiết lập các kịch bản mưa cực đoan và phân vùng giải pháp theo từng khu vực được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả của đề án. Mỗi khu vực với đặc điểm địa hình, mật độ xây dựng khác nhau cần có phương án xử lý riêng, tránh áp dụng một cách dàn trải.
Việc tiếp cận theo hướng tổng thể, kết hợp giữa đầu tư hạ tầng và thay đổi cách quản lý, cùng với nghiên cứu các mô hình mới như “thành phố bọt biển”, được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội từng bước nâng cao năng lực thoát nước và thích ứng tốt hơn với các thách thức trong tương lai.
Minh Thắm
