fThủ đoạn tinh vi, không gian mạng trở thành “điểm nóng”
Trong bối cảnh kinh tế phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn trầm lắng, TP. HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Tuy nhiên, cùng với sự sôi động của hoạt động sản xuất, kinh doanh là sự gia tăng đáng lo ngại của các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Thực tế cho thấy, từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, dược phẩm, quần áo, giày dép, phụ kiện thời trang cho đến linh kiện điện tử, thiết bị gia dụng… hầu như không có lĩnh vực nào “miễn nhiễm” với hàng giả, hàng nhái. Không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp làm ăn chân chính, tình trạng này còn trực tiếp đe dọa sức khỏe, an toàn của người tiêu dùng, làm xói mòn niềm tin đối với thị trường nội địa. Trong bối cảnh thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng phát triển mạnh, hàng giả len lỏi vào từng “ngóc ngách” đời sống, khiến cuộc chiến chống gian lận thương mại trở nên cam go hơn bao giờ hết.
Trao đổi với Tạp chí Thương hiệu và Công luận, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. HCM cho biết, năm 2025 đánh dấu nhiều thay đổi lớn về quy mô thị trường sau sáp nhập địa giới hành chính. Chuỗi lưu thông hàng hóa ngày càng khép kín, tốc độ luân chuyển nhanh hơn, kéo theo đó là sự tinh vi và khó lường của các hành vi vi phạm.
Theo ông Huy, các tuyến quốc lộ, đường vành đai đang trở thành “huyết mạch” để vận chuyển hàng hóa vi phạm với quy mô lớn. Nếu như trước đây, đối tượng thường sử dụng xe máy, xe tải nhỏ thì nay đã chuyển sang container, xe tải trọng lớn nhằm giảm rủi ro và tăng khối lượng vận chuyển. Hàng hóa sau đó được tập kết tại các kho hàng đặt xa khu dân cư, ít bị chú ý, rồi phân phối về nội đô hoặc giao trực tiếp cho người tiêu dùng thông qua dịch vụ chuyển phát nhanh.
Đáng chú ý, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự dịch chuyển mạnh mẽ của hoạt động kinh doanh hàng giả lên môi trường mạng. Các đối tượng lợi dụng sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, đặc biệt là hình thức livestream bán hàng để tiếp cận người tiêu dùng. Việc giao dịch không cần mặt bằng, không địa chỉ kinh doanh cụ thể khiến công tác kiểm tra, giám sát của lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn.
“Hàng hóa có thể được đóng gói ngay tại kho, giao dịch hoàn toàn trực tuyến, khi phát hiện thì đối tượng đã xóa dấu vết, thay đổi tài khoản hoặc chuyển sang nền tảng khác”, ông Nguyễn Quang Huy phân tích.
Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. HCM nhấn mạnh, các đối tượng lợi dụng sàn giao dịch thương mại điện tử, mua, bán online, mạng xã hội với nhiều thủ đoạn để kinh doanh hàng cấm, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tình trạng hàng hóa được xé lẻ, gửi từ các kho ngoại quan, các kho trong các khu công nghiệp hoặc các kho hàng nằm sâu trong khu dân cư thông qua dịch vụ chuyển phát nhanh diễn ra phổ biến, gây rất nhiều khó khăn cho công tác giám sát và xử lý vi phạm của Quản lý thị trường.
Từ kiểm tra trực tiếp sang giám sát không gian mạng
Nếu như trước đây, hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường chủ yếu diễn ra tại các cửa hàng, kho bãi, chợ truyền thống, thì nay “mặt trận” mới của lực lượng Quản lý thị trường là các sàn thương mại điện tử, website bán hàng, fanpage, livestream trên mạng xã hội. Nhiều đối tượng kinh doanh lợi dụng tính ẩn danh, khó truy vết trên môi trường mạng để buôn bán hàng giả, hàng nhái thương hiệu lớn, hàng kém chất lượng, thực phẩm, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc.
Không ít trường hợp, khi lực lượng Quản lý thị trường tiến hành kiểm tra địa chỉ đăng ký kinh doanh thì người bán đã “xóa shop”, đổi tài khoản hoặc chuyển sang nền tảng khác.
Ông Huy cho biết, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, mạng xã hội và hình thức bán hàng qua livestream đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản lý thị trường. Hoạt động phòng, chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trở nên “nóng” và phức tạp hơn, tạo ra không ít khó khăn cho lực lượng chức năng trong quá trình kiểm tra, giám sát và phát hiện vi phạm.
Trước thực tế đó, Chi cục Quản lý thị trường TP. HCM xác định, thương mại điện tử là lĩnh vực trọng tâm cần tăng cường kiểm tra, giám sát. Đơn vị đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó ưu tiên việc thu thập thông tin trên không gian mạng, chủ động phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Song song, Chi cục đã thành lập Tổ thương mại điện tử để theo dõi hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội; tăng cường phối hợp với lực lượng công an, bưu chính – chuyển phát, cơ quan thuế và đại diện các nhãn hàng nhằm xác minh, truy tìm các đầu mối vi phạm. Khi có đủ căn cứ, lực lượng chức năng sẽ tổ chức kiểm tra, xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái tại TP.HCM đang bước sang giai đoạn mới – phức tạp hơn, khó kiểm soát hơn khi không gian mạng trở thành “địa bàn” hoạt động chính của các đối tượng vi phạm. Để nâng cao hiệu quả quản lý, bên cạnh nỗ lực của lực lượng Quản lý thị trường, rất cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp sở hữu nhãn hiệu và các sàn thương mại điện tử trong việc chia sẻ dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, kịp thời gỡ bỏ các gian hàng vi phạm.
Quan trọng không kém là nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, khuyến khích thói quen mua sắm có trách nhiệm, ưu tiên các kênh phân phối chính thống, nói “không” với hàng hóa không rõ nguồn gốc. Khi mỗi người tiêu dùng trở thành một “người gác cổng” của thị trường, cùng với sự chủ động chuyển đổi phương thức quản lý của lực lượng chức năng, cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái mới có thể tạo ra sức răn đe thực chất, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh trong kỷ nguyên số.
Hoàng Bách
