Hàng hóa phục vụ Tết Ất Mùi: Những nỗi lo hiện hữu

( THCL) _ Tết Nguyên đán Ất Mùi đang tới gần, điều người tiêu dùng quan tâm đó là thị trường hàng hóa tết này sẽ ra sao? Phóng viên Thương hiệu & Công luận đã có cuộc trò chuyện với chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội xung quanh vấn đề này.

Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội

Ông có dự báo ra sao về thị trường hàng hóa Tết Ất Mùi sắp tới?

Theo tôi, hàng hóa sẽ đa dạng, phong phú, giá cả nói chung, hàng tiêu dùng, bánh kẹo, đồ uống… nói riêng sẽ không có biến động lớn do nguồn cung ổn định, dồi dào.

Tuy nhiên, đối với mặt hàng nông sản, thực phẩm vẫn tồn tại sự bất cập giữa đầu vào sản xuất và tiêu dùng. Cụ thể, người sản xuất ra nông sản phải bán với giá thấp (thậm chí dưới giá thành bởi nguồn cung ồ ạt), trong khi người tiêu dùng lại phải mua với giá cao vô lý, do tiểu thương nâng giá và nhiều nguyên nhân khách quan khác.

Từ Tết ông Công, ông Táo cho tới 28 Tết, dự báo, mấy mặt hàng chủ lực có lượng tiêu thụ mạnh, đồng thời giá sẽ tăng (20-30%) là gà thịt, lợn thăn, hải sản, hoa quả tươi, rau củ cao cấp.

Doanh số bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng 11 tháng của năm 2014 chỉ tăng 5,8-6% (bằng một nửa so với cùng kỳ năm trước). Từ đó, dễ nhận thấy, Tết này, sức mua sẽ yếu, người dân ăn một cái tết tiết kiệm do đối tượng lớn nhất là người người lao động nghèo và nông dân thì lương thấp và không bán được sản phẩm hoặc bán được với giá “bèo”.

Đặc biệt, dịp nghỉ Tết năm nay kéo dài tới 9 ngày nên xu hướng đi chơi nhiều hơn. Đây lại là một cơ hội tốt cho thị trường du lịch.

Được biết, Tết này, riêng Hà Nội có tới 600 điểm bình ổn giá. Liệu rằng, người tiêu dùng có thể yên tâm về giá cả?

Năm nay, TP. Hồ Chí Minh đã bỏ bình ổn giá, chỉ kết nối cung - cầu và cho vay với lãi suất hợp lý. Trong khi đó, Hà Nội vẫn “theo” hơn 200 tỷ đồng cho bình ổn giá, đồng thời công bố số liệu: 5.000 tấn gạo, 800 tấn thịt lợn, hàng vạn tấn đường, hàng triệu lít dầu… Điều này, theo tôi nghĩ không mấy ý nghĩa, bởi lẽ có điều hành được quỹ bình ổn đó đâu?

Quỹ bình ổn có 200 tỷđồng, trong khi Hà Nội đang tiêu dùng khoảng 5.000 tỷ đồng/tháng, vì thế, quỹ này chỉ góp phần chứ không có tác dụng kìm hãm, ổn định giá thị trường. Tuy nhiên, khi thắc mắc “hàng này nằm ở đâu, bán với giá nào và tung ra ở thời điểm nào của Tết?” thì “ông bình ổn” không trả lời được.

Đó là chưa kể đến sự phi thị trường, siêu thị này được bình ổn, còn siêu thị khác lại không thì làm sao có thể cạnh tranh được? Đáng ngại nữa là sẽ tạo nên cơ chế xin - cho. Như thế, bình ổn giá không có giá trị cao và còn gây ra tâm lý trông chờ, ỷ lại, thậm chí bị lợi dụng. Đã có lần, tôi vào siêu thị hỏi tại sao không bày dầu bình ổn ra bán, nhân viên lý giải nguyên do “sợ phe mua hết”!

Như vậy, theo tôi, điều quan trọng là phải kết nối cung - cầu. Đã có tết, chúng tôi đưa ra hình thức dùng 1.000m2 chợ Đồng Xuân để các tỉnh gần như Thái Bình, Hà Nam, Nam Định… đưa nông sản, thực phẩm đến, lập tức các tiểu thương không nâng giá được…

Ngoài nỗi lo sốt giá, người tiêu dùng còn đối mặt với nguy cơ hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng?

Không thể phủ nhận một thực tế, kinh tế ngầm Việt Nam đang phổ biến, trốn, lậu thuế ngày càng phức tạp, hiếm có công khai minh bạch. Hàng lậu (chủ yếu là hàng Trung Quốc) đang hoành hành ở tất cả các nhóm mặt hàng.

Đối với siêu thị, chỉ bán một gói tăm cũng vào hóa đơn, trong khi, tại Hàng Buồm hay phố Hai Bà Trưng, bán chục thùng bia hay cả chục cái ti vi chẳng cần hóa đơn. Thói quen dùng tiền mặt, thói quen không xuất hóa đơn là sự tiếp tay cho buôn lậu. Chưa kể, các cửa ải quản lý chưa chặt, thậm chí có chính sách, có cán bộ còn mở cửa, “bật đèn xanh” cho hàng lậu tuồn vào thì làm sao thị trường lành mạnh, làm sao hàng Việt cạnh tranh được? Như thế, bánh kẹo ngoại giết chết bánh kẹo nội là chuyện không khó hiểu. Hiện tại, Kinh Đô và Bibica đã bán khoảng 80% cho nước ngoài. Rõ ràng, khi họ đã nắm được sản xuất cộng thêm phân phối nữa, đương nhiên chúng ta trở thành người làm thuê để phục vụ họ, mặc sức bán hàng và ép giá.

Nói như vậy để thấy, người tiêu dùng không chỉ đối mặt với nỗi lo sốt giá trong dịp Tết, mà còn bị đe dọa bởi hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Khi cơ quan chức năng chưa thể làm hết trách nhiệm thì đương nhiên, người tiêu dùng hãy tự bảo vệ mình trước, nhất là khi hàng hóa ồ ạt đổ ra tiêu thụ trong dịp Tết.

Trước thực trạng đó, người tiêu dùng ở các khu đô thị, thành phố lớn sẽ may mắn hơn vì có các siêu thị cung ứng hàng hóa?

Chớ vội tin tưởng hoàn toàn, vì hàng hóa quản lý không chặt thì đầu vào của siêu thị cũng là hàng kém chất lượng ngay. Thực tế cho thấy, có khoảng 10% hàng hóa tại các nơi này cũng “có vấn đề” về chất lượng. Chưa kể, nhà cung ứng muốn vào siêu thị phải chiết khấu cao, vì thế, việc thật - giả lẫn lộn, sự móc nối giữa nhà sản xuất và nhà phân phối bởi lợi nhuận là chuyện không hiếm gặp. Cuối cùng, người tiêu dùng chịu thiệt.

Vậy doanh nghiệp, nhà cung cấp cần chuẩn bị hàng Tết như thế nào cho hợp lý, để đáp ứng đủ nhu cầu người tiêu dùng?

Tôi đã tham khảo nhiều nhà sản xuất như Vissan, Bibica… thì thấy, các doanh nghiệp này chỉ chuẩn bị số hàng bằng năm ngoái, vừa chuẩn bị vừa nghe ngóng. Một khi không tập kết thì không được, song phải điều phối thế nào không để nơi thừa, nơi thiếu. Nếu không dự báo chính xác và tính toán cẩn thận, có thể những mặt hàng như giò, mứt, bánh chưng… sẽ bị ế.

Cứ đi khảo sát thị trường, trong điều kiện kinh tế khó khăn, sức mua dè dặt thì đương nhiên, nhu cầu hàng hóa không thể tăng nhiều và giá cả không có gì biến động.

Tuy nhiên, một điều kỳ lạ là, Sở Công thương Hà Nội năm nào cũng công bố doanh số tăng từ 15-25%, nhưng không ai kiểm định được sự thật đó. Tôi xin khẳng định, không có chuyện này. Con số thực tăng 5-10% là may, trong đó, có cả tăng cơ học (tăng dân số), còn nếu không tính yếu tố này, mức tăng có thể chỉ 3-5%.

Như theo báo cáo của Hapro trong 2 năm nay, năm nào doanh số cũng bằng 90% năm ngoái - số lượng vô lý, nhưng cũng chứng tỏ lượng bán rất thấp.

Ông vừa nói tới yếu tố dự báo chính xác, cụ thể thế nào?

Năm nay, Tết đến muộn (do là năm nhuận) nên thời tiết sẽ nóng hơn, kéo theo việc chuẩn bị thực phẩm, nhất là thực phẩm tươi sống cần thận trọng để bảo đảm số lượng, chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Hơn nữa, với lịch nghỉ Tết kéo dài và xu hướng du lịch Tết tăng cao, thì việc điều chỉnh nhóm các mặt hàng cho phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng cũng là điều tối quan trọng.

Đặc biệt, cần quan tâm tới công tác quản lý hàng hóa trước, trong và sau Tết, đề phòng giá cả sau Tết tăng đột biến do các yếu tố khách quan. Trước đây, chúng tôi phải theo dõi sát diễn biến của thời tiết để có phương án, đồng thời chủ động nguồn hàng phục vụ tết. Giờ đây, hầu như không thế, siêu thị hết thì mời người tiêu dùng ra chợ, không ai chịu trách nhiệm hoặc có chịu trách nhiệm cũng là rất ít, hay hàng hóa trôi nổi là chính nên bất cập cả về giá lẫn vệ sinh an toàn thực phẩm.

Trân trọng cảm ơn ông!

Hà Thu (Thực hiện)