THCL Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Do vậy, vấn đề hàng rào kỹ thuật (HRKT) trong TM trở nên hết sức quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta đang “bỏ quên” việc xây dựng, áp dụng HRKT trong TM.

Càng ngày càng lép vế…?

HRKT được đưa ra nhằm bảo đảm tiêu chuẩn, bảo đảm chất lượng sản phẩm, có tác dụng bảo vệ không chỉ nhà sản xuất, mà cả người tiêu dùng. Áp dụng HRKT một cách hiệu quả - sẽ tăng cường an toàn trong tiêu dùng và sản xuất, ngăn chặn hàng hàng giả, hàng nhái, vi phạm sở hữu trí tuệ…

Đồng thời, HRKT cũng là công cụ mà các nước phát triển sử dụng để kiểm soát, hạn chế hàng NK từ các nước khác, giảm sự cạnh tranh với hàng hóa, sản phẩm trong nước, nhất là khi hàng nhập đã vượt qua một tỷ lệ thị phần nhất định.

Từ năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO, chính thức mở cửa thị trường cho hàng hóa thế giới vào Việt Nam, cũng như XK hàng hóa Việt Nam ra thị trường các nước. Điều này có tác dụng giúp tăng trưởng kinh tế Việt Nam, thúc đẩy hàng hóa Việt Nam XK sang các nước.

Tuy nhiên, việc mở cửa thị trường cũng có những mặt tiêu cực. Sản phẩm hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng nước ngoài có điều kiện tràn vào Việt Nam, gây khó khăn cho nền sản xuất trong nước…

Ông Phạm Ngọc Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam cho biết: “Việt Nam đã thành lập được Văn phòng TBT (các biện pháp kỹ thuật) Việt Nam, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng) và áp dụng được trong một số trường hợp cụ thể như đối với thuế chống bán phá giá với sản phẩm thép không gỉ… Nhưng trong thực tế, hoạt động HRKT chưa đạt được những hiệu quả như mong muốn. Sản phẩm hoa quả, thực phẩm chứa hóa chất độc hại, hàng giả, hàng nhái, chất lượng kém, hàng dệt may, hàng tiêu dùng bán phá giá… vẫn hàng ngày tuồn vào Việt Nam mà chưa kiểm soát được”.

Theo chuyên gia kinh tế, TS. Lê Đăng Doanh, quyền áp dụng HRKT là quyền tự vệ chính đáng. Song thực tế, Việt Nam đang lép vế so với các quốc gia. Do yếu kém về HRKT, các nước đẩy hàng giả, hàng nhái, kém chất lượng vào nước ta không gặp trở ngại nào. Người tiêu dùng phải đối mặt với sản phẩm độc hại, ảnh hưởng sức khỏe, tính mạng. Nền kinh tế quốc gia bị suy kiệt.

Biện pháp dừng lại trên… giấy

Theo ông Hùng, có 3 nguyên nhân khiến cho việc áp dụng HRKT của chúng ta chưa hiệu quả. Thứ nhất, chính sách nhà nước chưa đủ mạnh để ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn vào thị trường trong nước. Thứ hai, trang thiết bị cho các lực lượng kiểm tra ở biên giới vừa thiếu, vừa lạc hậu, chưa đủ khả năng để kiểm định hàng hóa một cách nhanh chóng, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Thứ ba, lực lượng thực thi kiểm tra chất lượng thiếu về số lượng, yếu về năng lực chuyên môn; một số cán bộ còn làm ngơ, tiếp tay cho sai phạm.

“Khung pháp lý chúng ta đưa ra rất chuẩn chỉ, nhưng mới chỉ dừng lại chủ yếu ở trên giấy, trên văn bản, chưa có sự vào cuộc thực sự dẫn đến khi XK hàng hóa, thường bị bên NK đơn phương áp đặt, không fair-play trong TM. Việc theo dõi, phản ứng, phản đối các quy định về HRKT của chúng ta còn rất chậm. Bộ máy nhà nước chưa thực sự lăn lộn, gắn bó với DN… khiến cho sức cạnh tranh của hàng hóa Việt rất thấp”, TS. Doanh phân tích.

Theo TS. Doanh, Việt Nam hoàn toàn có thể dựng HRKT hiệu quả, nhưng muốn làm được điều đó thì nhất thiết phải có tiêu chuẩn rõ ràng và bản thân các DN phải tuân thủ chặt chẽ. Trước mắt, chúng ta cần phải tái cơ cấu lại tổ chức, không thể tiếp tục làm ăn theo cách nhỏ lẻ, manh mún kiểu chợ cóc, chợ tạm mà phải thực hiện đăng ký thương hiệu, kiểm tra, giám sát một cách hiệu quả, kiên quyết không tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái, hàng lậu.

Theo các chuyên gia kinh tế, các cơ quan, hiệp hội, tổ chức về HRKT phải thực sự tham gia, vào cuộc cùng DN, chứ không chỉ thuần túy đưa ra khung pháp lý, văn bản. Cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức, các địa phương, luật sư, nhà NK và DN để tạo thành chuỗi tiêu thụ cho sản phẩm nhằm tăng giá trị hàng hóa, bảo đảm đầu ra và tránh được các rủi ro có thể xảy ra do việc áp dụng HRKT của các nước NK đối với hàng hóa Việt Nam.

“DN phải có một chiến lược dài hạn, phải nắm bắt tình hình! Không chỉ nắm bắt kỹ thuật mà cả tình hình kinh doanh trong nước hướng đến XK. Phải có đầu tư kỹ thuật, đầu tư về con người”, TS. Doanh nhấn mạnh.

Quyền - Hoan