Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
Việc Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ của khuôn khổ pháp lý, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi chính sách bảo hiểm tiền gửi trong bối cảnh hệ thống tài chính – ngân hàng ngày càng phức tạp.
Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã xây dựng Dự thảo Nghị định quy định về tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN), cùng hai Dự thảo Thông tư liên quan trực tiếp đến hoạt động bảo hiểm tiền gửi và cơ chế cho vay đặc biệt. Các dự thảo này không chỉ cụ thể hóa những điểm mới của Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 mà còn hướng tới củng cố mạng lưới an toàn tài chính quốc gia, nâng cao năng lực phòng ngừa và xử lý rủi ro hệ thống.
Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 đã bổ sung nhiều nội dung quan trọng về địa vị pháp lý, chức năng, quyền hạn của BHTGVN, đặc biệt là cơ chế tài chính và vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong quá trình xử lý khi phát sinh nghĩa vụ chi trả. Những thay đổi này đòi hỏi phải điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để bảo đảm thống nhất và khả thi.
Theo NHNN, trong quá trình thực hiện Nghị định số 68/2013/NĐ-CP và Điều lệ ban hành kèm theo Quyết định số 1395/QĐ-TTg (đã được sửa đổi, bổ sung), nhiều quy định đã không còn phù hợp với Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 cũng như các luật có liên quan. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của BHTGVN thời gian qua cũng phát sinh những vấn đề mới cần được quy định rõ hơn về cơ cấu tổ chức, cơ chế tài chính, thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong bộ máy quản trị.
Vì vậy, việc xây dựng một Nghị định thay thế là cần thiết nhằm bảo đảm sự tương thích với Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Bảo hiểm tiền gửi, xác định rõ phạm vi điều chỉnh là quy định về tổ chức và hoạt động của BHTGVN.
Theo dự thảo, BHTGVN được xác định là tổ chức tài chính nhà nước, hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tổ chức này hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi, tự chủ tài chính và tự bù đắp chi phí, với mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng và bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.
Dự thảo cũng quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của BHTGVN theo đúng tinh thần Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025. Theo đó, BHTGVN có trách nhiệm cung cấp thông tin cho NHNN và được tiếp cận thông tin từ NHNN theo quy định của Thống đốc. Tổ chức này phải thực hiện đầy đủ các cam kết đối với các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi; chủ động đổi mới, hiện đại hóa công nghệ và phương thức quản lý; tuyển dụng, sử dụng và đào tạo nguồn nhân lực; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với người lao động theo quy định pháp luật.
Về tài chính, BHTGVN được tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn điều lệ, các nguồn vốn bổ sung và tài sản do Nhà nước giao; được thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản như chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp, cầm cố theo quy định pháp luật. Tổ chức này cũng được hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước nhằm tăng cường năng lực hoạt động, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác khi được Thủ tướng Chính phủ hoặc Thống đốc NHNN giao.
Về nghiệp vụ, dự thảo tiếp tục giao BHTGVN thực hiện các hoạt động chủ yếu như cấp và thu hồi Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi; thu phí bảo hiểm; chi trả tiền bảo hiểm khi phát sinh nghĩa vụ; kiểm tra tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi; cho vay đặc biệt và tham gia quá trình xử lý tổ chức tín dụng theo quy định pháp luật.
Cơ cấu tổ chức quản lý của BHTGVN được xác định gồm Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và Tổng giám đốc. Hội đồng quản trị thực hiện chức năng quản lý toàn diện và chịu trách nhiệm về hoạt động của BHTGVN theo Luật Bảo hiểm tiền gửi và các quy định có liên quan, qua đó tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Mở rộng vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong cơ chế cho vay đặc biệt
Song song với dự thảo Nghị định, NHNN cũng xây dựng Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 35/2025/TT-NHNN về cho vay đặc biệt. Một điểm đáng chú ý là tên gọi Thông tư được điều chỉnh thành “Thông tư quy định về cho vay đặc biệt”, thay vì chỉ giới hạn đối với tổ chức tín dụng như trước đây. Việc đổi tên này nhằm phản ánh phạm vi điều chỉnh mới sau khi bổ sung nội dung NHNN cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi vay đặc biệt.
Theo dự thảo, phạm vi điều chỉnh được mở rộng khi bổ sung tổ chức bảo hiểm tiền gửi là chủ thể tham gia quan hệ cho vay đặc biệt. Cụ thể, ngoài việc BHTGVN có thể cho tổ chức tín dụng vay đặc biệt theo quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15, NHNN cũng được phép cho BHTGVN vay đặc biệt.
Đối tượng áp dụng được làm rõ là các tổ chức tín dụng được thành lập và hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng, đồng thời bổ sung tổ chức bảo hiểm tiền gửi vào danh sách đối tượng áp dụng. Tại Điều 3, khái niệm “bên cho vay đặc biệt” và “bên vay đặc biệt” được sửa đổi theo hướng bổ sung BHTGVN là bên cho vay đặc biệt đối với tổ chức tín dụng, đồng thời quy định trường hợp BHTGVN là bên vay đặc biệt tại NHNN.
Một nội dung mới đáng chú ý là bổ sung trường hợp NHNN cho BHTGVN vay đặc biệt với lãi suất 0%/năm và không có tài sản bảo đảm, nhằm thực hiện quy định tại khoản 1 Điều 38 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025. Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định việc BHTGVN cho tổ chức tín dụng vay đặc biệt từ quỹ dự phòng nghiệp vụ theo quy định của luật.
Để bảo đảm tính hệ thống, dự thảo bổ sung Chương IIIa quy định riêng về việc NHNN cho BHTGVN vay đặc biệt, trong đó quy định rõ mục đích sử dụng vốn vay, số tiền, thời hạn, lãi suất, hồ sơ, trình tự thủ tục ký hợp đồng và nghĩa vụ trả nợ. Việc xây dựng chương mới nhằm thống nhất kết cấu với quy định hiện hành về NHNN cho tổ chức tín dụng vay đặc biệt.
Cụ thể hóa hoạt động nghiệp vụ và cơ chế thu phí
Đối với Dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung về hoạt động bảo hiểm tiền gửi, phạm vi điều chỉnh được mở rộng so với Thông tư số 24/2014/TT-NHNN khi bổ sung nội dung về phương thức đầu tư và quy trình kiểm soát, quản lý rủi ro trong hoạt động đầu tư của BHTGVN, cùng với quy định về cung cấp thông tin và hoạt động kiểm tra.
Dự thảo quy định cụ thể mức phí bảo hiểm tiền gửi là 0,15%/năm trên số dư tiền gửi bình quân, xác định cơ sở tính phí là số dư bình quân của quý trước liền kề. So với quy định trước đây, dự thảo thể hiện chi tiết công thức tính phí, quy định riêng cho từng trường hợp và xác định rõ mốc thời gian xử lý hồ sơ chi trả bảo hiểm, góp phần tăng tính minh bạch và khả thi trong tổ chức thực hiện.
Nhìn tổng thể, việc ban hành đồng bộ Nghị định và các Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho BHTGVN mà còn tăng cường vai trò của tổ chức này trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia. Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng tiếp tục tái cơ cấu và xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, những quy định mới được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó rủi ro, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền và củng cố niềm tin vào hệ thống tài chính – ngân hàng.
Phương Thảo(t/h)
