Hội thảo có sự tham dự của đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo UBND TP.HCM, lãnh đạo UBND và các sở ngành một số tỉnh, thành và địa phương; các chuyên gia, nhà khoa học; các doanh nghiệp, và khoảng 300 đại biểu, khách mời.
Nông nghiệp thông minh – xu thế tất yếu
Trong giai đoạn nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch vô cùng mạnh mẽ hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững, kéo theo những đòi hỏi ngày càng khắt khe từ thị trường tiêu thụ đối với chất lượng và nguồn gốc minh bạch của nông sản.
Trong dòng chảy đó, ngành nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu mang tính sống còn là phải làm mới lại toàn bộ phương thức canh tác truyền thống. Mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và kinh nghiệm cảm tính đang bộc lộ nhiều điểm yếu, khiến năng suất thiếu ổn định và sức cạnh tranh sụt giảm.
Quá trình chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, kết hợp việc quản trị ứng dụng công nghệ cao đang trở thành chìa khóa để giải quyết triệt để bài toán về chất lượng sản phẩm và khả năng thâm nhập các thị trường quốc tế khắt khe.
Phát biểu tại Hội thảo, TS Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) cho rằng, việc ứng dụng công nghệ cao không chỉ là xu hướng mà là yêu cầu sống còn để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được chuyển giao và phổ biến rộng rãi đến doanh nghiệp và nông dân.
Vì vậy, VASTI xác định sứ mệnh làm cầu nối giữa nghiên cứu và thực tiễn, giúp người nông dân tiếp cận, làm chủ công nghệ và dữ liệu.
Phát biểu tại Hội thảo, ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, TP.HCM đã và đang đóng vai trò là trung tâm nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Với hệ thống các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ cao cùng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu, nhiều công trình nghiên cứu đã được triển khai hiệu quả, tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, khả năng thích ứng tốt với biến đổi khí hậu; đồng thời phát triển các quy trình sản xuất tiên tiến, giảm thiểu tác động môi trường và nâng cao giá trị gia tăng.
Những kết quả này không chỉ phục vụ riêng Thành phố, mà còn được chuyển giao, lan tỏa mạnh mẽ đến các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, góp phần quan trọng vào quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và cạnh tranh toàn cầu, phát triển nông nghiệp thông minh là xu thế tất yếu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Thành phố đang hướng tới xây dựng trung tâm nghiên cứu - chuyển giao công nghệ; thúc đẩy liên kết vùng; hoàn thiện chính sách thu hút doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao; thúc đẩy hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp, hình thành hệ sinh thái nông nghiệp thông minh hiệu quả và bền vững.
Đồng thời, “Thành phố cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác trong và ngoài nước; chủ động tạo điều kiện thuận lợi để thử nghiệm các mô hình, giải pháp mới; làm cầu nối để các sáng kiến khoa học – công nghệ được ứng dụng rộng rãi, mang lại hiệu quả thiết kì thực” - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh.
Trước xu thế nông nghiệp thông minh trong bối cảnh mới, Hội thảo được tổ chức nhằm mang đến một tầm nhìn khoa học và công nghệ, cập nhật liên tục những xu hướng công nghệ mới đang định hình lại diện mạo ngành nông nghiệp nước nhà. Sự kiện tạo ra một diễn đàn mở để các nhà hoạch định chính sách, giới chuyên gia khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cùng thảo luận và giải mã những khó khăn trong khâu quản trị vận hành.
Từ những trao đổi mang tính thực tiễn, các bên liên quan có thể cùng nhau tìm ra phương thức ứng dụng nền tảng số hóa một cách hiệu quả, tối ưu hóa các nguồn lực tài nguyên sẵn có và kiểm soát tối đa rủi ro thất thoát trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Chương trình hướng tới mục tiêu thiết lập sự gắn kết chặt chẽ, mở ra cơ hội hợp tác chiến lược và lâu dài giữa các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu.
Quản trị dữ liệu nông nghiệp trong kỷ nguyên số
Theo PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Phó chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) nhấn mạnh: Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không chỉ là tài nguyên mà chính là nền tảng quyết định năng suất, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp.
Ông cũng chỉ ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng và làm sạch dữ liệu nông nghiệp, đồng thời đảm bảo khả năng liên thông giữa các hệ thống để hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất. Việc chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp dựa trên dữ liệu là xu hướng tất yếu, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và ra quyết định. 
Từ kinh nghiệm quốc tế, đơn vị đề xuất xây dựng mô hình “ngân hàng dữ liệu nông nghiệp” làm nền tảng trung tâm, kết hợp với các công nghệ như AI, học máy và API (giao diện lập trình ứng dụng) để phục vụ dự báo năng suất, phát hiện sâu bệnh và tối ưu hóa quản trị sản xuất.
Về phía cơ quan quản lý, ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Bộ NN&MT cho rằng: Chuyển đổi số không phải là khái niệm trừu tượng mà phải dựa trên nền tảng dữ liệu - nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia và ngành nông nghiệp nói riêng.
Đồng thời, để vận hành nông nghiệp thông minh hiệu quả, cần xác định rõ 3 trụ cột ưu tiên theo thứ tự: Con người là yếu tố then chốt hàng đầu, hệ thống phần mềm chuyển đổi số đồng bộ là yếu tố thứ hai; hạ tầng số, kho dữ liệu ổn định để phục vụ khai phá và chia sẻ giá trị cho cộng đồng là yếu tố cuối cùng.
Vai trò nông nghiệp thông minh trong bối cảnh mới
Tại Hội thảo, theo GS.TS Nguyễn Kim Lợi khẳng định, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu không gian chính là nền tảng cốt lõi để tối ưu hóa quản lý và sản xuất.
Dưới góc nhìn chuyên gia, ông nhận định nông nghiệp vẫn giữ vững vị thế là "trụ đỡ" của nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP, giải quyết việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, ngành đang phải đối mặt với những thách thức kép: một mặt chịu tác động trực diện từ biến đổi khí hậu thông qua sự biến động cực đoan của nhiệt độ và lượng mưa; mặt khác, chính hoạt động nông nghiệp cũng là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể, tạo nên mối quan hệ tác động hai chiều phức tạp.
Trước thực trạng đó, mô hình Nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu (CSA) được xem là lời giải tất yếu. CSA hướng tới mục tiêu đa đích: vừa tăng năng suất, vừa nâng cao năng lực thích ứng đồng thời giảm thiểu phát thải. Để hiện thực hóa điều này, các công nghệ địa lý như GIS, GPS và viễn thám đóng vai trò then chốt trong việc thu thập, phân tích và trực quan hóa dữ liệu, cung cấp cơ sở khoa học chính xác cho các quyết định điều hành.
Ông cũng nhấn mạnh những ứng dụng đột phá của GIS như: dự báo năng suất, đánh giá tiềm năng đất đai, giám sát canh tác, quản lý dịch bệnh, hạn hán và tối ưu hóa nguồn tài nguyên. Khi được tích hợp cùng hệ sinh thái công nghệ gồm IoT, thiết bị bay không người lái (drone) và dữ liệu vệ tinh, GIS sẽ thúc đẩy nông nghiệp chính xác phát triển, giúp người dân nâng cao năng suất và tiết giảm tối đa chi phí đầu vào.
Ở góc độ doanh nghiệp và thực tiễn sản xuất, Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng nhận định, nền nông nghiệp nước nhà đang bước vào giai đoạn chuyển giao mạnh mẽ từ phương thức canh tác truyền thống sang lộ trình công nghiệp hóa và số hóa. Tuy nhiên, ngành vẫn đang phải đối mặt với những rào cản lớn như tình trạng thiếu hụt lao động, năng suất chưa đạt mức tối ưu và giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế còn khiêm tốn.
Để giải quyết triệt để những thách thức này, ông nhấn mạnh việc đưa AI và robot vào đồng ruộng chính là động lực then chốt. Công nghệ hiện đại không chỉ giúp tự động hóa quy trình sản xuất, tối ưu khâu vận hành mà còn trực tiếp giải quyết bài toán nhân lực, từ đó chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nông sản.
Còn theo Tiến sĩ Lê Mai Tùng - nhà sáng lập Công ty TNHH Seamorny Việt Nam nhận định công nghệ cao là "chìa khóa" đột phá năng suất và đưa cua lột Việt Nam vươn tầm quốc tế. Seamorny đã tiên phong ứng dụng hệ thống tuần hoàn khép kín, tích hợp sâu các công nghệ lõi như tự động hóa, robot, AI và IoT nhằm kiểm soát toàn diện quá trình sinh trưởng.
Kết quả thực tiễn cho thấy bước tiến vượt bậc: tỷ lệ sống được nâng lên trên 90%, năng suất tăng gấp nhiều lần trong khi chi phí vận hành lại giảm đáng kể. Đặc biệt, giải pháp này giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất và tối ưu hóa nguồn lực khi chỉ cần một lao động cũng có thể quản lý quy mô sản xuất công nghiệp cực lớn.
Việc kết hợp công nghệ cao vào các mô hình sản xuất mới chính là "chìa khóa" tạo ra đột phá cho ngành thủy sản, mở ra hướng đi bền vững và giá trị cao cho nông nghiệp Việt Nam, Tiến sĩ Lê Mai Tùng nhấn mạnh.
Kết luận tại hội thảo, TS. Trần Văn Tùng đánh giá các tham luận và tọa đàm đã làm rõ định hướng phát triển nông nghiệp thông minh tại Việt Nam. Cung cấp cái nhìn toàn diện về hiện trạng ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp, đặc biệt làm rõ vai trò của quản trị dữ liệu trong phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. Các ý kiến cũng cho thấy hiệu quả rõ rệt của AI, tự động hóa, GIS (hệ thống thông tin địa lý), dữ liệu không gian trong thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản xuất.
Phiên tọa đàm được đánh giá là thiết thực khi chỉ ra những rào cản trong chuyển đổi số nông nghiệp, đồng thời đề xuất giải pháp thay đổi tư duy canh tác, thúc đẩy nông dân ứng dụng công nghệ, dữ liệu và nhật ký điện tử. Qua đó, góp phần đưa tiến bộ khoa học - công nghệ đến gần hơn với nông dân.
Thuận Yến
