Dòng chảy năng lượng toàn cầu bị siết chặt
Theo nguồn tin an ninh, Tehran đang thảo luận với 8 quốc gia ngoài khu vực Trung Đông về đề xuất cho phép các tàu chở dầu giao dịch bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc được đi qua eo biển an toàn. Dù danh tính các quốc gia chưa được công bố, động thái này cho thấy Iran đang cân nhắc cách tiếp cận rộng hơn trong việc quản lý lưu lượng hàng hải.
Trước đó, Iran tuyên bố chỉ nhắm vào tàu của Hoa Kỳ, Israel và các đồng minh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, giao thông qua eo biển đã gần như đình trệ sau khi xung đột leo thang từ cuối tháng 2, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Việc Iran bắt đầu rải thủy lôi càng khiến triển vọng khôi phục tuyến đường này trở nên phức tạp hơn.
Trong phát biểu ngày 17/3, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo rằng, tình hình tại eo biển “sẽ không quay trở lại trạng thái trước chiến tranh”.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy, Iran không phong tỏa hoàn toàn, mà triển khai cơ chế “phong tỏa có điều kiện”. Theo đó, các tàu đến từ quốc gia có quan hệ thân thiện hoặc không liên quan tới Mỹ và đồng minh có thể được phép đi qua sau khi đáp ứng các quy trình kiểm soát.
Cụ thể, trong các ngày 15 và 16/3, ít nhất 5 tàu đã rời eo biển qua vùng biển Iran. Một số tàu di chuyển qua tuyến Larak–Qeshm – hành lang gần bờ không phải tuyến vận tải thông thường, cho thấy đã có sự kiểm soát và xác minh trước đó. Trong số này có tàu chở dầu Karachi treo cờ Pakistan.
Ngoài ra, dữ liệu từ hệ thống theo dõi hàng hải cho thấy, một số tàu bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS), trong khi nhiều tàu khác tắt tín hiệu để giảm nguy cơ bị phát hiện trong khu vực xung đột.
Đáng chú ý, các tàu từ Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã đi qua eo biển an toàn sau các cuộc trao đổi với phía Iran, cho thấy cơ chế đàm phán song phương đang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì dòng chảy hàng hóa.
Cạnh tranh địa chính trị và “cuộc chơi tiền tệ” mới
Đề xuất gắn quyền đi lại với việc sử dụng đồng nhân dân tệ cho thấy Iran không chỉ kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược, mà còn tìm cách tận dụng nó như một công cụ địa chính trị và tài chính.
Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt của phương Tây kéo dài, việc thúc đẩy giao dịch bằng đồng tiền của Trung Quốc có thể giúp Iran giảm phụ thuộc vào hệ thống tài chính do Hoa Kỳ dẫn dắt, đồng thời mở ra khả năng tái định hình cách thức thanh toán trong thương mại dầu mỏ.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra tự tin khi cho rằng việc đảm bảo an ninh tại eo biển sẽ không mất nhiều thời gian, dù chưa đưa ra kế hoạch cụ thể. Ông cũng nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của các quốc gia Trung Đông, bao gồm cả Israel.
Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết, sẵn sàng tham gia các nỗ lực quốc tế nhằm đảm bảo an ninh hàng hải, nhưng nhấn mạnh cần tránh làm leo thang căng thẳng. Theo các quan chức UAE, việc bảo vệ tuyến vận tải này không chỉ là trách nhiệm của khu vực mà cần có sự phối hợp rộng rãi từ các quốc gia châu Á, châu Âu và các khu vực khác.
Với việc trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trong điều kiện bình thường, mọi biến động tại eo biển Hormuz đều có tác động sâu rộng. Cơ chế “mở có điều kiện” của Iran cho thấy tuyến đường này đang dần trở thành công cụ mặc cả chiến lược, nơi yếu tố an ninh, ngoại giao và tiền tệ đan xen chặt chẽ.
Trong bối cảnh đó, tương lai của dòng chảy năng lượng toàn cầu không chỉ phụ thuộc vào diễn biến xung đột, mà còn vào cách các quốc gia thích ứng với một trật tự mới đang hình thành quanh điểm nghẽn quan trọng nhất thế giới này.
Thiên Trường
