Ngày 23/9, phường Hồng Châu, tỉnh Hưng Yên tổ chức công bố công khai Đồ án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 xây dựng tái hiện thương cảng Phố Hiến xưa. Đồ án được UBND tỉnh Hưng Yên phê duyệt tại Quyết định số 1679 ngày 28/5/2026, với tổng diện tích khoảng 1.708,9 ha.
Phạm vi quy hoạch thuộc địa bàn các phường, xã Phố Hiến, Sơn Nam, Hồng Châu và Tân Hưng. Không gian này được định hướng kết hợp giữa bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa của Phố Hiến với phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ và cảnh quan sinh thái ven sông.
Điểm đáng chú ý là trong quy hoạch, câu chuyện về một thương cảng từng là nơi giao thương giữa người Việt với thương nhân quốc tế được sử dụng như nền tảng để hình thành các sản phẩm và không gian kinh tế mới.
Tái hiện thương cảng để tạo ra sản phẩm du lịch
Theo đồ án, không gian kiến trúc, cảnh quan được tổ chức trên cơ sở khai thác những giá trị lịch sử, văn hóa đặc trưng của Phố Hiến xưa, đồng thời kết hợp với cảnh quan ven sông và hệ sinh thái tự nhiên.
Toàn bộ khu vực được chia thành 4 phân khu, mỗi khu đảm nhận một nhóm chức năng riêng nhưng cùng hướng tới việc tạo ra một quần thể văn hóa - du lịch - dịch vụ.
Trong đó, Phân khu Phục Hiến có diện tích khoảng 411,13 ha, được định hướng là không gian đón tiếp, bến thuyền và khu phố cổ tái hiện Phố Hiến xưa của người Việt cùng thương nhân 12 quốc gia.
Đây sẽ là nơi câu chuyện về thương cảng Phố Hiến được thể hiện trực quan nhất. Những không gian phố cổ, bến thuyền và hoạt động giao thương được tái hiện có thể trở thành nền tảng cho các sản phẩm tham quan, trải nghiệm, mua sắm và dịch vụ.
Nếu một di tích truyền thống chủ yếu mang lại giá trị tham quan, thì một không gian tái hiện thương cảng có thể tạo ra cả chuỗi hoạt động kinh tế đi kèm: vé tham quan, dịch vụ trải nghiệm, ẩm thực, lưu trú, mua sắm, vận chuyển và các hoạt động văn hóa. Đây chính là điểm giao giữa bảo tồn di sản và kinh doanh văn hóa.
Văn hóa không chỉ để tham quan mà còn để tổ chức sự kiện
Không gian văn hóa trong quy hoạch Phố Hiến còn được mở rộng sang lĩnh vực lễ hội, hội nghị và biểu diễn. Phân khu lễ hội, trung tâm tổ chức sự kiện và trung tâm hội nghị quốc tế rộng khoảng 434,8 ha, gồm không gian văn hóa, trung tâm hội nghị quốc tế, quảng trường và các khu vực tổ chức sự kiện.
Nếu được triển khai, đây có thể là nơi biến các giá trị văn hóa của Phố Hiến thành nội dung cho các sự kiện quy mô lớn. Lễ hội, triển lãm, chương trình nghệ thuật, hội nghị và các sự kiện văn hóa không chỉ tạo dòng khách mà còn kéo theo nhu cầu về lưu trú, ăn uống, vận tải và các dịch vụ hỗ trợ.
Trong khi đó, Phân khu dịch vụ du lịch và biểu diễn thực cảnh có diện tích khoảng 474,34 ha, được định hướng phát triển thương mại, dịch vụ, cảng, không gian mở ven sông, vui chơi giải trí và đảo Hải Đăng.
Đặc biệt, việc đưa biểu diễn thực cảnh vào quy hoạch cho thấy câu chuyện lịch sử có thể được chuyển hóa thành một sản phẩm giải trí có khả năng thu hút khách vào nhiều thời điểm trong ngày, thay vì chỉ tham quan các công trình tĩnh.
Từ lịch sử của một thương cảng, Hưng Yên có thể xây dựng một “hệ sinh thái trải nghiệm” xoay quanh thương cảng đó. Du khách có thể đến để xem một chương trình biểu diễn, tham quan phố cổ tái hiện, đi thuyền, sử dụng dịch vụ ven sông, thưởng thức ẩm thực, mua sản phẩm địa phương hoặc tham gia các sự kiện. Mỗi hoạt động tạo ra một điểm chi tiêu và đồng thời góp phần kéo dài thời gian lưu trú.
Biến giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế
Theo bản đồ quy hoạch, phân khu còn lại là không gian cây xanh sinh thái ven sông Hồng, rộng khoảng 388,65 ha, được định hướng phát triển không gian mở, cảnh quan sinh thái, vườn cây và khu vực cắm trại.
Như vậy, quy hoạch không chỉ đặt trọng tâm vào những công trình tái hiện lịch sử mà còn tạo ra hệ thống cảnh quan và không gian nghỉ ngơi, giải trí. Đây là yếu tố giúp mở rộng sản phẩm du lịch từ tham quan văn hóa sang du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng ngắn ngày.
Nhìn tổng thể, 1.708,9 ha được tổ chức thành một chuỗi không gian có khả năng bổ trợ cho nhau: phố cổ và thương cảng tái hiện để kể câu chuyện lịch sử; lễ hội và sự kiện để tạo dòng khách; thương mại, dịch vụ và biểu diễn để tạo doanh thu; cảnh quan sinh thái để kéo dài trải nghiệm.
Cách tiếp cận này cho thấy văn hóa đang được đặt vào trung tâm của một bài toán phát triển kinh tế thay vì chỉ được xem như lĩnh vực bảo tồn. Một công trình văn hóa có thể tạo ra giá trị trực tiếp nhưng một hệ sinh thái văn hóa - du lịch có thể tạo ra nhiều tầng giá trị hơn. Khi khách đến xem biểu diễn, họ cần ăn uống, lưu trú, di chuyển và mua sắm. Khi một lễ hội được tổ chức, hàng loạt dịch vụ khác cũng có cơ hội phát triển.
Tại hội nghị công bố quy hoạch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Nguyễn Hùng Nam đề nghị các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan chủ động phối hợp triển khai, quản lý quy hoạch theo đúng nội dung được phê duyệt; đồng thời tăng cường quản lý đất đai, bảo đảm các hoạt động đầu tư, xây dựng tuân thủ định hướng quy hoạch.
Theo lãnh đạo tỉnh, các bước tiếp theo sẽ tập trung hoàn thiện quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị và chuẩn bị các dự án đầu tư. Đối với những công trình điểm nhấn, cần nghiên cứu kỹ về kiến trúc, cảnh quan và cách thức thể hiện để phù hợp với dấu ấn lịch sử của thương cảng Phố Hiến xưa.
Tỉnh cũng định hướng huy động nguồn lực xã hội để cụ thể hóa đồ án thành các dự án, đồng thời yêu cầu thực hiện đầy đủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với những trường hợp bị ảnh hưởng, bảo đảm ổn định cuộc sống và tạo sự đồng thuận trong nhân dân.
Từ một thương cảng nổi tiếng trong lịch sử, Phố Hiến đang được phát triển mới: Những giá trị từng tạo nên sức sống của thương cảng trong quá khứ tiếp tục tạo ra giá trị trong nền kinh tế hiện đại.
Phố Hiến không chỉ là nơi bảo tồn ký ức về một thương cảng xưa, mà có thể trở thành nơi văn hóa được trải nghiệm, dịch vụ được tiêu dùng và giá trị kinh tế được tạo ra từ chính di sản.
Bùi Tú
