Nhập siêu phản ánh chu kỳ mở rộng sản xuất
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 6 tháng đầu năm đạt gần 550 tỷ USD, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6 ghi nhận hơn 104 tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 100 tỷ USD trong một tháng.
Trong bức tranh tăng trưởng đó, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 16,7 tỷ USD sau nhiều năm liên tục xuất siêu.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng diễn biến này không hoàn toàn mang ý nghĩa tiêu cực.
Theo đánh giá của Bộ Công Thương, phần lớn kim ngạch nhập khẩu tăng thêm tập trung vào máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên liệu và tư liệu sản xuất. Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng công suất của doanh nghiệp để đáp ứng lượng đơn hàng ngày càng lớn từ các thị trường quốc tế.
Nói cách khác, nhập siêu trong giai đoạn hiện nay chủ yếu xuất phát từ nhu cầu đầu tư cho sản xuất, thay vì gia tăng nhập khẩu hàng tiêu dùng như ở nhiều giai đoạn trước.
Sự gia tăng đồng thời của xuất khẩu và nhập khẩu cho thấy chuỗi sản xuất của Việt Nam vẫn đang vận hành sôi động, đặc biệt ở các ngành điện tử, máy móc, dệt may, da giày và chế biến nông sản.
Trong nửa đầu năm, các nhóm hàng công nghệ cao tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng điện thoại đóng góp hơn 100 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu.
Từ lợi thế chi phí sang cạnh tranh bằng tiêu chuẩn
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng giá thành và năng lực sản xuất thì hiện nay yêu cầu của các thị trường nhập khẩu đã thay đổi đáng kể.
Theo bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hà Lan, các thị trường châu Âu không còn chỉ kiểm tra chất lượng sản phẩm cuối cùng mà mở rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng.
Những yêu cầu về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, điều kiện lao động, trách nhiệm môi trường và sản xuất bền vững đang trở thành điều kiện bắt buộc để hàng hóa được tiếp cận thị trường.
Xu hướng này cũng xuất hiện tại nhiều thị trường lớn khác.
Đối với Trung Quốc, các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu ngày càng tiệm cận các quy định của những thị trường khó tính như Liên minh châu Âu hay Nhật Bản. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục mở rộng các biện pháp kiểm soát liên quan đến xuất xứ hàng hóa, lao động, môi trường và sở hữu trí tuệ.
Theo các chuyên gia, điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư nhiều hơn cho quản trị chuỗi cung ứng thay vì chỉ tập trung gia tăng sản lượng.
Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ quyết định cơ hội nhận đơn hàng trong giai đoạn mới.
Mở rộng thị trường bằng chuỗi cung ứng toàn cầu
Một trong những động lực quan trọng của xuất khẩu trong những tháng cuối năm là việc Việt Nam tiếp tục trở thành điểm kết nối của các tập đoàn bán lẻ và nhà nhập khẩu quốc tế.
Chuỗi sự kiện Vietnam International Sourcing 2026 (VIS 2026) dự kiến quy tụ hàng trăm nhà mua hàng đến từ Mỹ, châu Âu và châu Á, trong đó có nhiều tập đoàn bán lẻ lớn như Walmart, Reliance Retail cùng nhiều doanh nghiệp phân phối quốc tế.
Việc nhiều tập đoàn liên tục quay trở lại Việt Nam sau các kỳ kết nối trước cho thấy năng lực sản xuất của doanh nghiệp trong nước đang được đánh giá cao hơn, không chỉ về quy mô mà còn về khả năng đáp ứng các yêu cầu chất lượng và phát triển bền vững.
Theo Bộ Công Thương, các hoạt động xúc tiến thương mại trong giai đoạn hiện nay không còn chỉ hướng đến mục tiêu tìm kiếm thêm khách hàng mà tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, gia tăng tỷ lệ đơn hàng có giá trị gia tăng cao.
Đây cũng là hướng đi được nhiều chuyên gia đánh giá sẽ tạo nền tảng để thương mại Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng trong dài hạn.
Mặc dù mục tiêu đạt kim ngạch xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD trong năm 2026 đang ngày càng rõ nét, song chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức khi chủ nghĩa bảo hộ thương mại, các hàng rào kỹ thuật và yêu cầu về phát triển bền vững tiếp tục gia tăng.
Trong bối cảnh đó, lợi thế của Việt Nam sẽ không chỉ đến từ mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do hay chi phí sản xuất cạnh tranh, mà còn phụ thuộc vào khả năng nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch chuỗi cung ứng và thích ứng nhanh với các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế. Khi những điều kiện này được đáp ứng, cột mốc 1.000 tỷ USD sẽ không chỉ là thành tích về quy mô thương mại mà còn phản ánh bước chuyển của ngoại thương Việt Nam sang giai đoạn tăng trưởng có chất lượng và bền vững hơn.
Minh Thành (t/h)
