Trong không khí trang nghiêm, thành kính, lễ khai hội được tổ chức theo nghi thức truyền thống. Trước giờ khai hội, nhân dân địa phương tổ chức lễ rước bộ, tạo nên không gian linh thiêng, thể hiện lòng thành kính đối với danh tướng Yết Kiêu - người con ưu tú của quê hương Hạ Bì.
Phát biểu khai hội, bà Phạm Thị Thu, Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu nhấn mạnh, Lễ hội truyền thống Đền Quát mùa Thu là dịp để nhân dân tưởng nhớ và tri ân công đức danh tướng Yết Kiêu - vị anh hùng chống giặc ngoại xâm thời Trần, người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông thế kỷ XIII. Qua đó, góp phần giáo dục các thế hệ hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, về truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và nâng cao ý thức trách nhiệm trong bảo tồn, phát huy di sản văn hóa quê hương.
Theo Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu, địa phương là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với 4 di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Các di tích không chỉ là những địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của truyền thống văn hóa, tinh thần yêu nước và tình đoàn kết cộng đồng. Trong đó, Đền Quát là di tích tiêu biểu, gắn với thân thế, sự nghiệp của danh tướng Yết Kiêu và những dấu ấn của hào khí Đông A.
Đền Quát tọa lạc tại thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, bên dòng sông Đĩnh Đào. Đây là nơi thờ danh tướng Yết Kiêu, tên thật là Phạm Hữu Thế, sinh ra trong một gia đình ngư dân ở vùng sông nước Hạ Bì. Từ một chàng trai có tài năng bơi lội xuất chúng, Phạm Hữu Thế được Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn phát hiện, trọng dụng và đặt tên Yết Kiêu. Ông trở thành cận vệ trung thành, tài trí, dũng cảm và có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.
Tài năng và những chiến công của Yết Kiêu đã trở thành một phần của ký ức lịch sử, truyền thuyết dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Sau khi ông qua đời, vua Trần cho lập đền thờ tại quê hương; Nhân dân địa phương tôn kính thờ ông là Thành hoàng làng, gửi gắm niềm tin, ước vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Trải qua hơn 700 năm lịch sử, Đền Quát nhiều lần được tôn tạo, tu sửa và ngày càng được quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị. Di tích hiện lưu giữ nhiều hiện vật, cổ vật gắn với thân thế, sự nghiệp của danh tướng Yết Kiêu và những câu chuyện, truyền thuyết dân gian như tượng Đức Thánh Yết Kiêu, tượng Công chúa Triều Nguyên, tượng Trí Nhu Hầu, tượng trâu trắng, mõ cá... Những hiện vật, giai thoại cùng không gian kiến trúc của ngôi đền tạo nên giá trị riêng của một không gian văn hóa, tâm linh gắn bó sâu sắc với cộng đồng địa phương.
Không chỉ có giá trị về lịch sử, Đền Quát còn là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể. Qua hơn 700 năm, những sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội tại đây trở thành dòng chảy văn hóa liên tục, thu hút Nhân dân từ nhiều miền quê về thành kính tưởng niệm, bày tỏ ước vọng về cuộc sống bình an, gia đình hạnh phúc, quê hương giàu mạnh.
Lễ hội Đền Quát được tổ chức vào mùa Xuân và mùa Thu hằng năm. Mỗi kỳ lễ hội là dịp để Nhân dân và du khách trở về vùng sông nước Hạ Bì, trước là dâng hương tưởng niệm danh tướng Yết Kiêu, sau là hòa mình vào các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Đây cũng là không gian văn hóa cộng đồng, nơi những phong tục, tập quán và sinh hoạt dân gian được thực hành, trao truyền và tiếp nối.
Lễ hội mùa Thu năm nay diễn ra trong 4 ngày, từ 23 đến 26/9, với chương trình phong phú, kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi. Ngày 23/9, lễ hội mở đầu bằng các nghi thức mở cửa đền, cáo yết, mộc dục, cùng liên hoan văn nghệ quần chúng và biểu diễn múa rối nước.
Sáng 24/9, trước lễ khai hội và dâng hương, Nhân dân địa phương tổ chức lễ rước bộ trang nghiêm. Sau nghi thức gióng trống khai hội là phần tế lễ và các hoạt động văn hóa đặc sắc. Điểm nhấn của lễ hội năm nay là tục trưng bày cỗ hộp truyền thống, nghi lễ bơi chiềng và múa rối nước.
Trong những ngày tiếp theo, không gian ven sông Hạ Bì trở nên sôi động với nhiều hoạt động thể thao, trò chơi dân gian mang đậm bản sắc vùng sông nước như đua thuyền chải, bắt vịt dưới nước, kéo co, bóng chuyền nam, đi cầu thùm, đập niêu, bắt chạch trong chum và cờ tướng.
Cùng với đó là các đêm liên hoan văn nghệ, múa rối nước và chương trình “Đêm hội trăng rằm” tổ chức tối 24/9, tạo sân chơi văn hóa vui tươi, bổ ích cho Nhân dân, đặc biệt là thiếu nhi địa phương trong dịp Tết Trung thu.
Thông qua hệ thống nghi lễ và hoạt động hội phong phú, lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng mà còn tạo điều kiện để các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ, tìm hiểu về lịch sử quê hương, về thân thế và sự nghiệp danh tướng Yết Kiêu; qua đó bồi đắp lòng tự hào, ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Những hoạt động dân gian được duy trì trong lễ hội cũng tạo nên sự gắn kết cộng đồng, góp phần làm cho di sản tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống đương đại.
Lễ hội truyền thống Đền Quát mùa Thu năm 2026 khép lại vào chiều 26/9 sau lễ tế tạ và bế mạc. Với sự kết hợp giữa nghi lễ truyền thống và các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian, lễ hội tiếp tục là không gian văn hóa cộng đồng giàu bản sắc, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di tích Đền Quát, lan tỏa truyền thống yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và làm sâu sắc thêm niềm tự hào về quê hương Yết Kiêu - nơi sinh ra danh tướng đã lưu danh trong lịch sử dân tộc.
Quỳnh Nga(t/h)
