Theo số liệu từ Cục Thống kê, tính đến ngày 24/3/2026, tín dụng toàn nền kinh tế đã tăng 2,15%, trong khi huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 0,44%. Diễn biến này cho thấy nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân đang phục hồi nhanh hơn đáng kể so với khả năng hút tiền gửi của hệ thống ngân hàng.
Tại TP.HCM – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, bức tranh còn rõ nét hơn. Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2 cho biết, đến cuối tháng 3/2026, huy động vốn trên địa bàn chỉ nhích nhẹ 0,1% so với cuối năm 2025, trong khi tín dụng đã tăng tới 1,5%. Khoảng cách lớn giữa đầu vào và đầu ra vốn khiến nhiều ngân hàng rơi vào trạng thái mất cân đối.
Hệ quả là tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) tại không ít ngân hàng đã vượt ngưỡng 100%, tạo áp lực trực tiếp lên thanh khoản. Khi nguồn tiền từ dân cư không đủ đáp ứng nhu cầu cho vay, các ngân hàng buộc phải tìm đến thị trường liên ngân hàng để vay mượn lẫn nhau.
Chính sự phụ thuộc gia tăng này đã đẩy lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh. Đầu tháng 2, lãi suất qua đêm từng vọt lên tới 17%/năm – mức cao nhất trong khoảng một thập kỷ. Bước sang tháng 4, mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao, quanh 9%/năm và liên tục xuất hiện các nhịp tăng sốc. Riêng phiên ngày 6/4, lãi suất qua đêm tăng thêm 3,10 điểm phần trăm lên 8,60%/năm, trong khi kỳ hạn 1 tuần chạm 8,50%/năm.
Theo đánh giá của nhóm phân tích Chứng khoán Vietcombank (VCBS), áp lực cân đối vốn thực tế đã hình thành từ nửa cuối năm 2025, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ. Khi “bộ đệm” thanh khoản suy yếu, các ngân hàng này ngày càng phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng, qua đó góp phần đẩy mặt bằng lãi suất tăng cao.
Trước diễn biến căng thẳng, Ngân hàng Nhà nước đã phải sử dụng đồng thời nhiều công cụ điều tiết. Trên kênh thị trường mở (OMO), cơ quan điều hành đã chào thầu quy mô lớn lên tới 37.000 tỷ đồng với các kỳ hạn kéo dài 14, 35 và 56 ngày nhằm hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống.
Tuy nhiên, bài toán điều hành không đơn giản khi áp lực tỷ giá gia tăng. Ngân hàng Nhà nước đã triển khai bán USD kỳ hạn 180 ngày cho các tổ chức tín dụng với mức giá 26.850 đồng/USD. Theo ông Nguyễn Hoàn Niên, chuyên gia tại Chứng khoán Shinhan, động thái này giúp ổn định tỷ giá nhưng đồng thời lại “hút” một lượng tiền đồng khỏi hệ thống, khiến thanh khoản bị co hẹp cục bộ.
Thực tế cho thấy, dòng tiền trong hệ thống đang rơi vào tình trạng “nghẽn cục bộ”, khi chưa kịp dịch chuyển từ các ngân hàng dư thừa sang những đơn vị thiếu hụt. Điều này khiến chi phí vốn bị đẩy lên, hình thành một mặt bằng lãi suất mới cao hơn trên toàn thị trường.
Đáng chú ý, mối quan hệ giữa lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động dân cư tại Việt Nam không hoàn toàn đi theo quy luật một chiều như lý thuyết. Trong nhiều giai đoạn, lãi suất huy động có thể tăng trước để hút vốn, sau đó mới lan tỏa áp lực sang thị trường liên ngân hàng.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn tiếp tục gia tăng, áp lực thanh khoản dự báo sẽ còn kéo dài. Diễn biến này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí vốn của ngân hàng mà còn có thể tác động lan tỏa đến lãi suất cho vay, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong thời gian tới.
Phương Thảo (t/h)
