Khôi phục giá trị văn hóa truyền thống: Vẫn còn là bài toán khó!

Đồ chơi truyền thống lép vế, trò chơi dân gian bị lãng quên, những giá trị văn hóa truyền thống, đáng lẽ đương nhiên phải có, trong mỗi dịp lễ, Tết, giờ người ta phải bỏ tiền “mua lại” và diễn theo kịch bản. Nhiều người tâm huyết vẫn canh cánh nỗi lo khôi phục, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống…

Dựng lại giá trị truyền thống…

Đã quá xa rồi, hình ảnh mỗi đêm Trung thu, với những chiếc đèn ông sao, đèn cù, đèn kéo quân, mặt nạ chú Cuội, pháo sáng bằng hạt bưởi và tiếng trống múa lân tùng rinh vui nhộn.. Những trò chơi dân gian như đấu vật, đánh trống quân, nặn tò he, rước đèn ông sao…, cũng ngày càng xa lạ với trẻ.

Trẻ em rất hào hứng với trò chơi đấu vật dân gian

Trẻ con bây giờ mải mê với những súng ống, đao, kiếm, quần áo siêu nhân và đồ chơi nhập ngoại. Những đồ chơi mô phỏng nhân vật hoạt hình như các loại rô-bốt trái cây, biệt đội siêu nhân, bộ ghép hình Ninjago, xe hơi Phong ảnh… liên tục tạo được những cơn sốt cho trên thị trường..

Tuy nhiên, không thể đổ lỗi cho trẻ, vì dẫu thế nào, trẻ cũng chỉ là người thụ hưởng những nền văn hóa do xã hội đem lại. Chính tốc độ đô thị hóa chóng mặt, hay việc mất đi những làng nghề truyền thống, thiếu đi người quản trò tâm huyết, đã khiến trẻ mất đi một sân chơi lành mạnh. Chính vì thế, việc trẻ em hiện đại không hiểu được những tích trò, để hứng thú với các trò chơi dân gian, không hiểu được giá trị các trò chơi dân gian và đồ chơi truyền thống mang lại, cũng là điều có thể lý giải…

Để khôi phục và phát triển lại những giá trị văn hóa truyền thống, những năm gần đây, nhiều bộ ban ngành cũng phối hợp tạo dựng lại không gian văn hóa truyền thống tại các lễ hội.

Năm nay, chuẩn bị cho Tết Trung thu, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cũng đã có văn bản đề nghị các địa phương tạo điều kiện kinh phí để tất cả trẻ em được đón Tết Trung thu. Khuyến nghị các địa phương không tặng đồ chơi nhập khẩu cho trẻ em; khuyến khích trẻ em chơi đồ chơi truyền thống, đồng thời tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí cho trẻ em như thi cắm trại, thi làm đèn ông sao, biểu diễn múa lân, đấu vật…

Cần sự chung tay

Từ 13-19/9, tại các địa chỉ như đình Kim Ngân (Hàng Bạc, Hà Nội), đình Đồng Lạc (Hàng Đào, Hà Nội) và Nhà di sản tại phố Mã Mây, Ban quản lý phố cổ Hà Nội kết hợp với Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam và các nghệ nhân đồ chơi dân gian, tổ chức dựng lại không gian Trung thu truyền thống. Tại đây, trẻ em được các nghệ nhân đồ chơi dân gian, giới thiệu và hướng dẫn làm các loại đồ chơi truyền thống, tìm hiểu tranh Đông Hồ và thưởng thức những điệu đồng dao, những trò múa rối, nghe hát xẩm và xem diễn kịch dân gian…

Nghệ nhân Đặng Văn Hậu với những sản phẩm tò he

Mang đến lễ hội Trung thu truyền thống rất nhiều những đồ chơi bằng giấy như đèn ông sao, đèn tôm, cá, tiến sĩ giấy, ông đánh gậy…, chị Nguyễn Thị Tuyến, nghệ nhân làm đồ chơi bằng giấy (Vân Canh, Hoài Đức, Hà Nội) rất hào hứng và nhiệt tình giới thiệu các sản phẩm của làng nghề. Chị Tuyến cho biết, đây là cơ hội tốt cho những người tâm huyết như chị góp phần nhỏ bé vào việc khôi phục và giữ gìn những nét đẹp văn hóa truyền thống.

Những con gà bằng giấy bồi của nhà điêu khắc Đinh Công Đạt, nhìn rất đơn giản, nhưng có giá tới 2000 USD/sản phẩm. Theo nghệ nhân Đinh Công Đạt, giá trị con gà không dừng lại ở nguyên liệu, công cán thợ, mà con gà còn là linh hồn của văn hóa truyền thống Việt Nam, truyền tải rất nhiều thông điệp. Những tờ báo trong, ngoài nước, chứa đựng nhiều thông tin dùng để cắt, dán, bồi đắp thành con gà, cũng giống như con gà đó đã cõng trên lưng dấu ấn của thời cuộc…

Không “đao to búa lớn”, nghệ nhân nặn tò he Đặng Văn Hậu (Xuân La, Thượng Dực, Phú Xuyên, Hà Nội) cho biết, anh là đời thứ 4 trong một dòng họ gia truyền có nghề nặn tò he. Từ nhỏ, hình ảnh vui nhộn, vô cùng đáng yêu của những con tò he đã ngấm vào máu thịt anh, nên dù có rất nhiều công việc có thể kiềm tiền nhiều hơn nghề nặn tò he, nhưng anh vẫn quyết tâm đeo đuổi nghề này. “Nghề nặn tò he hay một số nghề làm đồ chơi dân gian giờ “khó sống”, vì sự chiếm lĩnh của đồ chơi ngoại. Tuy nhiên, những nghệ nhân dân gian vẫn tâm huyết giữ nghề vì niềm đam mê, vì muốn mang đến niềm vui cho nhiều người…”, anh Hậu chia sẻ.

Rõ ràng, dù chỉ là giá trị văn hóa được dựng lại bằng kịch bản, được “mua lại” với giá hàng trăm triệu đồng mỗi năm, nhưng để có lại được những giá trị văn hóa truyền thống, thiết nghĩ đây là những việc nên làm, và cần sự chung tay của cả xã hội.

NGUYỄN HẠNH