(THCL) _ Dự án xây dựng khu tái định cư để di chuyển, bảo tồn tộc người Đan Lai, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với kinh phí 93,24 tỷ đồng. Đến nay, sau 7 năm triển khai đã giải ngân hơn 72 tỷ, thế nhưng dự án vẫn còn dang dở…

"Đắp chiếu" từ năm 2012…

Dự án để hàng chục căn nhà bỏ hoang giữa đại ngàn trở thành nơi chăn bò của người dân. Trong khi đồng bào tộc người Đan Lai vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát vẫn hàng ngày ngóng chờ được tái định cư.

Cách trung tâm huyện Con Cuông (Nghệ An) khoảng 30 km, khu tái định cư (TĐC) bản Kẻ Tắt là một trong 3 khu TĐC của tộc người thiểu số Đan Lai.

Nhìn bề ngoài, khu TĐC bản Kẻ Tắt rất khang trang, gần như đã hoàn thiện với đường giao thông, nhà ở, trường học, trạm điện... Nhưng thực chất thì khu TĐC này chỉ hoàn thành khoảng 70% rồi "đắp chiếu" từ năm 2012 tới nay; người dân sống gần đó biến thành cột giữ trâu bò.

Tộc người, chủ yếu cư trú ở thượng nguồn Khe Khăng, thuộc vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát ở các xã Môn Sơn, Châu Khê, Lạng Khê (Con Cuông). Do sống giữa rừng sâu, tách biệt với bên ngoài nên trước đây, người dân đi lại theo lối mòn hoặc di chuyển bằng thuyền ba lá dọc các khe suối, chủ yếu dựa vào săn bắn, hái lượm nên nghèo đói quanh năm. Đặc biệt, do tình trạng hôn nhân cận huyết thống phổ biến nên tộc này có nguy cơ suy thoái. Trẻ em, người lớn đều còi cọc, suy dinh dưỡng, thường xuyên ốm đau, nhưng không có điều kiện y tế chăm sóc. Ngoài ra, bà con còn có thói quen… ngủ ngồi. Người Đan Lai bao đời với nhiều phong tục tập quán cổ hủ, cuộc sống gặp nhiều khó khăn.

“Chờ Chính phủ rót vốn”

Nhận thấy sự cần thiết và cấp bách của việc bảo tồn giống nòi, cũng như phát triển bền vững đời sống của tộc người Đan Lai, ngày 16/12/2006, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 280/2006 về việc Phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát triển bền vững tộc người thiểu số Đan Lai - đang sinh sống tại vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát, huyện Con Cuông” (Đề án 280).

Đề án 280 nhằm đưa đồng bào tộc người Đan Lai ra TĐC, nâng cao điều kiện sống, phát triển kinh tế - xã hội, từng bước xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, đồng thời tránh việc kết hôn cận huyết…; góp phần bảo vệ an ninh biên giới.

Sau khi Đề án 280 được phê duyệt, việc khảo sát và triển khai xây dựng Điểm tái định cư số 1 được tiến hành và đã đưa 42 hộ dân Đan Lai giữa lõi Vườn Quốc gia Pù Mát ra sinh sống. Cơ sở hạ tầng thiết yếu như đường giao thông vào điểm TĐC, điện nước sinh hoạt, di chuyển được 42 hộ dân về điểm TĐC mới từ năm 2007 (đến nay đã tăng lên 52 hộ)... Ban chỉ đạo Đề án cũng tiến hành giao đất ở, vườn, nông nghiệp, lâm nghiệp cho các hộ dân đến TĐC, hỗ trợ chăn nuôi, sản xuất…

Theo báo cáo của UBND huyện Con Cuông gửi Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An, khu TĐC ở bản Kẻ Tắt khởi công tháng 1/2011 với kinh phí được phê duyệt 36,84 tỷ đồng. Đến nay, đã hoàn thành 26/35 nhà sàn bê tông cùng các công trình phụ, nhà vệ sinh cho các hộ dân. Ngoài ra, dãy trường học gồm 5 phòng, trạm xá, nhà văn hóa cũng đang thi công dang dở. Tuy nhiên, do quá trình thực hiện kéo dài, giá vật liệu xây dựng đội lên dẫn đến thiếu vốn triển khai. Còn cụm TĐC tại bản Bá Hạ sau nhiều năm vẫn chưa triển khai. UBND huyện giải thích, do quá trình khảo sát chưa sát thực tế nên khi triển khai, đã phát hiện thiếu đất sản xuất và nguồn nước sinh hoạt, tưới tiêu.

Ông Sầm Văn Bửu, Trưởng phòng Định canh - định cư (Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An), cho biết: "Đối với khu TĐC ở bản Kẻ Tắt, cần bổ sung gần 15 tỷ đồng nữa để hoàn thiện 9 căn nhà đang làm dở mới đưa dân đến ở được. Tuy nhiên, do địa phương còn nhiều khó khăn nên chúng tôi đành phải chờ Chính phủ rót vốn".

Trong khi Đề án đang dở dang, những hạng mục được xây dựng có giá trị hàng tỷ đồng để xuống cấp và hư hỏng, còn những hộ dân Đan Lai vẫn đang từng ngày mong mỏi được ra khu TĐC, sớm ổn định cuộc sống.

Thiết nghĩ, Trung ương, UBND tỉnh Nghệ An, Ban chỉ đạo đề án cần có giải pháp để tộc người Đan Lai có thể ra nơi ở mới, như thế mới có thể bảo tồn và phát triển bền vững tộc người thiểu số Đan Lai như mục tiêu Đề án 280 đặt ra

Mạnh Hùng