Hoàn thành lấy mẫu tại 1.250 phần mộ liệt sĩ
Hiện nay, tỉnh Lào Cai quản lý 122 công trình ghi công liệt sĩ, trong đó có 40 nghĩa trang. Riêng 32 nghĩa trang liệt sĩ người Việt Nam có 4.960 phần mộ, gồm 2.110 mộ có đầy đủ thông tin, 685 mộ có một phần thông tin, 1.695 mộ chưa xác định được thông tin và 470 mộ không có hài cốt.
Số lượng phần mộ chưa xác định được danh tính còn lớn, trong khi nhiều hồ sơ qua các thời kỳ thiếu thống nhất, nhân chứng không còn hoặc không đủ khả năng cung cấp thông tin. Đặc biệt, tình trạng hài cốt phân hủy sau nhiều năm gây khó khăn cho công tác lấy mẫu, giám định ADN.
Triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Lào Cai đã kiện toàn Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; phân công nhiệm vụ cụ thể cho Sở Nội vụ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an tỉnh và chính quyền các xã, phường.
Qua khảo sát, các cơ quan chức năng xác định 1.250 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu tại 16 nghĩa trang liệt sĩ. Sau khi triển khai thí điểm tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Bảo Thắng, tỉnh tổ chức thực hiện đồng loạt tại các nghĩa trang còn lại.
Đến tháng 7/2026, Lào Cai đã hoàn thành khai quật 1.250 phần mộ tại 16/16 nghĩa trang, đạt 100% kế hoạch điều chỉnh, sớm hơn tiến độ dự kiến 12 tháng. Trong đó, 820 phần mộ lấy được mẫu sinh phẩm, chiếm 65,6%; 430 phần mộ không lấy được mẫu do tình trạng hài cốt không đáp ứng yêu cầu.
Kết quả này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc tạo nguồn mẫu phục vụ giám định ADN. Tuy nhiên, việc hoàn thành khai quật, lấy mẫu mới là một khâu trong quá trình xác định danh tính. Khả năng nhận diện liệt sĩ còn phụ thuộc vào chất lượng mẫu sinh phẩm, thông tin hồ sơ và kết quả đối chiếu huyết thống với thân nhân.
Trước chiến dịch, tỉnh Lào Cai cũng đã khai quật 623 phần mộ chưa xác định được thông tin trong quá trình sửa chữa, nâng cấp nghĩa trang, thu được 472 mẫu sinh phẩm. Đối với 31 trường hợp được đề nghị đối chiếu ADN, cơ quan chức năng đã có kết quả phân tích 12 trường hợp, gồm 2 trường hợp trùng huyết thống và 10 trường hợp không trùng huyết thống; 19 trường hợp còn lại chưa có kết quả.
Đẩy nhanh thu nhận ADN thân nhân, tiếp tục xác định danh tính liệt sĩ
Song song với lấy mẫu hài cốt, Lào Cai tập trung rà soát, thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, phục vụ xây dựng dữ liệu và đối chiếu huyết thống.
Trong đợt cao điểm từ ngày 13 đến 17/7/2026, toàn tỉnh tổ chức 7 điểm thu nhận mẫu sinh phẩm, tiếp nhận 3.115/3.188 mẫu, đạt 97,71% kế hoạch. Để tiếp tục hoàn thiện dữ liệu, Sở Nội vụ đã chỉ đạo các xã, phường triển khai đợt thu nhận mẫu lần 2 đối với 592 thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Cùng với công tác giám định ADN, tỉnh Lào Cai tiếp tục xác minh thông tin bằng phương pháp thực chứng. Trong năm 2026, Sở Nội vụ đã ban hành quyết định xác định danh tính bằng phương pháp thực chứng đối với một hài cốt liệt sĩ; cấp giấy giới thiệu di chuyển hài cốt cho 14 thân nhân và giấy báo tin phần mộ cho 8 thân nhân.
Đặc biệt, tỉnh Lào Cai tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 71 hài cốt liệt sĩ tại phường Cam Đường, thể hiện sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Bước sang giai đoạn 2 của Chiến dịch 500 ngày đêm, Lào Cai tiếp tục tập trung rà soát, chuẩn hóa hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ phần mộ; bổ sung thông tin từ thân nhân, đồng đội và nhân chứng lịch sử. Đồng thời, tăng cường số hóa dữ liệu, phối hợp giám định ADN và xác định danh tính bằng phương pháp thực chứng đối với các trường hợp đủ điều kiện.
Tỉnh Lào Cai cũng kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn việc quản lý, đối chiếu và khai thác kết quả ADN đối với những mẫu hài cốt đã thu nhận trước chiến dịch, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng dữ liệu phục vụ xác định danh tính.
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), việc đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm của Lào Cai. Từ kết quả lấy mẫu đến xác định chính xác danh tính vẫn là một quá trình đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, nhằm từng bước đáp ứng nguyện vọng tìm kiếm thông tin về người thân của các gia đình liệt sĩ.
Hải Minh
