Theo quy định tại Điều 43 Luật Xây dựng 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nguyên tắc chung vẫn là trước khi khởi công xây dựng, chủ đầu tư phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, luật đã bổ sung nhiều trường hợp được miễn thủ tục này nhằm đơn giản hóa quy trình và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Cụ thể, các công trình không phải xin giấy phép xây dựng gồm: Công trình bí mật nhà nước; Công trình xây dựng trong tình huống khẩn cấp, cấp bách; Công trình thuộc dự án đầu tư công đặc biệt; Công trình thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt; Công trình xây dựng tạm theo quy định của pháp luật; Và các công trình xây dựng trên đất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật về đất đai.
Bên cạnh đó, các công trình thuộc dự án đầu tư công do Thủ tướng Chính phủ hoặc người đứng đầu các cơ quan trung ương, bộ, ngành và địa phương quyết định đầu tư cũng thuộc diện miễn giấy phép xây dựng.
Luật cũng mở rộng diện miễn phép đối với các công trình xây dựng theo tuyến đi qua từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên, hoặc các công trình theo tuyến nằm ngoài khu vực được định hướng phát triển đô thị theo quy hoạch đã được phê duyệt. Một số công trình đặc thù như công trình trên biển thuộc dự án đầu tư xây dựng ngoài khơi đã được giao khu vực biển; cảng hàng không, công trình trong cảng hàng không và các công trình bảo đảm hoạt động bay ngoài cảng hàng không cũng không phải thực hiện thủ tục cấp phép xây dựng.
Ngoài ra, các công trình quảng cáo không thuộc đối tượng phải cấp phép xây dựng theo quy định của pháp luật về quảng cáo, hoặc các công trình hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động cũng được miễn giấy phép.
Đối với các dự án đầu tư xây dựng đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo nghiên cứu khả thi điều chỉnh và đã được phê duyệt theo quy định, chủ đầu tư cũng không phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng.
Đáng chú ý, Luật Xây dựng 2025 cho phép miễn giấy phép đối với công trình xây dựng cấp IV và nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, có tổng diện tích sàn dưới 500m², với điều kiện công trình không nằm trong các khu chức năng, khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung; không thuộc khu dân cư nông thôn hoặc khu vực xây dựng đã được xác định trong quy hoạch chung xã; và không nằm trong khu vực đã ban hành quy chế quản lý kiến trúc.
Bên cạnh việc mở rộng các trường hợp miễn giấy phép, luật cũng bổ sung cơ chế quản lý thông qua quy định thông báo khởi công đối với nhiều loại công trình. Theo đó, trước khi triển khai thi công, chủ đầu tư các công trình thuộc một số nhóm được miễn giấy phép phải gửi thông báo khởi công đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương nơi công trình được thực hiện.
Quy định này không áp dụng đối với các công trình bí mật nhà nước, công trình xây dựng khẩn cấp hoặc cấp bách, công trình xây dựng tạm và nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân.
Việc thông báo khởi công được thực hiện theo phân cấp quản lý của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, giúp cơ quan chức năng kịp thời theo dõi, kiểm soát hoạt động xây dựng trên địa bàn, bảo đảm trật tự xây dựng và phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị.
Việc kết hợp giữa mở rộng miễn giấy phép và tăng cường trách nhiệm thông báo khởi công được xem là bước điều chỉnh theo hướng quản lý linh hoạt hơn: giảm thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm cơ chế giám sát cần thiết. Qua đó, Luật Xây dựng 2025 góp phần tạo môi trường đầu tư thông thoáng, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động xây dựng trong giai đoạn tới.
Hậu Thạch (t/h)
