Tháng 8-2014, Cục Hải quan Hải Phòng gửi báo cáo tới UBND thành phố cho biết, tính đến ngày 5-8-2014, có 5.060 container đã đọng lại quá 90 ngày tại các cảng biển thuộc địa bàn quản lý của Cục. Đáng chú ý, trong đó có những container  tồn đọng tới gần 10 năm.

Theo báo cáo của Cục Hải quan Hải Phòng, trong 5.060 container hàng hóa tồn đọng tại các cảng trên địa bàn thành phố, có đến  2.796 container chứa lốp cao-su đã qua sử dụng; 1.370 container chứa các loại hàng hóa khác chưa làm rõ. Đáng chú ý, có 339 container nhựa phế liệu, 44 container sắt phế liệu, 328 container giấy phép phế liệu. Đặc biệt, có 183 container do các công ty “ con” của Vinashin, Vinalines nhập về từ nhiều năm nay, hiện vẫn chưa giải tỏa được cảng.

Về phân bố, gần như các cảng biển khu vực Hải phòng đều có container  hàng nhập khẩu tồn đọng lâu ngày, không làm thủ tục thông quan. Trong đó nhiều nhất là ở cảng Hải phòng. Phó Tổng Giám đốc Công ty CP cảng Hải Phòng Cao Trung Ngoan cho biết, các cảng thuộc công ty hiện có 1.207 container tồn đọng hơn 90 ngày kể từ ngày nhập. Là doanh nghiệp hiện có năng lực xếp dỡ hàng rời lớn nhất phía bắc, các cảng thuộc công ty hiện cũng tồn đọng hàng nghìn tấn hàng rời, chủ yếu là sắt, thép, thiết bị, quặng; thậm chí cả ngô, khô đậu, cám… Trong đó, nhiều lô hàng đã tồn đọng từ những năm 2006, 2007 đến nay, không còn khả năng sử dụng.

Tại cảng Đình Vũ, cảng container lớn nhất Hải Phòng và khu vực phía bắc, tình trạng tồn đọng container đã gây áp lực lớn lên hoạt động bình thường của cảng này. Theo đó, hiện có 666 container bị bỏ mặc tại cảng Đình Vũ hơn 90 ngày. Trong đó, có hơn 40 container chứa hàng hóa của Vinashin đã tồn đọng gần 5 năm, hơn 300 container tồn đọng từ 90 ngày đến ba năm. Số container này hiện chiếm gần 15% tổng diện tích bãi chứa hàng của cảng Đình Vũ, làm doanh nghiệp khai thác cảng thiệt hại hàng chục tỷ đồng do không thu được phí lưu kho bãi, chi phí cho việc nâng hạ, xếp đặt các container. Tương tự là tình trạng tại cảng Green Port, với 466 container tồn đọng từ 90 ngày tới gần bốn năm…

Các container tồn đọng tại cảng biển khu vực Hải phòng chủ yếu chứa hàng phế liệu được nhập về bằng phương thức tạm nhập tái xuất (TNTX). Các mặt hàng chính là lốp ô – tô cũ, quần áo cũ, linh kiện máy tính, vi máy tính, máy in, máy photocopy cũ… Các mặt hàng này đều thuộc diện cấm nhập khẩu theo quy định, do vậy cũng lại vô cùng khó khăn trong xử lý vì thiếu cơ chế. Mặt khác, nhiều lô hàng tồn đọng nhiều năm, hiện giá trị giảm xuống rất thấp cho nên cũng không có khả năng bán đấu giá để bù đắp chi phí lưu giữ, bảo quản… Ngoài ra có nhiều lô hàng chủ hàng không đến nhận, thậm chí không tìm được chủ hàng.

Một lãnh đạo Cục Hải quan Hải phòng cho biết, hiện Cục khá lúng túng trong xử lý các container hàng hóa nhập khẩu tồn đọng này. Nếu có cơ chế để xử lý, thì chi phí cũng rất lớn, thậm chí lớn hơn nhiều lần giá trị lô hàng.

Một lãnh đạo Cục Hải quan Hải Phòng cho biết, hiện Cục khá lúng túng trong xử lý các container hàng hóa nhập khẩu tồn đọng này. Nếu có cơ chế để xử lý, thì chi phí cũng rất lớn, thậm chí lớn hơn nhiều lần giá trị lô hàng.

Thực tế, đối với làm hàng TNTX qua cảng Hải Phòng, chủ yếu các doanh nghiệp Việt Nam chỉ thu được phí thủ tục, phía cơ quan quản lý thì thu đượcn phí thông quan. Nhưng khi đưa lên biên giới, thì chủ yếu các loại hàng hóa TNTX lại chỉ được xuất qua đường tiểu ngạch. Dù theo quy định, doanh nghiệp làm hàng TNTX phải có xác nhận thực xuất của cơ quan Hải quan. Tuy nhiên, ngay cơ quan Hải quan cũng gặp khó khăn trong theo dõi hàng hóa có được thực xuất, hay là đã bị rút ruột trên đường để thẩm lậu vào nội địa.

Những năm gần đây, Bộ Công thương đã ban hành một số thông tư để quản lý, giám sát các loại hình kinh doanh TNTX. Tuy nhiên, hiện chưa cơ quan nào dám chắc chắn hàng TNTX như thực phẩm đông lạnh, linh kiện máy tính, thiết bị… có bị thẩm lậu vào thị trường nội địa. Trong khi đó thì các cơ chế ngặt nghèo liên quan TNTX lại là lý do chính để các chủ hàng sẵn sàng từ chối nhận hàng khi có dấu hiệu bị các cơ quan chức năng “ để ý”. Và đó cũng là một phần nguyên nhân làm gia tăng tình trạng tồn đọng container hàng hóa tại cảng.

Đối với các lô hàng tồn đọng lâu ngày, hiện đã có thông tư 15/2014/TT-BTC về xử lý hàng tồn đọng khu vực giám sát hải quan của Bộ Tài chính, hướng dẫn xử lý. Nhưng áp dụng thực tiễn cũng rất khó khăn. Chẳng hạn, nếu thực hiện việc tái xuất thì các cơ quan quản lý khó tìm được chủ hàng nước xuất khẩu để yêu cầu nhận lại hàng. Còn nếu tái xuất sang nước thú ba, thì các cơ quan chức năng cũng không có pháp nhân như doanh nghiệp, và cũng khó tìm được chủ hàng tại nước thứ ba đứng ra nhận hàng , để thực hiện việc tái xuất. Còn nếu tổ chức đấu giá, thanh lý hàng hóa tồn đọng thì lại càng vướng. Vì nhiều mặt hàng đã trong danh sách cấm nhập khẩu nên không có cơ sở pháp lý để tổ chức bán đấu giá, thanh lý  trong nước. Với những loại hàng hóa thuộc diện chất thải nguy hại thì bắt buộc người mua phải có giấy phép xử lý chất thải. Việc xử lý phải có chứng thực của các cơ quan chức năng với chi phí rất lớn…

Và do thế, việc xử lý 5.060 container hàng tồn đọng tại các cảng khu vực Hải Phòng có thể cần có một quyết định của Chính phủ may ra mới xử lý dứt điểm được.

Theo Thời Nay