Điện và xăng dầu là yếu tố đầu vào quan trọng đối với toàn bộ nền kinh tế. Khi 2 mặt hàng này tăng giá - sẽ tác động tới tất cả hàng hóa và kéo mặt bằng giá lên. Và đồng nghĩa với đó - DN đã khó càng khó thêm, thu nhập của người lao động giảm, thất nghiệp gia tăng…

Các loại hàng hóa sẽ đồng loạt tăng giá theo giá xăng và điện

Doanh nghiệp lo chống chọi

Theo dự kiến, từ 1/4, mức lương cơ bản mới được điều chỉnh tăng khoảng 8%, như vậy lương chưa tăng, giá đã trượt do tác động của việc giá điện tăng 7,5% từ ngày 16/3. Giá xăng, dầu trong nước vừa được điều chỉnh, cùng với đó, thuế bảo vệ môi trường (BVMT) dự kiến tăng thêm 300% từ 1/5.

Năm 2014 vừa qua, nền kinh tế trong nước đã có dấu hiệu hồi phục, cộng đồng DN vừa trải qua một thời kỳ dài khó khăn. Bởi vậy, việc tăng giá xăng, giá điện dồn dập, chắc chắn sẽ làm tăng chi phí đầu vào của DN và năm 2015 sẽ tiếp tục là năm khó khăn của DN Việt Nam. Trong nền kinh tế thị trường, giá phải do thị trường quyết định. Vì thế, việc tăng giá khi nào cũng cần một lộ trình phù hợp. Nếu cần thiết phải tăng giá xăng, giá điện thì cũng cần có bước đi hợp lý và phải có biện pháp trợ giúp cho các DN khó khăn.

Thực tế, năm 2014, cộng đồng DN đã chứng kiến rất nhiều “ông lớn” trong ngành kinh doanh điện máy phải “đóng cửa” hoặc bán lại cho công ty nước ngoài; nhiều DN đang hoạt động gặp muôn vàn thách thức. Thông tin giá xăng dầu tăng cùng lúc với giá điện - sẽ là đòn đau với các DN trong bối cảnh sức mua sau Tết đang hết sức èo uột. Đại diện một siêu thị điện máy ca thán: “Điện chiếm tới 15% trong chi phí bán hàng của DN, nay tăng giá 7,5% là giá bình quân thôi, còn với điện kinh doanh thì phải tăng gấp đôi, thậm chí giờ cao điểm còn tăng hơn nữa. Với mức tiền điện một tháng tới vài chục triệu đồng, trong khi đầu ra phải cạnh tranh gay gắt, phải tìm cách giảm chi phí mới mong tiêu thụ được hàng, chúng tôi có khi phải “ăn” cả vào vốn”.

Đối với DN sản xuất sắt thép sau thời gian dài thua lỗ do giá nguyên vật liệu tăng, nhưng giá thành giảm trong khi sức cạnh tranh trên thị trường lại cao đã khiến không ít DN phá sản. Sau khi nhận được chính sách hỗ trợ của Nhà nước, một số DN đã bớt khó khăn thì nay giá điện tăng - tạo áp lực lớn cho khối DN này. Ông Phạm Chí Cường, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam nhìn nhận: Mức tiêu hao điện cho 1 tấn thép hiện khoảng 600 kW, tính ra tiền điện chiếm khoảng 7% giá thành sản xuất thép. Nếu điện tăng giá bình quân 7,5%, giá thành thép sẽ tăng khoảng 80.000 - 90.000đ/tấn (tương ứng 0,7% giá thép). Tiêu thụ thép từ đầu năm đến nay vô cùng ế ẩm, lại thêm thép Trung Quốc, thép Nhật tràn vào khiến giá thép sẽ không thể tăng được. Chỉ còn cách tiết giảm chi phí và sản xuất vào giờ thấp điểm để qua đợt khó khăn này.

Các chuyên gia kinh tế lo ngại, với đà này, DN cũng chỉ giữ giá trong một thời gian ngắn, bởi nếu không tăng giá, DN sẽ phá sản. Vì vậy, các loại hàng hóa, dịch vụ, từ thép, xi măng, cước vận tải, đến mớ rau, con cá, bát phở… sẽ phải tăng theo giá điện, xăng và lập mặt bằng giá mới trong thời gian tới.

Chừng nào còn độc quyền…

Đại diện Tổng cục Thống kê cho biết, đợt tăng giá này sẽ khiến CPI tăng khoảng 0,46%. Tuy nhiên, con số sẽ còn cao hơn rất nhiều trong những tháng tiếp theo do giá điện mới bắt đầu tăng sau ngày 15/3 sẽ được tính vào CPI các tháng sau.

Giá xăng, dầu trong nước tăng do giá xăng dầu thế giới tăng cũng có thể chấp nhận được, nhưng giá điện tăng thời điểm này liệu đã hợp lý? Bởi với mức tăng 7,5%, chắc chắn sẽ tác động rất lớn tới mặt bằng giá hàng hóa, nhất là DN đang khó khăn, sẽ ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh của DN và nền kinh tế.

Sự minh bạch trong kinh doanh giá điện vẫn là câu hỏi lớn chưa có lời giải. Với cách tính giá thành điện hiện nay thì người dân đang phải gánh cả những tính toán bất hợp lý của ngành điện khi mà giá thành điện hiện nay được EVN đưa vào cả các yếu tố về quản trị kém, thất thoát lớn, đầu tư ngoài ngành, chi phí bất hợp lý (chi tiền làm biệt thự, bể bơi, thăm nước ngoài…).

Với cách ngụy biện cho việc tăng giá điện như của EVN, không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà các chuyên gia kinh tế cũng bất bình.

Trong các kỳ họp Quốc hội, nhiều đại biểu đã bày tỏ quan điểm cần EVN minh bạch và làm rõ những vấn đề liên quan đến việc tăng giá điện thường kỳ. Thế nhưng đến nay, giá thành điện chưa được giải trình, những yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ với ngành điện về tăng năng suất lao động thế nào, giảm biên chế thừa, giảm hao hụt truyền tải ra sao… vẫn chưa được làm rõ và ngành điện vẫn đang trong thế độc quyền.

Người dân điêu đứng

Phát biểu trong cuộc tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Kiên trì điều hành giá theo thị trường - Nhìn từ giá xăng và giá điện”, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, cần một cuộc đại phẫu thuật để minh bạch giá xăng dầu, điện mỗi khi tăng, giảm.

Theo ông Long, điện và xăng dầu là yếu tố đầu vào quan trọng với toàn bộ nền kinh tế. Khi hai mặt hàng này tăng giá sẽ tác động tới tất cả hàng hóa và kéo mặt bằng giá lên. Từ năm 2007 đến nay, giá điện đã tăng 7 lần và kể từ 16/3/2015 thì đây là lần tăng giá thứ 8. Lần này, tăng biên độ tương đối lớn so với các lần trước. Chính sự tăng cao như vậy đã gây bức xúc cho người tiêu dùng. Bởi lẽ không phải người tiêu dùng không chia sẻ khó khăn với ngành điện mà người tiêu dùng chưa đồng thuận vì sự minh bạch trong hoạt động của EVN. Tất cả hoạt động của EVN hiện nay chưa thực sự có hiệu quả mà lại đổ lên người tiêu dùng đây là điều bất cập, khiến cho người tiêu dùng chưa đồng thuận.

Rất nhiều chuyên gia kinh tế khi trao đổi về “cú đúp tăng giá xăng dầu, điện” đều khẳng định sẽ khiến người dân quay cuồng trong thời kỳ bão giá khi các mặt hàng tiêu dùng sẽ “té nước theo mưa”. Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, việc tăng giá xăng và điện ảnh hưởng rất lớn đến các DN sản xuất - vốn dĩ họ đang gặp rất nhiều khó khăn, nay lại phải đối mặt với việc chi phí đầu vào tăng mạnh.

Ông Võ Văn Quyền, Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, việc điều chỉnh giá xăng dầu là một trong yếu tố ảnh hưởng đến tăng/giảm giá hàng hóa, thể hiện trong chỉ số CPI. Theo đánh giá của Tổng cục Thống kê, trong chuỗi dài giảm từ tháng 7/2014, đặc biệt trong 4 tháng (11 - 12/2014 và tháng 1 -2/2015), nhờ giá xăng dầu giảm làm cho giá CPI chung giảm. Việc tăng giá xăng dầu lần gần đây nhất làm CPI tăng 0,03%. Rõ ràng, giá xăng dầu tăng/giảm tác động vào giá.

Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú nhận định, việc giá xăng và giá điện tăng mạnh - sẽ mất nhiều hơn được với nền kinh tế. Và khi 2 mặt hàng thiết yếu này cùng tăng, các chi phí sản xuất của nhiều ngành công nghiệp sẽ bị đội lên đáng kể. Về lâu dài, điều này có thể dẫn tới việc phát triển kinh tế bị ảnh hưởng, GDP sẽ giảm. Đây là điều mà không ai mong muốn.

Về giá xăng dầu, ông Phú cho rằng, hiện giá xăng dầu đã cơ bản theo thị trường thế giới, lúc tăng lúc giảm. Vấn đề chỉ nằm ở việc điều tiết quỹ bình ổn và hài hòa lợi ích của người tiêu dùng với DN. Tuy nhiên, vừa rồi chúng ta tăng thuế môi trường với xăng dầu quá cao, quá sốc.

Theo ông Phú, giờ giá điện và xăng dầu tăng, DN tăng giá bán thì lấy ai mua, tồn kho lại tăng, DN lại lao đao, người dân điêu đứng.

Thanh Hoa - Hoan Nguyễn