Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi sâu sắc thói quen tiêu dùng. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người mua có thể tiếp cận hàng triệu sản phẩm, so sánh giá, xem đánh giá và hoàn tất giao dịch trong thời gian ngắn. Thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng bán hàng trực tuyến đã tạo nên một “thế giới mua sắm” rộng lớn. Tuy nhiên, song hành với đó là hệ thống tiếp thị số ngày càng tinh vi, có khả năng tác động trực tiếp đến hành vi và tâm lý người tiêu dùng.
Ngày nay, quảng cáo không chỉ đơn thuần là giới thiệu sản phẩm. Các thuật toán thông minh liên tục thu thập và phân tích dữ liệu người dùng như lịch sử tìm kiếm, thói quen mua sắm, thậm chí cả thời điểm dễ phát sinh nhu cầu chi tiêu. Từ đó, những thông điệp như “chỉ còn vài sản phẩm”, “ưu đãi sắp kết thúc”, hay “hàng nghìn người đã mua” được đưa ra nhằm kích hoạt tâm lý sợ bỏ lỡ. Trong trạng thái đó, nhiều người dễ đưa ra quyết định mua sắm vội vàng, thiếu cân nhắc.
Mạng xã hội càng làm cho xu hướng mua sắm theo cảm xúc trở nên phổ biến. Việc sử dụng hình ảnh người nổi tiếng, người có sức ảnh hưởng để quảng bá sản phẩm thông qua những câu chuyện hấp dẫn và trải nghiệm có vẻ chân thực khiến ranh giới giữa quảng cáo và đánh giá khách quan trở nên mờ nhạt. Khi niềm tin bị đặt không đúng chỗ, người tiêu dùng dễ nhầm lẫn giữa giá trị thực của sản phẩm và hình ảnh được “tô vẽ” bởi truyền thông tiếp thị.
Một hệ quả đáng chú ý của mua sắm trực tuyến là sự gia tăng của tiêu dùng thiếu bền vững. Việc mua hàng quá dễ dàng khiến nhiều người sở hữu những món đồ ít khi sử dụng, nhanh lỗi thời hoặc không đạt chất lượng như kỳ vọng. Để tránh rơi vào vòng xoáy đó, điều quan trọng trước tiên là học cách tự vấn bản thân: “Mình có thật sự cần món đồ này không?”. Việc trì hoãn quyết định mua sắm trong vài giờ hoặc vài ngày có thể giúp giảm đáng kể những lựa chọn mang tính bốc đồng.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng cần biết cách chọn lọc thông tin: tham khảo đánh giá từ nhiều nguồn khác nhau, phân biệt rõ giữa quảng cáo trả phí và nhận xét độc lập, không chỉ bị thu hút bởi hình ảnh bắt mắt hay lời giới thiệu hấp dẫn. Quản lý tài chính cá nhân cũng đóng vai trò then chốt. Việc lập ngân sách, theo dõi chi tiêu và đặt giới hạn cho mua sắm trực tuyến giúp mỗi người giữ được quyền kiểm soát đối với túi tiền của mình. Nếu được sử dụng đúng cách, công nghệ còn có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả thông qua các ứng dụng quản lý chi tiêu và nhắc nhở tài chính.
Tỉnh táo trong tiêu dùng không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là lựa chọn một lối sống có trách nhiệm. Ưu tiên chất lượng thay vì số lượng, hướng đến những sản phẩm bền vững và tôn trọng giá trị lao động là cách để người tiêu dùng không bị cuốn theo làn sóng tiếp thị số. Khi người mua ngày càng thông minh và có ý thức hơn, thị trường cũng sẽ buộc phải vận hành minh bạch và lành mạnh hơn.
Trong thời đại số, mua sắm thông minh không đồng nghĩa với mua nhiều, mà là khả năng làm chủ công nghệ, kiểm soát cảm xúc và đưa ra những lựa chọn phù hợp với nhu cầu thực sự của bản thân.
Hoàng Phương
