Hàng nghìn cơ sở vi phạm mỗi năm
Theo số liệu của Bộ Y tế, trong năm 2025, toàn ngành y tế đã kiểm tra 334.764 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên cả nước. Qua đó phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm, chiếm 6,21% tổng số cơ sở được kiểm tra. Cơ quan chức năng đã xử lý hơn 6.000 cơ sở, đình chỉ hoạt động 40 cơ sở và xử phạt hành chính hơn 33,8 tỷ đồng. Đồng thời, 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng đã bị tiêu hủy và nhiều vụ việc nghiêm trọng được chuyển cơ quan điều tra xử lý.
Đáng chú ý, dù số cơ sở bị xử lý có xu hướng giảm so với năm trước nhưng tổng số tiền xử phạt lại tăng lên, cho thấy các chế tài đang được áp dụng theo hướng nghiêm khắc hơn nhằm tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó, vấn nạn thực phẩm không rõ nguồn gốc, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, chế biến thực phẩm kém vệ sinh hay quảng cáo thực phẩm chức năng sai sự thật vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều cơ sở vì lợi nhuận đã bất chấp sức khỏe người tiêu dùng.
Một trong những vụ việc gây bức xúc dư luận gần đây là trường hợp cơ sở cung cấp thực phẩm cho một trường mầm non tại Thái Nguyên bị phát hiện cung cấp thịt lợn nhiễm khuẩn và không bảo đảm điều kiện bảo quản. Cơ sở này sau đó bị xử phạt hành chính 22,5 triệu đồng. Vụ việc gióng lên hồi chuông cảnh báo về những lỗ hổng trong việc kiểm soát nguồn thực phẩm đưa vào trường học, nơi liên quan trực tiếp đến sức khỏe trẻ em.
Ngộ độc thực phẩm vẫn là nỗi lo thường trực
Mặc dù các cơ quan chức năng liên tục triển khai các đợt cao điểm thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, tình trạng mất an toàn thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp, thể hiện rõ qua số vụ ngộ độc thực phẩm vẫn ở mức đáng báo động. Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2025 cả nước ghi nhận 84 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.301 người bị ảnh hưởng. Riêng quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Đáng lo ngại, nhiều vụ việc xảy ra tại bếp ăn tập thể, trường học và các điểm kinh doanh thức ăn đường phố, những nơi phục vụ số lượng lớn người dân mỗi ngày.
Theo các chuyên gia, phần lớn các vụ ngộ độc xuất phát từ việc không kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu đầu vào, điều kiện bảo quản và quy trình chế biến thực phẩm. Nếu chỉ tập trung xử lý ở khâu cuối cùng mà thiếu sự giám sát xuyên suốt từ sản xuất, vận chuyển đến tiêu thụ thì nguy cơ thực phẩm không bảo đảm chất lượng tiếp tục xuất hiện trên thị trường là điều khó tránh khỏi.
Thực tế cho thấy, dù mức xử phạt đã được nâng lên đáng kể nhưng nhiều cơ sở vẫn chấp nhận vi phạm. Một trong những nguyên nhân là lợi nhuận thu được từ việc sử dụng nguyên liệu giá rẻ, hàng hóa không rõ nguồn gốc cao hơn nhiều so với chi phí bị xử phạt. Bên cạnh đó, lực lượng thanh tra còn mỏng trong khi số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm rất lớn, khiến công tác kiểm tra, giám sát gặp không ít khó khăn.
Ngoài ra, tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, tự phát vẫn phổ biến ở nhiều địa phương. Một bộ phận hộ kinh doanh còn hạn chế về kiến thức an toàn thực phẩm hoặc cố tình cắt giảm các yêu cầu bảo đảm vệ sinh nhằm giảm chi phí. Đáng chú ý, môi trường mạng cũng đang trở thành kênh quảng bá cho nhiều sản phẩm thực phẩm và thực phẩm chức năng với thông tin thổi phồng công dụng, gây khó khăn cho công tác quản lý và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.
Cần quản lý theo chuỗi và nâng cao trách nhiệm xã hội
Trước thực trạng trên, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng chuyển từ phương thức kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm kiểm soát chất lượng từ trang trại đến bàn ăn.
Theo các chuyên gia, để nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm an toàn thực phẩm cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin sản phẩm thông qua mã QR, giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất và phân phối.
Thứ hai, nâng mức xử phạt đối với các hành vi tái phạm nhiều lần hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Đồng thời, công khai danh tính các cơ sở vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng để tăng sức răn đe.
Thứ ba, nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác quản lý an toàn thực phẩm. Các địa phương cần thường xuyên kiểm tra các chợ dân sinh, bếp ăn tập thể, trường học và cơ sở chế biến nhỏ lẻ.
Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về lựa chọn thực phẩm an toàn. Người tiêu dùng cần nói không với hàng hóa không rõ nguồn gốc, giá rẻ bất thường và chủ động phản ánh các hành vi vi phạm tới cơ quan chức năng.
An toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp, người sản xuất và mỗi người tiêu dùng. Khi lợi nhuận vẫn được đặt lên trên sức khỏe cộng đồng, nguy cơ thực phẩm bẩn xuất hiện trên mâm cơm của người dân vẫn còn hiện hữu.
Cuộc chiến chống vi phạm an toàn thực phẩm là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và xã hội. Chỉ khi xây dựng được một cơ chế quản lý minh bạch, kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi sản xuất và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, người dân mới có thể yên tâm về những bữa ăn hằng ngày của mình.
Minh Thành
