Phù sa được hình thành từ những vật chất nhỏ bé, được dòng sông mang theo và bồi đắp qua thời gian, từ đó, đất đai trở nên màu mỡ, sự sống bén rễ và cộng đồng cư dân hình thành. “Những lớp phù sa” mượn quy luật ấy làm ẩn dụ cho dòng chảy văn hóa – nơi lịch sử, ký ức, phong tục, tín ngưỡng và nghệ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ. Và dòng chảy văn hoá ấy được đưa lên sân khấu của Nhà hát thực hành Trường CĐ Nghệ thuật Hà Nội dịp lễ Quốc khánh 2/9, trong vở diễn nghệ thuật giàu cảm xúc: Những lớp phù sa.
Bắt đầu từ một hình ảnh giản dị, một giọt nước rời khỏi mây và theo dòng sông Hồng đi qua đất, làng và con người. Từ giọt nước ấy, sự sống sinh sôi, nền văn minh lúa nước, nước có ở khắp mọi nơi. Làng Bắc Bộ xưa gắn với bờ ao bến nước, nơi những cô gái mặc yếm đào tát nước hát ca hò hẹn dưới ánh trăng, rồi tình yêu nảy nở. Giọt nước ấy vừa là nhân vật, là người dẫn chuyện, để từ một hành trình của tự nhiên mở ra hành trình của văn hóa thông qua 5 hồi chính của tác phẩm: Giọt nước - Làng - Chợ - Yêu - Hội.
Từ giọt nước, sự sống bắt đầu. Từ dòng sông, làng quê hình thành. Trong làng có nghề, có những người thợ ngày ngày làm việc bằng đôi tay, giữ lại những kỹ nghệ tưởng chừng có thể biến mất theo thời gian. Bởi vậy, làng nghề là một trong những chất liệu quan trọng của tác phẩm.
Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công truyền thống không chỉ được nhìn như những sản phẩm để trưng bày. Đằng sau mỗi món đồ là một vùng đất, một kỹ thuật, một đời người và cả ký ức của cộng đồng. Các vật phẩm này được sử dụng làm đạo cụ múa một cách khéo léo sinh động.
Đặc biệt là phần cuối có tên Hội, một diễn xướng Chúa thượng ngàn rực rỡ của Nghệ nhân văn hóa Nguyễn Đức Hiển được lồng ghép vào màn múa đã trở thành vĩ thanh của vở diễn. Đưa nghệ thuật hầu đồng lên sân khấu, vở diễn không chỉ muốn giới thiệu văn hóa Đạo Mẫu Việt Nam với khán giả Việt mà còn nhắm tới việc “khoe” thứ văn hoá tinh hoa này tới đông đảo du khách quốc tế.
Những lớp phù sa đưa những chất liệu dân gian vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại, qua đó tìm một cách tiếp cận mới đối với những giá trị vốn đã quen thuộc đồng thời hy vọng chinh phục được nhiều đối tượng khán giả. Chỉ với 8 nghệ sĩ múa chuyển động trong một không gian nhỏ với thời lượng khoảng 55 phút, show diễn không có đại cảnh hay các chi tiết hoành tráng nhưng vẫn đầy cuốn hút và chinh phục được cảm xúc của khán giả đủ mọi lứa tuổi. Người lớn tuổi thì bùi ngùi với những ký ức quê hương gần gũi quen thuộc, lớp trẻ hào hứng với âm nhạc đương đại và những tạo hình đẹp đẽ vừa quen vừa lạ. 
Những lớp phù sa quy tụ ê-kíp hoạt động ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Trong đó, NSND Trần Ly Ly đảm nhận vai trò kịch bản và tổng đạo diễn, còn nhạc sĩ Đạt Kìm giữ vị trí đạo diễn âm nhạc. Sự kết hợp giữa tư duy sân khấu đương đại của NSND Trần Ly Ly và sự “lên đồng” trong âm nhạc dân tộc của Đạt Kìm đã tạo nên một tác phẩm nghệ thuật mãn nhãn, trong đó múa dân gian đương đại là ngôn ngữ biểu đạt chính, kết hợp với hát ru, xẩm, hát văn và âm nhạc truyền thống. Các tiết tấu của vở diễn được nghiên cứu kỹ, trong đó phần gõ sử dụng những chất liệu gắn với âm nhạc Bắc Bộ như trống Triều Khúc, trống Nhật Tân. Âm nhạc vì thế không chỉ đóng vai trò minh họa cho phần múa mà còn trở thành một lớp văn hóa được đan cài vào tổng thể tác phẩm.
Tổng đạo diễn Trần Ly Ly mong muốn thông qua sự kết hợp giữa múa, âm nhạc và các yếu tố sân khấu, khán giả không chỉ xem một chương trình nghệ thuật mà còn có thể cảm nhận được tinh thần văn hóa Bắc Bộ trong đó. Những chất liệu dân gian được đưa vào tác phẩm theo hướng đương đại nhưng vẫn phải giữ được phần hồn và bản sắc vốn có, thể hiện qua những hình ảnh gần gũi: làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ của những làng nghề thủ công truyền thống. Những chất liệu ấy vừa là nguồn cảm hứng vừa là thách thức với nghệ thuật đương đại trong nỗ lực đưa di sản truyền thống lên sân khấu.
Từ vở diễn, thông điệp đầy suy tư được gửi đi, dòng sông lưu giữ giọt nước, đất đai lưu giữ phù sa, liệu những ký ức văn hoá được trao truyền có được lưu giữ bảo tồn vẹn nguyên qua các thế hệ?
Sau đêm ra mắt tối 2/9, chương trình dự kiến duy trì lịch diễn định kỳ vào cuối tuần, từng bước xây dựng cộng đồng khán giả và phát triển thành một dự án nghệ thuật có đời sống lâu dài.
Thiên Trường
