THCL “Nơi đổ rau đi, chỗ mua cắt cổ”, đó là nghịch lý đã tồn tại nhiều năm của thị trường nông sản Việt Nam. Thật vô lý khi rau củ quả nội địa thua ngay trên sân nhà?

“Thờ ơ” với hàng nội

Tại nhiều chợ ở Hà Nội như Thành Công, Nghĩa Tân, Trung Hòa…, dễ dàng bắt gặp các loại rau củ quả Trung Quốc.

Chị Tâm, một tiểu thương bán các mặt hàng nông sản tại chợ Trung Hòa chia sẻ: “Người tiêu dùng thường quan tâm nhiều đến mẫu mã và giá cả. Trong khi tỏi Trung Quốc tép đều, mẩy… thì tỏi Việt Nam lại bé hơn, khó bóc vỏ hơn; hành tây Trung Quốc vỏ mỏng, củ to, một cân khoảng 3 củ, còn hành tây Đà Lạt hay Mê Linh nhỏ hơn, khoảng 6 - 7 củ/cân. Vì mình đổ mối buôn cho nhiều nhà hàng nên ưu tiên dùng các loại dễ chế biến, nguồn cung ổn định. Chứ rau củ quả của Việt Nam lúc chính vụ, giá rẻ như cho, khi trái vụ thì quá đắt, bán thế có mà mất khách”.

Quả đúng như lời chị Tâm nói, giá cả các mặt hàng nông sản nội địa luôn biến động khó lường, khiến cho nhiều tiểu thương “trở tay” không kịp. Đã có lúc, giá hành tây Đà Lạt lên tới 30.000 đồng/kg, nhưng vào chính vụ, có khi chỉ khoảng 10.000 đồng, trong khi giá hành tây Trung Quốc ổn định quanh năm, chỉ dao động khoảng 20.000 đồng/kg; cà rốt trái vụ của Việt Nam, lên tới 25.000 đồng/kg, nhưng cà rốt Trung Quốc bán quanh năm, giá khoảng 15.000 đồng/kg… Điều này khiến cho nhiều tiểu thương không mặn mà với hàng nội địa. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển cao cũng khiến nhiều tiểu thương e ngại trước hàng nội địa, bởi so với chi phí vận chuyển từ Trung Quốc sang, giá thành chỉ rẻ bằng 1/4 so với vận chuyển từ Nam ra Bắc.

Chị Hoa, một người tiêu dùng ngao ngán: Đâu đâu cũng thấy hàng Trung Quốc. Ở Hà Nội mà còn “đỏ mắt” tìm mua rau Đà Lạt. Tôi thấy tiếc cho nông dân mình, khi mà thị trường lớn như Hà Nội còn bị bỏ ngỏ; có chăng chỉ xuất hiện tại một số siêu thị lớn, hỗ trợ bà con bao tiêu sản phẩm, còn tại các chợ truyền thống, dường như rau củ quả nội địa không có chỗ đứng”.

Chung tay giúp nông dân

Thời gian qua, trước thực trạng giá dưa hấu xuống quá thấp, hàng nghìn tấn dưa tới thời kỳ thu hoạch không có thương lái tới mua, nhiều nông dân đành bỏ mặc dưa cho trâu bò ăn thay cỏ, nước mắt nông dân thêm mặn mòi bởi cái nắng, cái gió miền Trung gay gắt.

Chương trình thiện nguyện “Mỗi trái dưa - một tấm lòng” bán hàng phi lợi nhuận đã được Bộ Công thương, nhiều tổ chức, đoàn thể, siêu thị, các nhà hảo tâm chung tay giúp đỡ nông dân các tỉnh miền Trung. Chỉ trong vòng vài tuần, lượng dưa hấu của một số tỉnh như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định… đã được tiêu thụ tới 80%, nhiều tấn dưa hấu chỉ bán trong vòng vài giờ đồng hồ đã hết nhẵn, tạo được tiếng vang lớn trong dư luận.

Mới đây, hệ thống các siêu thị lớn như Sài Gòn Co.op Mart, Big C cũng đã phối hợp với bà con nông dân bao tiêu nhiều mặt hàng có nguy cơ “mất trắng” như hành tây Đà Lạt, hành tím Sóc Trăng, Hậu Giang… khi mà giá các mặt hàng “chạm đáy” vẫn không có người mua. Các siêu thị cam kết mua với mức giá tốt giúp nông dân có lãi và bán ra với mức giá không bị chênh lệch quá nhiều do tận dụng được đội xe chở hàng của các siêu thị.

Gần đây nhất là sự chung tay của Sở Công thương Hà Nội, phối hợp cùng Sở Công thương Sóc Trăng hỗ trợ nông dân trong việc thu mua hành tím… Đồng thời, Sở Công thương Hà Nội cũng đề nghị Công an Thành phố, Sở GTVT hỗ trợ, tạo điều kiện giúp các xe chở nông sản được vào thành phố tiêu thụ các mặt hàng nông sản cho nông dân…

Thà nói ít làm nhiều…

Thị trường trong nước đã khó khăn là thế, khi chính hàng nông sản Việt Nam bị chào thua ngay trên sân nhà. Tình hình XK còn ảm đảm hơn. Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh, kim ngạch XK nhóm hàng nông lâm thủy sản trong quý I giảm tới 500 triệu USD. Sự sụt giảm này đã kéo theo tăng trưởng XK hàng hóa trong quý I/2015 cả nước chỉ đạt xấp xỉ 7%, trong khi mục tiêu đặt ra là 10%.

TS. Võ Mai, Phó chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam nhận định: Nông sản Việt Nam đang phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc. Việc nông sản bị ùn ứ tại các cửa khẩu đã kéo theo kim ngạch XK nhóm hàng nông lâm thủy sản sụt giảm nghiêm trọng.

Tại sao Việt Nam xuất nông sản sang Trung Quốc, rồi lại nhập nông sản Trung Quốc về thị trường nội địa để tiêu thụ? Trong khi nông dân vẫn ca mãi bài ca “được mùa mất giá”, thì các thị trường lớn như Hà Nội, TP. HCM, người tiêu dùng vẫn phải mua với giá đắt đỏ?

Thiết nghĩ, các cơ quan quản lý nhà nước cần có những hướng dẫn cụ thể đối với người nông dân, như: Nâng cao kiến thức canh tác, trồng trọt; rà soát trồng gối vụ giúp nông sản không bị ồ ạt vào cùng một thời điểm; áp dụng khoa học - kỹ thuật ra sao nhằm nâng cao chất lượng nông sản… Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ DN bao tiêu sản phẩm cho bà con nông dân; khuyến khích xây dựng nhà máy chế biến, kho bảo quản nông sản để tránh tình trạng thối, hỏng do đặc thù của mặt hàng này chỉ bảo quản được trong thời gian ngắn. Khi xây dựng được các kho bảo quản nông sản, thì người tiêu dùng có thể dùng các mặt hàng nông sản quanh năm, không còn lo tình trạng “chính vụ ăn dồn, trái vụ đói góp”.

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, tránh tình trạng nông sản Việt chào thua ngay trên sân nhà trước các mặt hàng Trung Quốc.

Để làm được những điều trên, cần có sự chung tay, hợp tác, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng với nông dân và người tiêu dùng. Có như vậy, cái vòng luẩn quẩn kia mới có thể giải đáp.

Cao Huyền - Quang Nam