Quản lao động xuất khẩu bỏ trốn: Bằng… tiền?

Cái giá phải trả cho việc lao động bỏ trốn ở nước ngoài là quá lớn. Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 1465/QĐ-TL đối với người lao động đi làm việc tại Hàn Quốc. Theo đó, người lao động trước khi đi làm việc tại Hàn Quốc phải ký quỹ 100 triệu đồng.

Bỏ trốn: Chịu nhiều rủi ro

Theo thống kê, hiện Việt Nam có khoảng 500.000 lao động (LĐ) đang làm việc tại trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, tiền lương mỗi năm gửi về hàng tỷ USD. Nhưng, thực tế đáng lo là tỷ lệ LĐ Việt Nam bỏ trốn hoặc cư trú bất hợp pháp ngày càng tăng.

Khi LĐ bỏ trốn ra ngoài làm, sẽ không có việc làm thường xuyên dẫn đến thu nhập thấp, bấp bênh; bị các đối tượng “bảo kê” lợi dụng vòi tiền, đe dọa. Chính vì vậy mà sau khi bỏ trốn, do không được như mong muốn, nhiều LĐ chán nản đã lao vào cờ bạc, lô đề, tệ nạn xã hội… dẫn đến vào tù, thậm chí bỏ mạng nơi xứ người.

Những LĐ không có giấy tờ hợp pháp luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro về mặt an sinh như bị chủ sử dụng LĐ đối xử không tốt, bị trì hoãn hoặc không trả lương. Trong trường hợp bị công an phát hiện, sẽ bị trục xuất về nước.

Do không ký kết hợp đồng LĐ, những LĐ bỏ trốn không được tham gia bảo hiểm y tế và các loại bảo hiểm khác nên khi ốm đau, tai nạn phải tự chi trả những khoản chi rất lớn so với khả năng của họ.

Không chỉ bản thân người bỏ trốn chịu những rủi ro, mà người thân ở nhà cũng phải gánh chịu hậu quả và tai tiếng. Đơn cử như vụ TAND tỉnh Hải Dương xử ngày 1/8/2013 vừa qua, đã buộc chị gái của LĐ Đỗ Văn Hải (ở Hoàng Tân, Chí Linh) phải bồi thường cho Công ty CP Simco sông Đà 90 triệu đồng do trước đó chị gái của LĐ đã ký cam kết bảo lãnh, bồi thường trong trường hợp người LĐ bỏ trốn tại Đài Loan.

Tại các nước sở tại cũng đã tăng cường truy quét đối với LĐ bỏ trốn. Ở Hàn Quốc, những LĐ bỏ trốn có thể bị phạt tới 700 triệu VND và bị giam giữ trong 12 tháng…

Hạn chế bằng cách nào?

Nhằm hạn chế LĐ bỏ trốn, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 1465/QĐ-TL đối với người LĐ đi làm việc tại Hàn Quốc. Theo đó, người LĐ trước khi đi làm việc tại Hàn Quốc phải ký quỹ 100 triệu đồng. Nghị định số 95/2013/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 10/10/2013) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực LĐ, bảo hiểm xã hội và đưa người LĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Theo đó, sẽ tăng mức phạt đối với DN lên từ 40 - 200 triệu đồng.

Trong đó, các vi phạm bị phạt ở mức tối đa là mượn và cho mượn giấy phép… Đặc biệt, với người LĐ vi phạm hợp đồng, vi phạm pháp luật bỏ trốn ở lại nước ngoài bất hợp pháp, sẽ phải chịu mức phạt 80 - 100 triệu đồng, cao gấp 33 - 80 lần quy định cũ. Ngoài phạt tiền, người LĐ vi phạm còn bị buộc phải về nước; cấm đi làm việc ở nước ngoài trong thời hạn 2 năm hoặc 5 năm...

Một biện pháp khác mà Bộ LĐ-TB&XH sử dụng để hạn chế LĐ bỏ trốn đó là mỗi địa phương cấp xã có 5 người bỏ trốn tại nước tham gia xuất khẩu LĐ trở lên, sẽ cấm thi chứng chỉ tiếng đối với người ở địa phương đó. Thực trạng này sẽ ảnh hưởng đến những người có nhu cầu xuất khẩu, nhưng vẫn bị trở ngại vì “con sâu làm rầu nồi canh”. Lúc đó, thêm hàng nghìn người thất nghiệp, hàng nghìn gia đình mất đi cơ hội cải thiện cuộc sống, hàng trăm triệu USD LĐ gửi về mỗi năm sẽ không còn nữa?

Theo các địa phương, để chấn chỉnh hoạt động xuất khẩu LĐ thì chỉ có giải pháp tăng xử phạt về tiền. Tuy nhiên, để quy định này thực sự đi vào đời sống, các cơ quan chức năng cần phải nghiêm túc triển khai. Các DN xuất khẩu LĐ phải phổ biến cho người LĐ và người nhà của họ hiểu các quy định nêu trên để tránh những hậu quả đáng tiếc và yên tâm lo làm ăn chân chính khi ra nước ngoài LĐ.

Hoan Nguyễn