Là yêu cầu tất yếu trong phát triển thương mại điện tử
Phát biểu khai mạc Hội thảo "Quản trị rủi ro thuế thương mại điện tử", ông Hà Khắc Minh - Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính doanh nghiệp, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo cho biết, thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế số của Việt Nam.
Năm 2025, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam ước đạt khoảng 31-32 tỷ USD, tăng trưởng 25,5-27% so với năm 2024, chiếm khoảng 10-12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động kinh doanh trên nền tảng số đã mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.
Thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ và Bộ Tài chính đã liên tục hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã từng bước hình thành khung pháp lý đồng bộ, hướng tới mô hình quản lý thuế hiện đại, dựa trên dữ liệu số, ứng dụng quản lý rủi ro và tăng cường tính minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
Đặc biệt, ngày 31/7/2026 là mốc thời gian quan trọng khi người nộp thuế thực hiện kỳ kê khai thuế quý 2/2026 theo các quy định mới. Đây cũng là giai đoạn các doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh rà soát doanh thu, đối chiếu dữ liệu giữa các hệ thống và chuẩn hóa hồ sơ thuế để bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật.
Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248 được xây dựng trên cơ sở thực tiễn phát triển nhanh của thương mại điện tử với sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các mô hình như sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Mục tiêu là xây dựng môi trường giao dịch minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.\
Theo bà Oanh, điểm mới quan trọng của Luật là mọi chủ thể kinh doanh trên môi trường số đều phải được định danh, xác thực trước khi tham gia giao dịch. Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng kinh doanh ẩn danh, đồng thời yêu cầu người bán công khai đầy đủ thông tin về chủ thể, hàng hóa và đáp ứng các điều kiện kinh doanh theo quy định đối với từng nhóm sản phẩm.
Người bán không chỉ chịu trách nhiệm về nội dung quảng bá mà còn phải bảo đảm tính chính xác của thông tin, chất lượng, nguồn gốc, giá bán trong suốt quá trình giao dịch. Khi phát hiện hàng hóa có khuyết tật hoặc vi phạm, người bán phải chủ động thông báo cho nền tảng, phối hợp với cơ quan quản lý để thu hồi sản phẩm và giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng.
Đối với các nền tảng thương mại điện tử, Luật chuyển từ tư duy "chỉ cung cấp hạ tầng" sang "quản lý theo chức năng thực tế". Theo đó, các nền tảng phải thực hiện định danh, xác thực người bán; công khai thông tin; giám sát hoạt động; lưu trữ dữ liệu; tiếp nhận, xử lý phản ánh và phối hợp với cơ quan quản lý trong xử lý vi phạm. Đối với các nền tảng số lớn, yêu cầu về quản trị rủi ro và ứng dụng công nghệ để phát hiện, ngăn chặn vi phạm cũng được đặt ra.
Đáng chú ý, Luật lần đầu tiên xác định livestream bán hàng và tiếp thị liên kết là một phần của giao dịch thương mại điện tử khi phát sinh hoạt động đặt hàng trực tiếp trên nền tảng. Theo đó, trách nhiệm không chỉ thuộc về người bán mà còn được phân định rõ đối với KOL, KOC, livestreamer, đơn vị tiếp thị liên kết và nền tảng thương mại điện tử.
Cụ thể, người bán chịu trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc hàng hóa và giải quyết khiếu nại sau bán hàng; KOL, KOC, livestreamer phải kiểm chứng thông tin trước khi giới thiệu sản phẩm, không được quảng cáo sai sự thật hoặc gây hiểu nhầm về công dụng, xuất xứ, giá bán. Các đơn vị tiếp thị liên kết chỉ được sử dụng thông tin chính thống của người bán và không được tạo đánh giá giả hoặc dẫn liên kết đến hàng hóa vi phạm.
Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế
Theo ông Đặng Văn Thành, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuế Thương mại điện tử (Cục Thuế), cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, ngành Thuế đang đổi mới toàn diện công tác quản lý theo hướng hiện đại, minh bạch, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Luật Quản lý thuế năm 2025 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới.
Theo ông Thành, một trong những điểm mới đáng chú ý là việc hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, đặc biệt là các nhà cung cấp nước ngoài. Theo đó, các nền tảng thương mại điện tử có chức năng thanh toán được giao trách nhiệm khấu trừ, khai và nộp thuế thay đối với hộ, cá nhân kinh doanh và nhà cung cấp nước ngoài. Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh xuyên biên giới, tăng tính minh bạch của thị trường và giảm gánh nặng thực hiện nghĩa vụ thuế cho người bán.
Bên cạnh đó, thủ tục đăng ký thuế tiếp tục được đơn giản hóa. Hộ, cá nhân kinh doanh có thể thực hiện đăng ký thuế ngay trên hồ sơ khai thuế lần đầu mà không phải nộp hồ sơ đăng ký riêng như trước đây. Đồng thời, các quy định mới cũng bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người nộp thuế thông qua cơ chế hoàn thuế, bù trừ số thuế nộp thừa và tiếp tục miễn thuế đối với các trường hợp có số thuế thu nhập cá nhân phải nộp ở mức thấp theo quy định.
Đối với hộ và cá nhân kinh doanh đa kênh, pháp luật cho phép thực hiện khai thuế tập trung trên một hồ sơ dù có nhiều địa điểm kinh doanh hoặc hoạt động hoàn toàn trên môi trường trực tuyến. Người bán chỉ kinh doanh trên nền tảng số thực hiện kê khai và nộp thuế tại cơ quan thuế nơi cư trú.
Đáng chú ý, cơ chế kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và các nền tảng thương mại điện tử tiếp tục được tăng cường. Theo đó, doanh thu, số thuế đã được khấu trừ và nộp thay sẽ được tự động cập nhật vào tài khoản thuế điện tử của người nộp thuế, giúp giảm thời gian đối chiếu, hạn chế sai sót và nâng cao tính minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
Đối với hóa đơn điện tử, nhiều quy định mới được ban hành nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Hộ, cá nhân kinh doanh đã sử dụng hóa đơn điện tử phù hợp sẽ không bắt buộc chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đồng thời, người nộp thuế được phép ủy nhiệm cho sàn thương mại điện tử hoặc tổ chức kinh tế lập hóa đơn điện tử thay theo đúng quy định và thông báo với cơ quan thuế. Quy định này góp phần tích hợp quy trình bán hàng, thanh toán và xuất hóa đơn ngay trên nền tảng số, giảm đáng kể các thao tác thủ công.
Bên cạnh đó, chính sách mới cũng quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong việc cung cấp thông tin về người mua, giao dịch và thời điểm hoàn thành đơn hàng để người bán lập hóa đơn chính xác. Một số quy định về lập và xử lý hóa đơn điện tử cũng được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động kinh doanh trực tuyến, tạo thuận lợi cho người nộp thuế nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách thuế theo hướng vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, chống thất thu ngân sách, vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế và phù hợp với đặc thù của nền kinh tế số. Theo bà, những quy định mới về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý, song trong quá trình triển khai vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh.
Theo bà Cúc, Nghị định số 181/2025/NĐ-CP và Nghị định số 68/2026/NĐ-CP là hai văn bản quan trọng, tạo bước chuyển trong công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử. Điểm mới nổi bật là quy định rõ trách nhiệm của tổ chức quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử và nền tảng số có chức năng thanh toán trong việc khấu trừ, khai thay và nộp thay thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh phát sinh giao dịch trên nền tảng. Quy định này góp phần tăng cường tính minh bạch, giảm thất thu thuế và giảm áp lực thực hiện thủ tục hành chính cho người kinh doanh.
Đối với các trường hợp hộ, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số không có chức năng đặt hàng trực tuyến hoặc thanh toán, người kinh doanh vẫn phải chủ động thực hiện kê khai, nộp thuế theo quy định. Bên cạnh đó, trường hợp hộ, cá nhân chỉ kinh doanh trên nền tảng số hoặc đồng thời kinh doanh trực tiếp và trực tuyến khi đáp ứng ngưỡng doanh thu theo quy định sẽ thực hiện tổng hợp doanh thu để quyết toán thuế thu nhập cá nhân và được khấu trừ phần thuế đã được nền tảng nộp thay.
Đối với doanh nghiệp và các tổ chức kinh doanh trong nước, bà Nguyễn Thị Cúc nhấn mạnh dù hoạt động theo phương thức truyền thống hay trên môi trường số thì nghĩa vụ thuế vẫn được thực hiện thống nhất. Doanh thu từ hoạt động thương mại điện tử phải được tổng hợp để kê khai, nộp thuế và quyết toán theo quy định. Trường hợp doanh nghiệp mua dịch vụ của nhà cung cấp nước ngoài chưa đăng ký thuế tại Việt Nam cũng phải thực hiện nghĩa vụ khấu trừ, nộp thay theo quy định của pháp luật về thuế.
Từ thực tiễn triển khai, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng quy định về hóa đơn điện tử đối với hộ, cá nhân kinh doanh trên sàn thương mại điện tử hiện vẫn còn những bất cập. Theo bà, mặc dù nhiều sàn đã thực hiện khấu trừ, khai thay và nộp thay thuế, song phần lớn chưa thực hiện nhận ủy nhiệm lập hóa đơn. Vì vậy, hộ và cá nhân kinh doanh vẫn phải lập hóa đơn điện tử cho từng đơn hàng, trong khi phần lớn giao dịch là bán lẻ, người mua không có nhu cầu nhận hóa đơn và nghĩa vụ thuế thực tế đã được sàn thực hiện. Điều này khiến người bán phát sinh thêm chi phí mua hóa đơn điện tử, mất nhiều thời gian thao tác và làm tăng chi phí tuân thủ nhưng không mang lại nhiều giá trị trong công tác quản lý thuế.
Từ những vướng mắc trên, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam kiến nghị cơ quan thuế nghiên cứu sửa đổi quy định theo hướng tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát được doanh thu và dòng tiền. Cụ thể, bà đề xuất chỉ yêu cầu lập hóa đơn trong các trường hợp người mua có nhu cầu sử dụng hóa đơn để hạch toán chi phí, chứng minh nguồn gốc hàng hóa hoặc đối với những hàng hóa phải đăng ký quyền sở hữu. Đối với các giao dịch mà người mua không có nhu cầu nhận hóa đơn, hộ, cá nhân kinh doanh không cần lập hóa đơn riêng để lưu giữ. Theo bà, giải pháp này sẽ góp phần giảm đáng kể chi phí tuân thủ, tiết kiệm thời gian cho người kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý thuế thông qua dữ liệu giao dịch và cơ chế khấu trừ, khai thay, nộp thay của các nền tảng thương mại điện tử.
Thu Trang
