Thưa ông, trong bối cảnh đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, Cục Sở hữu trí tuệ đánh giá như thế nào về vai trò của quyền sở hữu trí tuệ đối với việc nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam?
Quyền sở hữu trí tuệ có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Trong nền kinh tế hiện đại, công nghệ, thương hiệu và các tài sản vô hình ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng giá trị của sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thứ nhất, hệ thống bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ giúp doanh nghiệp tạo lập, duy trì và bảo vệ lợi thế cạnh tranh. Nhãn hiệu giúp người tiêu dùng nhận biết và phân biệt hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp, đồng thời là công cụ để doanh nghiệp tích lũy uy tín, xây dựng niềm tin của khách hàng và nâng cao giá trị thương hiệu. Sáng chế giúp bảo vệ các giải pháp kỹ thuật tạo ra ưu thế về công nghệ; kiểu dáng công nghiệp bảo vệ những đặc điểm tạo nên sự khác biệt về tính thẩm mỹ của sản phẩm. Việc bảo hộ hiệu quả các đối tượng này giúp gia tăng tính khác biệt của sản phẩm, dịch vụ, hạn chế nguy cơ bị sao chép, làm giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ uy tín thương mại, thị phần và giá trị mà doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng.
Thứ hai, hệ thống bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tạo nền tảng để thúc đẩy các hoạt động đầu tư cho đổi mới sáng tạo và phát triển thương hiệu. Việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các thành quả sáng tạo giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư công sức, trí tuệ và nguồn lực để phát triển sản phẩm, dịch vụ, công nghệ và thương hiệu có giá trị. Ngược lại, nếu quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ và thực thi hiệu quả, những thành quả đó có thể bị sao chép hoặc khai thác trái phép, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh và hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.
Thứ ba, hệ thống bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ giúp biến tri thức thành tài sản. Khi được đăng ký bảo hộ, quản lý, khai thác và bảo vệ hiệu quả, công nghệ, thương hiệu và các tài sản vô hình có thể được định giá, chuyển giao, góp vốn, vay vốn, gọi vốn và thương mại hóa. Qua đó, tài sản là quyền sở hữu trí tuệ không chỉ tạo ra nguồn thu trực tiếp mà còn góp phần nâng cao giá trị doanh nghiệp, tăng khả năng thu hút đầu tư và mở rộng hợp tác kinh doanh.
Đối với hàng hóa Việt Nam, việc bảo hộ hiệu quả sáng chế, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp và các quyền sở hữu trí tuệ khác còn góp phần nâng cao chất lượng, giá trị của sản phẩm, bảo vệ uy tín thương mại, nguồn gốc và bản sắc Việt Nam trên thị trường. Qua đó, doanh nghiệp Việt Nam có điều kiện mở rộng thị trường xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và quảng bá hình ảnh quốc gia.
Có thể nói, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ pháp lý để bảo vệ thương hiệu khi xảy ra tranh chấp, mà còn là một công cụ quản trị tài sản và là thành tố quan trọng trong chiến lược phát triển doanh nghiệp. Số lượng, chất lượng và khả năng khai thác quyền sở hữu trí tuệ là thước đo quan trọng phản ánh năng lực sáng tạo, giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã quan tâm hơn đến việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế và kiểu dáng công nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn diễn biến phức tạp. Theo ông, doanh nghiệp cần làm gì để vừa bảo vệ hiệu quả tài sản trí tuệ, vừa khai thác tốt các tài sản này nhằm gia tăng giá trị thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế?
Trong bối cảnh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là một thủ tục pháp lý để bảo vệ thương hiệu, mà còn là cách để bảo vệ, phát triển tài sản, từ đó xây dựng năng lực và ưu thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Quyền sở hữu trí tuệ chỉ có giá trị kinh tế khi được quản trị, bảo vệ và khai thác thương mại một cách hiệu quả.
Trước hết, doanh nghiệp phải thực hiện việc đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ một cách chủ động, đúng đối tượng, đúng phạm vi và đúng thời điểm, trong đó tập trung đăng ký bảo hộ những đối tượng sở hữu trí tuệ tạo ra sự khác biệt và ưu thế cạnh tranh, chẳng hạn đăng ký nhãn hiệu cho các sản phẩm, dịch vụ chủ lực, đặc thù, là thế mạnh của doanh nghiệp hoặc đăng ký bảo hộ những sáng chế có hiệu quả kỹ thuật nổi trội, mang lại ưu thế cạnh tranh khi doanh nghiệp nắm giữ độc quyền. Điều đó giúp doanh nghiệp bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ, duy trì và nâng cao khả năng cạnh tranh, đồng thời tiết kiệm chi phí xác lập quyền sở hữu trí tuệ.
Đối với hoạt động kinh doanh ở nước ngoài, kế hoạch đăng ký bảo hộ cần được tính toán cùng với việc nghiên cứu thị trường mục tiêu và xây dựng phương án kinh doanh sản phẩm, tránh để đến khi thương hiệu đã có uy tín hoặc hàng hóa đã được xuất khẩu mới bắt đầu xem xét việc đăng ký bảo hộ.
Thứ hai, doanh nghiệp phải chủ động quản trị và giám sát thị trường, không phó mặc cho cơ quan chức năng. Doanh nghiệp cần thường xuyên rà quét thị trường truyền thống, các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh phân phối để kịp thời phát hiện hành vi vi phạm, lưu giữ tài liệu, chứng cứ, cung cấp thông tin nhận diện hàng hóa và phối hợp tích cực, hiệu quả với các cơ quan thực thi để xử lý hành vi xâm phạm quyền. Trên môi trường số, doanh nghiệp cần tăng cường ứng dụng công nghệ để rà quét tự động, sử dụng cơ chế thông báo, khiếu nại của các nền tảng để yêu cầu xem xét, gỡ bỏ hoặc ngăn chặn nội dung, sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm.
Thứ ba, doanh nghiệp cần xây dựng “hàng rào công nghệ” để bảo vệ sản phẩm và thương hiệu thông qua việc ứng dụng công nghệ xác thực, truy xuất nguồn gốc, chống làm giả và các giải pháp nhận diện phù hợp. Đây vừa là công cụ hỗ trợ người tiêu dùng phân biệt hàng thật, hàng giả, vừa tạo điều kiện cho cơ quan chức năng và chủ thể quyền phát hiện, xác minh, xử lý xâm phạm.
Bên cạnh việc bảo vệ quyền, doanh nghiệp phải coi khai thác quyền sở hữu trí tuệ là một phần của chiến lược kinh doanh. Sáng chế cần được đưa vào sản xuất, chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng một cách phù hợp, nhãn hiệu cần được sử dụng để tạo uy tín, mở rộng thị trường, nhượng quyền hoặc liên kết thương mại, kiểu dáng công nghiệp cần được áp dụng trên sản phẩm hoặc được chuyển giao, cấp phép cho chủ thể khác sử dụng. Quyền sở hữu trí tuệ cũng có thể được sử dụng trong các hoạt động góp vốn, vay vốn, gọi vốn và hợp tác đầu tư khi đáp ứng các điều kiện cần thiết. Việc khai thác thương mại một cách nhất quán và có chiến lược rõ ràng còn giúp mở rộng khả năng nhận diện, duy trì chất lượng gắn với thương hiệu và gia tăng niềm tin của người tiêu dùng trên thị trường trong nước và quốc tế.
Như vậy, văn bằng bảo hộ mới chỉ là cơ sở pháp lý ban đầu. Giá trị của quyền sở hữu trí tuệ không nằm sẵn trên văn bằng, mà phụ thuộc vào khả năng doanh nghiệp duy trì, bảo vệ và khai thác thương mại tài sản đó trên thực tế. Khi việc xác lập quyền, giám sát thị trường, thực thi quyền và khai thác thương mại được đặt trong một chiến lược thống nhất, quyền sở hữu trí tuệ sẽ không chỉ là công cụ phòng vệ mà thực sự trở thành nguồn lực gia tăng giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong thời gian tới, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ triển khai những giải pháp trọng tâm nào để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao nhận thức, năng lực quản trị tài sản trí tuệ và xây dựng các thương hiệu Việt có sức cạnh tranh trong kỷ nguyên kinh tế số?
Trong thời gian tới, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ tập trung vào mục tiêu xuyên suốt là nâng cao chất lượng, tính minh bạch và độ tin cậy của hệ thống bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, xác lập, quản trị, bảo vệ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ một cách thuận lợi, hiệu quả hơn, qua đó góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Trước hết, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế và hướng dẫn áp dụng pháp luật về sở hữu trí tuệ, nhằm tạo ra một môi trường pháp lý rõ ràng, ổn định và có khả năng dự đoán cao cho doanh nghiệp. Đồng thời, Cục tiếp tục nâng cao chất lượng xử lý đơn, duy trì một cơ chế xác lập quyền minh bạch, hiệu quả, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và khả năng tiếp cận thông tin sở hữu công nghiệp, giúp doanh nghiệp chủ động tra cứu một cách thuận lợi, hoạch định lộ trình đăng ký bảo hộ, quản trị, khai thác thương mại, bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Thứ hai, Cục sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp tiếp tục đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, đào tạo, tập huấn và hướng dẫn doanh nghiệp về sở hữu trí tuệ, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ gắn với chiến lược phát triển sản phẩm, thương hiệu và thị trường. Các chương trình, nhiệm vụ, hoạt động hỗ trợ sẽ tập trung vào những vấn đề thiết thực như nhận diện tài sản trí tuệ cốt lõi; lựa chọn đối tượng và phạm vi bảo hộ; tra cứu thông tin; chiến lược đăng ký bảo hộ tại thị trường trong nước và các thị trường xuất khẩu trọng điểm; quản trị danh mục tài sản trí tuệ và khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ theo chuỗi giá trị để đáp ứng các nhu cầu của thị trường; ứng dụng công nghệ để giám sát thị trường và phối hợp phát hiện, xác minh, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Thứ ba, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục tăng cường công tác truyền thông, tập huấn nâng cao nhận thức, phổ biến, tuyên truyền đến người dân và doanh nghiệp về vai trò của sở hữu trí tuệ, tác hại của hàng hóa giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trên môi trường số và thương mại điện tử. Qua đó, Cục góp phần nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa sở hữu trí tuệ và tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh trong toàn xã hội.
Thứ tư, Cục sẽ tiếp tục tham gia nâng cao hiệu quả bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, nhất là trên môi trường số và thương mại điện tử. Trong phạm vi chức năng, Cục sẽ phối hợp cung cấp thông tin, ý kiến chuyên môn, trực tiếp hoặc phối hợp xử lý hành vi xâm phạm đúng quy định của pháp luật; phối hợp với các cơ quan có liên quan xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ nhằm hỗ trợ tra cứu thông tin, theo dõi tình trạng xử lý vi phạm, chia sẻ và tổng hợp dữ liệu phục vụ công tác quản lý, thực thi và thống kê.
Có thể nói, các giải pháp trong thời gian tới sẽ được triển khai theo hướng đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng xác lập quyền, cung cấp thông tin, đào tạo và hướng dẫn doanh nghiệp đến hỗ trợ bảo vệ và thực thi quyền. Qua đó, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ được hỗ trợ nâng cao nhận thức mà còn từng bước hình thành năng lực quản trị và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, biến quyền sở hữu trí tuệ thành công cụ thiết thực để xây dựng và phát triển các thương hiệu Việt Nam có giá trị, có sức cạnh tranh trong kỷ nguyên kinh tế số.
Trân trọng cảm ơn ông!
Hà Thu (thực hiện)
