Sản xuất, kinh doanh hóa chất tại Hà Nội: Hiểm họa khôn lường

(THCL)  _ Việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng hóa chất ngày càng gia tăng, kéo theo các nguy cơ xảy ra những sự cố đe dọa đến sức khỏe, tính mạng con người, an ninh xã hội và ô nhiễm môi trường.

Dù có nhiều bộ, ngành cùng tham gia quản lý, song do sự chồng chéo, đùn đẩy lẫn nhau đã tạo ra kẽ hở để các cơ sở sản xuất, kinh doanh lợi dụng vi phạm pháp luật.

Hóa chất bày bán tràn lan

Qua tìm hiểu tại phố Hàng Hòm (Hoàn Kiếm, Hà Nội), hầu hết các tiểu thương kinh doanh hóa chất ở đây có cửa hàng sát nhau, diện tích chật hẹp, không có lối thoát hiểm nhưng bên trong chứa nhiều loại hóa chất, bày bán.

Tại đây, khách hàng có thể tìm mua bất kỳ loại hóa chất nào, cần khối lượng bao nhiêu cũng có. Thậm chí, có cả những hóa chất thuộc diện quản lý chặt chẽ như Kali Nitrat, Natri Nitrat… Thế nhưng, việc mua bán những hóa chất nguy hại này lại được thực hiện một cách công khai, người bán không cần biết khách hàng là ai, mua nhằm mục đích gì, nếu có nhu cầu mua số lượng lớn, chủ cửa hàng vẫn đáp ứng được bởi lợi nhuận cao mà loại hàng này mang lại.

Chị Mai, chủ một cửa hàng chuyên bán hóa chất công nghiệp cho biết, nếu mua với số lượng từ 10 kg trở lên, khách hàng chỉ cần đặt trước 2 - 3 triệu, 2 ngày sau sẽ giao hàng tận nơi.

Trong kinh doanh hóa chất, điều gây bức xúc nhất cho dư luận đó là việc cấp phép và hậu kiểm đối với hoạt động này. Theo quy định, tại điểm kinh doanh hóa chất, việc đấu trộn hóa chất bán cho khách hàng không được thực hiện, nhưng tình trạng này diễn ra hầu như là “chuyện thường ngày”. Đặc biệt, trên các đường phố, trong khu dân cư, việc kinh doanh hóa chất vẫn được thực hiện vô tư và đầy rủi ro cho người dân sống bên cạnh.

Đơn cử, tại tuyến phố cổ Hàng Hòm, do diện tích chật hẹp, bà con tận dụng mặt tiền để buôn bán, còn các tầng trên để dành cho sinh hoạt gia đình; xen kẽ các cửa hàng kinh doanh hóa chất là các cửa hàng kinh doanh các mặt hàng gia dụng, quần áo…, nguy cơ tiềm ẩn cháy nổ rất cao. Trong khi đó, các cửa hàng nhỏ không thể đáp ứng các điều kiện về kho chứa, phương tiện vận chuyển chuyên dùng, người kinh doanh có trình độ trung cấp trở lên về chuyên ngành hóa chất… Vì vậy, khi xảy ra cháy nổ sẽ rất nguy hiểm. Bà Lan, một người dân sống gần các cửa hàng kinh doanh hóa chất bức xúc: "Cửa hàng như một kho bom đặt cạnh một mồi lửa sẽ như thế nào nếu nó khai hỏa. Một chuyện ngược đời như vậy nằm ngay giữa tuyến phố trung tâm quận, nhưng không hiểu sao vẫn cứ tồn tại?”.

Thời gian gần đây, nhiều vụ cháy nổ là hồi chuông cảnh báo về những “lỗ hổng” trong nhận thức của các DN sản xuất, kinh doanh hóa chất và khâu quản lý của các cơ quan chức năng. Điển hình như vụ cháy nổ hóa chất của Công ty TNHH Thương mại sản xuất Đặng Huỳnh (TP. HCM) ngày 17/10 cho thấy, nguyên nhân do sử dụng Natri Nitrat và Kali Nitrat. Song điều đáng nói là DN này chưa được cấp phép sản xuất phân bón tại trụ sở, nhưng ông Huỳnh đã mua 2 loại hóa chất này trôi nổi ngoài thị trường, không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý về để sản xuất phân bón dẫn tới gây hậu quả nghiêm trọng.

Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), Kali Nitrat, Natri Nitrat vừa là nguyên liệu pha chế phân bón, cũng là các tiền chất thuốc nổ, chỉ những DN được Chính phủ đồng ý cho phép, theo đề nghị của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an hoặc Bộ công thương thì mới được cấp phép kinh doanh.

Quản lý còn nhiều chồng chéo

Hiện nay, việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh hóa chất rất chặt: Tiếp nhận hồ sơ; kiểm tra pháp lý về kỹ thuật, nhân sự, thẩm định thực tế tại cơ sở, địa điểm kinh doanh, tồn chứa hóa chất…

Việc quản lý sản xuất, kinh doanh hóa chất trong các khu dân cư tưởng là chặt chẽ vì có nhiều cơ quan quản lý, song dường như ngược lại?

Theo Sở Công thương TP. HCM, công tác quản lý hóa chất hiện đang có sự chồng chéo, đùn đẩy lẫn nhau. Chẳng hạn, hóa chất phục vụ khám, chữa bệnh do ngành y tế quản lý; hóa chất phục vụ khoa học, điều tra, vật liệu nổ do ngành công an quản lý; hóa chất phục vụ nông nghiệp do ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT) quản lý… Thậm chí, hóa chất sản xuất phân bón vô cơ do ngành công thương quản lý, nhưng sản xuất phân bón hữu cơ lại do ngành NN&PTNT quản lý… Việc phân biệt quá chi tiết các loại hóa chất đã tạo nên “khoảng trống” trách nhiệm.

Chính việc “cha chung không ai khóc” nên mới để xảy ra tình trạng các cơ sở sản xuất, kinh doanh hóa chất nhỏ lẻ không được cấp phép vẫn ngang nhiên bày bán trong khu dân cư mà không có sự quản lý của cơ quan chức năng. Nhận thức của nguời bán hàng và người dân còn mơ hồ về thực phẩm phụ gia và hóa chất công nghiệp, vì vậy, việc bày bán lẫn lộn 2 loại chất này đã gây nên những nguy hại, thế nhưng đến nay các cơ quan được giao quản lý vẫn im như thóc?

Người dân đang hàng ngày phải sống trong nỗi lo sợ hiểm họa “bom” hóa chất nổ bất cứ lúc nào. Thực tế này, đòi hỏi các cơ quan chức năng cần sớm có biệm pháp quản lý chặt chẽ, tránh để rơi vào tình trạng “mất bò mới lo làm chuồng” gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe và môi trường sống của người dân

Hoàng Hà