THCL Trao đổi với phóng viên, GS. TS. Đoàn Xuân Tiên, Phó tổng Kiểm toán Nhà nước cho biết, trước những thách thức trong công tác kiểm soát việc sử dụng vốn, tài sản nhà nước, KTNN vừa ban hành Bộ chuẩn mực KTNN mới.
Theo ông Tiên, đây là nền tảng quan trọng giúp các kiểm toán viên hoàn thành trọng trách gìn giữ nền tài chính công minh bạch và quản chặt việc sử dụng vốn ngân sách.
Thời gian qua, số lượng các cuộc kiểm toán hoạt động tăng theo từng năm. Việc KTNN ban hành hệ thống chuẩn mực kiểm toán sẽ hỗ trợ KTNN như thế nào trong việc phát hiện sai phạm và nâng cao chất lượng công tác quản lý và sử dụng tài sản công?
Loại hình kiểm toán hoạt động (KTHĐ) có tính hệ thống, tính độc lập cao, phạm vi rộng, phương pháp kỹ thuật và thủ tục kiểm toán linh hoạt, có khả năng đánh giá đầy đủ về các hoạt động đa dạng, phong phú của các đối tượng kiểm toán cũng như tính kinh tế, hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực công.
Thực tế, KTHĐ là một hợp phần quan trọng của cơ chế trách nhiệm giải trình - một đòi hỏi không thể thiếu của các mô hình quản trị công hiện đại. KTHĐ góp phần củng cố và hoàn thiện vai trò của các cơ quan kiểm toán tối cao thông qua việc cung cấp một góc nhìn toàn diện và thực tế hơn so với các loại hình kiểm toán truyền thống, đồng thời cung cấp một cơ sở dữ liệu quan trọng cho hoạt động lập pháp và xây dựng chính sách. Với giá trị và tầm quan trọng như vậy, tại hầu hết các quốc gia phát triển, cơ quan kiểm toán tối cao đều dành từ một phần ba đến một nửa nguồn lực để thực hiện loại hình KTHĐ.
Từ năm 2014 đến nay, KTNN đã thực hiện gần 30 cuộc KTHĐ riêng biệt, độc lập. Kết quả của các cuộc KTHĐ nói trên đã có những bước tiến mới như đã nêu bật được những bất cập, hạn chế của hệ thống quản lý, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong một số lĩnh vực chuyên môn sâu; đưa ra các đánh giá tương đối toàn diện về những ưu điểm và những hạn chế, phân tích được nguyên nhân cốt lõi và đánh giá được tác động của những hạn chế, làm căn cứ để đưa ra được các kết luận rõ ràng và các kiến nghị có tính khả thi cao đối với một số vấn đề nổi cộm được dư luận xã hội quan tâm.
Những đánh giá trên của KTNN đã bước đầu nhận được sự đồng thuận cao từ các đơn vị được kiểm toán, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả, hiệu lực của công tác quản lý nhà nước, tăng cường trách nhiệm giải trình và tính minh bạch của các cơ quan quản lý nhà nước; gia tăng lợi ích xã hội và niềm tin của người dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; đồng thời góp phần tăng uy tín của KTNN, đáp ứng kỳ vọng của Quốc hội và công chúng.
Ông có thể chia sẻ thêm về những điểm vượt trội tại Bộ chuẩn mực KTNN mới được ban hành?
So với hệ thống chuẩn mực KTNN cũ (ban hành năm 2010), Hệ thống chuẩn mực KTNN được xây dựng và cập nhật theo hướng tuân thủ các yêu cầu quốc tế, đánh dấu mốc phát triển và hiện đại hóa chuyên môn nghiệp vụ của KTNN theo hướng chuyên nghiệp nhằm thực hiện theo Hiến pháp Việt Nam năm 2013, Luật KTNN và Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2020 và từng bước hội nhập quốc tế.
Trước khi ban hành Bộ chuẩn mực KTNN, khi tiến hành kiểm toán, việc đánh giá về đạo đức kiểm toán viên, kiểm soát chất lượng kiểm toán, đặc biệt là việc đánh giá về tính trọng yếu, rủi ro hoặc những sai sót trong việc kiểm toán các DNNN, NH được thực hiện như thế nào?
Đây là lần thứ 3, KTNN xây dựng và ban hành Bộ chuẩn mực KTNN. Trước đây, các kiểm toán viên, khi tiến hành kiểm toán tại các đơn vị kiểm toán nói chung và đặc biệt là các DNNN hay NH có vốn nhà nước nói riêng, phần lớn phải căn cứ vào các quy trình kiểm toán, các đề cương kiểm toán và các hướng dẫn khác.
Với yêu cầu mới đặt ra trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc tiệm cận và áp dụng một hệ thống chuẩn mực KTNN mới theo hướng tuân thủ các thông lệ, chuẩn mực kiểm toán quốc tế. Hệ thống chuẩn mực KTNN mới ban hành năm 2016 với 39 chuẩn mực KTNN và danh mục thuật ngữ theo hướng tuân thủ các yêu cầu quốc tế - sẽ là kim chỉ nam dẫn đường cho kiểm toán viên khi tác nghiệp kiểm toán, giúp nâng cao đạo đức, kiểm soát chất lượng kiểm toán và đặc biệt là việc đánh giá về tính trọng yếu, rủi ro, hạn chế các sai sót trong công tác kiểm toán.
Kiểm toán hoạt động cũng có những rủi ro nhất định, có thể dẫn đến những kết luận kiểm toán thiếu xác đáng. KTNN sẽ khắc phục tình trạng này như thế nào?
Chất lượng của các kết luận kiểm toán phụ thuộc vào một số yếu tố chính như tư cách đạo đức, bản lĩnh, năng lực, trình độ của đội ngũ kiểm toán viên, phương pháp kiểm toán, chất lượng của việc thu thập và phân tích bằng chứng kiểm toán, hiệu quả của sự phối hợp từ phía đơn vị được kiểm toán... Do vậy, KTNN đã, đang và sẽ luôn đặc biệt chú trọng đến việc bồi dưỡng, nâng cao đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh, năng lực và trình độ của đội ngũ kiểm toán viên…
Riêng với KTHĐ - vốn là một loại hình kiểm toán khó, đòi hỏi kiểm toán viên phải có kiến thức vừa tổng hợp, vừa chuyên sâu. Hệ thống chuẩn mực KTNN mới ban hành chính là công cụ căn bản và cũng là giải pháp tổng thể giúp KTNN và các kiểm toán viên giảm thiểu tối đa các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kiểm toán, nâng cao chất lượng của các kết luận kiểm toán.
Trân trọng cảm ơn Giáo sư!
Cao Huyền (Thực hiện)
