Theo Nghị định số 378/2026/NĐ-CP của Chính phủ, khu thương mại tự do phải đồng thời đáp ứng các nhóm tiêu chí về vị trí địa lý, quy mô, hiệu quả kinh tế - xã hội, kết cấu hạ tầng, phương án quản lý, vận hành cũng như quốc phòng, an ninh.
Không chỉ lớn về diện tích, phải mạnh về kết nối
Một trong những điều kiện đáng chú ý là khu thương mại tự do phải có diện tích tối thiểu 1.000 ha. Nếu được tổ chức thành các khu vực không liền kề, các khu vực này vẫn phải bảo đảm khả năng kết nối về hạ tầng, quản lý và vận hành thống nhất.
Về vị trí, khu thương mại tự do phải gắn liền hoặc có kết nối giao thông trực tiếp với các đầu mối quan trọng như cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, cửa khẩu quốc tế hoặc hạ tầng logistics chiến lược.
Đáng chú ý, khu thương mại tự do phải có khả năng kết nối vận tải đa phương thức bằng ít nhất 2 loại hình, gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng hải hoặc hàng không. Trường hợp công trình kết nối chưa hoàn thành, công trình phải nằm trong quy hoạch, kế hoạch đầu tư được phê duyệt và có tiến độ phù hợp với thời điểm khu thương mại tự do đi vào hoạt động.
Theo Nghị định, tùy điều kiện phát triển, khu thương mại tự do có thể được tổ chức thành một hoặc nhiều khu chức năng như logistics tích hợp, công nghiệp, thương mại - dịch vụ, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, công nghệ số tập trung, trung tâm dữ liệu hoặc khu phi thuế quan.
Bên cạnh quy mô, các khu này phải bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả sử dụng đất và có sự liên kết, bổ trợ với các khu kinh tế, khu công nghiệp, trung tâm logistics và các khu chức năng hiện hữu.
Quản lý trên nền tảng số, thủ tục có nhiều tầng kiểm soát
Một yêu cầu khác được đặt ra là khu thương mại tự do phải có hoặc có khả năng đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật thiết yếu. Trong đó có viễn thông, công nghệ thông tin, trung tâm dữ liệu hoặc hạ tầng số phục vụ quản lý, kinh doanh và chia sẻ dữ liệu.
Hệ thống kho bãi, cảng cạn, công trình phục vụ xuất nhập khẩu, trung chuyển hàng hóa cũng phải được tính toán cùng các hạng mục về phòng cháy, chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn, an ninh và kiểm tra, giám sát chuyên ngành.
Đặc biệt, hệ thống quản lý, giám sát và điều hành phải được triển khai trên nền tảng số, đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý chuyên ngành ở Trung ương và địa phương.
Về thủ tục, UBND tỉnh, thành phố trước hết lập báo cáo đề xuất chủ trương thành lập. Sau khi có chủ trương, địa phương lập Đề án thành lập khu thương mại tự do và tổ chức lấy ý kiến các Bộ Tài chính, Công Thương, Quốc phòng, Công an, Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan.
Các bộ, cơ quan có 15 ngày làm việc để tham gia ý kiến. Sau đó, cơ quan quản lý nhà nước về khu thương mại tự do có 25 ngày để giải trình, hoàn thiện Đề án và báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố xem xét, quyết định.
Nếu khu vực dự kiến thành lập có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.
Nghị định số 378/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Với các tiêu chí được lượng hóa khá rõ, việc hình thành khu thương mại tự do được đặt trong yêu cầu không chỉ tạo thêm không gian thương mại mà còn phải bảo đảm năng lực kết nối, hạ tầng và khả năng quản trị hiện đại.
Minh Thành (t/h)
