Đến nay, việc thực hiện tái cơ cấu (TCC) doanh nghiệp nhà nước (DNNN), trọng tâm là các tập đoàn, tổng công ty (TĐ-TCT) nhà nước đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, nhìn chung tiến độ thực hiện còn chậm, chưa có chuyển biến mang tính đột phá…

Ảnh minh họa

Là một trong những nội dung quan trọng của kỳ họp thứ tám, Quốc hội (QH) đã dành cả ngày 1-11 thảo luận về kết quả giám sát “ Việc thực hiện TCC nền kinh tế trong lĩnh vực đầu tư công, DNNN và hệ thống ngân hàng theo Nghị quyết số 10/2011/QH13 của QH về Kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội 5 năm 2011-2015”.

Theo báo cáo trình QH của Chính phủ, trong ba năm 2011-2013, cả nước đã sắp xếp được 180 DN, trong đó cổ phần hóa (CPH) 99 DN với số cổ phần chào bán giá trị gần 19.000 tỷ đồng. Trong chín tháng năm 2014, đã tiếp tục sắp xếp 92 DN, bán một DN, sáp nhập 15 DN và đề nghị phá sản ba DN. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2014 sẽ có khoảng 200 DN thực hiện CPH và cuối quý III -2015 toàn bộ các DN được phê duyệt phương án CPH để tiến hành bán cổ phần lần đầu.

Bên cạnh hình thức CPH, trong giai đoạn 2011-2013 cũng đã có 81 DN được thực hiện sắp xếp theo các hình thức khác. Số vốn đầu tư ra ngoài ngành được thoái vốn tăng qua các năm … Hoạt động sản xuất, kinh doanh của các TĐ- TCT nhà nước tương đối ổn định,doanh thu năm 2013: 1.471.018 tỷ đồng, thu nộp NSNN năm 2013 đạt 218.915 tỷ đồng. DNNN tạo việc làm cho khoảng 1.255.000 lao động với mức thu nhập tương đối ổn định so thu nhập lao động chung của cả nước.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của QH Nguyễn Văn Giàu cho rằng, tiến độ TCC vẫn chậm; hiện chưa xem xét, xử lý một số DN chần chừ trong quá trình triển khai TCC để làm gương và tạo áp lực buộc các DNNN đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc DN. Nhiều DN chưa thật sự đổi mới về cơ chế quản lý, phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh khi chuyển qua mô hình mới. Vẫn còn nhiều DN quy mô vốn chủ sở hữu nhỏ, sức cạnh tranh còn yếu. Mặc dù trong những năm qua số lượng DNNN đã giảm mạnh từ 12.000 xuống còn 1.000 DN, nhưng việc hình thành các TĐ- TCT nhà nước với công ty con, công ty cháu, thậm chí công ty chắt, đã làm cho tỷ trọng của DNNN trong GDP vẫn chiếm tỷ trọng cao, 32%. Các khoản đầu tư ngoài ngành hiệu quả thấp, không bảo toàn được vốn, kết quả thoái vốn chưa đạt yêu cầu. Cụ thể, các TĐ-TCT đã đầu tư gần 22.000 tỷ đồng ngoài ngành nghề kinh doanh chính và cần thoái vốn, nhưng trong thời gian qua mới chỉ thoái được gần 4.000 tỷ đồng. Năm  2013 đã thực hiện thoái vốn 965 tỷ đồng; bảy tháng của năm 2014 đã thoái vốn được 2.975 tỷ đồng.

Ngoài ra,cơ chế, chính sách trong và sau CPH  còn nhiều hạn chế, tiêu chí phân loại DN chủ yếu dựa trên các ngành sản xuất, kinh doanh để xác định loại DN cần giữ lại 100% vốn nhà nước, loại DN nhà nước nắm cổ phần chi phối, không chi phối hoặc không tham gia cổ phần. Trong khi đó, các DN kinh doanh nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau nên rất khó xác định. Chưa có cơ chế rõ ràng, xác đáng theo nguyên tắc thị trường khi xác định giá trị tài sản DN, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất . Quá trình phê duyệt đề án TCC từng DN kéo dài. Việc bàn giao lĩnh vực công ích cần phải có đề án, phương án và cần sự đóng góp ý kiến của nhiều đơn vị, làm ảnh hưởng tiến độ CPH; việc xây dựng kế hoạch, cơ chế, chính sách, tiến độ thoái vốn đã đầu tư ra ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính còn gặp nhiều lúng túng.

Một bộ phận DNNN, mà trực tiếp là lãnh đạo DNNN, chưa thể hiện quyết tâm cao thực hiện CPH do e ngại sẽ phải cơ cấu lại tổ chức, bộ máy quản lý sau CPH; chưa thật sự chủ động thực hiện CPH, nhất là tìm việc nhà đầu tư chiến lược, nâng cao năng lực quản trị, điều hành, phát huy vai trò của bab kiểm soát, bộ phận kiểm toán… Việc triển khai thực hiện TCC DNNN chưa phân tích, xác định được cụ thển đểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của từng DN, qua đó có giải pháp TCC, phát triển DN mà chủ yếu theo hình thức chuyển giao,sắp xếp, tổ chức lại trong nội bộ TĐ-TCT hoặc giữa các DNNN. Chưa xem xét, xử lý một số DN chần chừ trong quá trình triển khai TCC để làm gương và tạo áp lực buộc các DNNN đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc DN.

Để đẩy nhanh tiến độ TCC các DNNN, theo đại biểu QH Nguyễn Thị Khá, Ủy viên Thường trực Ủy ban về các vấn đề xã hội của QH, Chính phủ cần chỉ đạo mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa; xác định danh mục ngành nghề, phạm vi kinh doanh chủ đạo, ngành nghề liên quan. Cùng với đó, cần tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu để tránh dựa dẫm, chủ quan, ỷ lại xin cho; nâng cao tính công khai, minh bạch của DNNN; sắp xếp hợp lý bộ máy cơ cấu quản lý điều hành, giảm biên chế, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN. Không buông lỏng chức năng kiểm tra, giám sát việc phân bổ, sử dụng vốn; phải giảm sát giữ quyền hạn và trách nhiệm, tăng tính chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm. người đại diện vốn Nhà nước phải là người chủ thật sự chứ không phải “ ông chủ hờ”, thụ động chờ đợi đi xin kế hoạch, xin vốn, xin cả biên chế.

Đại biểu, Nguyễn Thị Khá đề nghị, cần làm rõ những gì Nhà nước không cần chi phối  nắm giữ; DNNN phải là cốt lõi, chỉ huy nắm đầu ra để bảo đảm các sản phẩm đáp ứng thị trường; cũng không thể đầu tư “ từ đầu đến chân”. Đồng thời, phải tạo môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng, tăng cường thanh tra, kiểm tra…

Theo Thời Nay