Trong thông điệp gửi tới các thế hệ cán bộ, thành viên và người lao động khu vực kinh tế tập thể, đồng chí Cao Xuân Thu Vân – Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhấn mạnh phương châm hành động xuyên suốt: “Hợp tác để mạnh hơn – Liên kết để phát triển – Đổi mới để vươn xa”. Đồng thời cam kết tiếp tục cải cách, nâng cao hiệu quả hỗ trợ, phát huy vai trò cầu nối giữa chủ trương của Đảng và nhu cầu thực tiễn của thành viên hợp tác xã.
Khẳng định vai trò của mô hình kinh tế hợp tác
Hợp tác xã là mô hình kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình hoặc pháp nhân tự nguyện liên kết, cùng sản xuất – kinh doanh – cung ứng dịch vụ trên cơ sở bình đẳng, tự chủ và cùng chia sẻ lợi ích, rủi ro. Khác với doanh nghiệp thuần túy vì lợi nhuận, hợp tác xã đặt trọng tâm vào lợi ích chung và sự phát triển bền vững của cộng đồng thành viên.
Theo quy định pháp luật hiện hành, hợp tác xã có tư cách pháp nhân đầy đủ, được quyền sở hữu tài sản, tự chịu trách nhiệm tài chính và độc lập trong các giao dịch kinh tế. Điều này tạo điều kiện để hợp tác xã chủ động huy động vốn, ký kết hợp đồng và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đồng thời, hợp tác xã phải thực hiện chế độ kế toán, báo cáo tài chính minh bạch theo Luật Kế toán, phản ánh trung thực tình hình hoạt động, qua đó bảo vệ quyền lợi của thành viên và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.
Đặc thù quản trị và cơ chế vận hành riêng biệt
Mô hình hợp tác xã mang nhiều đặc trưng riêng: Thành viên tham gia trên cơ sở tự nguyện, có quyền gia nhập và rút lui linh hoạt; Quyền biểu quyết bình đẳng, không phụ thuộc vào mức vốn góp; Tài sản thuộc sở hữu tập thể, lợi nhuận phân phối theo mức độ sử dụng dịch vụ; Hoạt động tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính.
Chính những nguyên tắc này vừa tạo nên tính nhân văn, dân chủ, vừa đặt ra yêu cầu cao về quản trị, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – kế toán. Việc theo dõi giao dịch nội bộ, phân phối lợi ích và kiểm soát dòng tiền đòi hỏi hệ thống kế toán chặt chẽ, minh bạch và chuyên nghiệp.
Lợi thế và thách thức song hành
Hợp tác xã có nhiều lợi thế nổi bật như: Tối ưu chi phí nhờ chia sẻ nguồn lực (máy móc, kho bãi, dịch vụ). Tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước (tín dụng ưu đãi, đào tạo, miễn giảm thuế). Huy động vốn nội bộ linh hoạt từ thành viên. Tạo sự gắn kết lâu dài thông qua cơ chế phân phối lợi ích công bằng.
Tuy nhiên, khu vực này cũng đang đối mặt với không ít khó khăn: Quy mô vốn nhỏ, khả năng tích lũy hạn chế. Khó tiếp cận nguồn vốn lớn do thiếu hồ sơ tài chính chuẩn. Năng lực kế toán, quản trị tài chính còn yếu. Nguy cơ thiếu minh bạch nếu không có hệ thống kiểm soát hiệu quả. Động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Trong bức tranh kinh tế tổng thể, hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong:
Tái cấu trúc nông nghiệp: Giúp khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và cải thiện lợi nhuận cho nông dân.
Mở rộng tiếp cận tín dụng: Nhờ có tư cách pháp nhân và hệ thống tài chính rõ ràng, nhiều hợp tác xã đã tiếp cận được nguồn vốn để đầu tư công nghệ, nâng cao giá trị chuỗi sản xuất.
Tạo việc làm, ổn định thu nhập: Hợp tác xã góp phần giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, đặc biệt ở khu vực nông thôn.
Tối ưu hóa nguồn lực hỗ trợ từ Nhà nước: Đóng vai trò trung gian chuyển hóa chính sách thành hiệu quả kinh tế thực tế cho cộng đồng.
Thực trạng và yêu cầu đổi mới
Tính đến năm 2025, cả nước có hơn 35.000 hợp tác xã với trên 5,8 triệu thành viên. Doanh thu bình quân đạt khoảng 3,5 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 350 triệu đồng/HTX. Những con số này cho thấy sự phát triển đáng ghi nhận của khu vực kinh tế tập thể.
Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là năng lực tài chính – kế toán: Nhiều hợp tác xã chưa có bộ máy kế toán đạt chuẩn. Việc ghi chép còn thủ công, thiếu ứng dụng công nghệ. Khó lập báo cáo tài chính và phương án kinh doanh khả thi. Hạn chế trong phân tích tài chính và dự báo dài hạn. Điều này dẫn đến hệ quả trực tiếp là không ít hợp tác xã không thể tiếp cận nguồn vốn vay hoặc chính sách hỗ trợ.
Hướng đi trong giai đoạn mới
Để phát huy tối đa tiềm năng, khu vực hợp tác xã cần tập trung vào: Chuẩn hóa hệ thống kế toán, minh bạch tài chính. Đào tạo đội ngũ kế toán trưởng chuyên nghiệp. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị tài chính. Xây dựng kế hoạch tài chính trung và dài hạn. Nâng cao năng lực quản trị và liên kết thị trường.
Kỷ niệm 80 năm lời kêu gọi của Bác Hồ không chỉ là dịp ôn lại giá trị lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở về sứ mệnh phát triển kinh tế tập thể trong bối cảnh mới. Khi tinh thần hợp tác được khơi dậy đúng cách, kết hợp với quản trị hiện đại và minh bạch tài chính, hợp tác xã sẽ tiếp tục là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững và bao trùm.
Hoàng Phương
