Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo khẩn trương thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, đồng thời thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý, với mục tiêu triển khai ngay trong tháng 2. Động thái này được xem là một trong những bước đi quan trọng nhằm tăng cường kỷ cương, minh bạch hóa thị trường và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực bất động sản.
Theo các chuyên gia kinh tế, đây là tín hiệu cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc tái cấu trúc một thị trường có tác động lan tỏa lớn tới ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Trong nhiều năm qua, thị trường bất động sản Việt Nam tồn tại không ít bất cập, nổi bật là tình trạng giao dịch thiếu minh bạch, thông tin phân mảnh và sự phân bổ không đồng đều giữa các chủ thể tham gia thị trường.
Thực trạng bất đối xứng thông tin giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và người mua đã tạo điều kiện cho các hành vi đầu cơ, thổi giá và trục lợi. Điều này khiến thị trường có những giai đoạn phát triển méo mó, tiềm ẩn rủi ro không chỉ đối với người dân và nhà đầu tư mà còn đối với sự an toàn của hệ thống tài chính.
Với vai trò là đơn vị trực tiếp tham gia, đồng hành cùng Bộ Xây dựng trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Đề án thí điểm mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), nhận định đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng quản lý thị trường bất động sản tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Theo bà Miền, việc thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều tác động tích cực. Trước hết, mô hình này giúp minh bạch hóa toàn bộ quy trình giao dịch. Mọi thông tin liên quan đến bất động sản, từ pháp lý, giá cả, tình trạng thế chấp, hạn chế giao dịch cho đến lịch sử giao dịch, đều được chuẩn hóa và công khai, qua đó góp phần phòng chống gian lận và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, trung tâm giao dịch còn giúp tăng cường vai trò quản lý, giám sát và điều tiết của Nhà nước. Khi dữ liệu thị trường được tập trung tại một đầu mối, cơ quan quản lý có thể theo dõi sát diễn biến cung – cầu, giá cả, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như đầu cơ, thổi giá hay thao túng thị trường để đưa ra biện pháp điều tiết phù hợp.
Một lợi ích khác được kỳ vọng là thúc đẩy cải cách hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Việc số hóa toàn bộ quy trình giao dịch cho phép người dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục như đăng ký, công chứng, kê khai thuế, sang tên… trên nền tảng trực tuyến, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm tải cho bộ máy hành chính.
Cùng với đó, mô hình này sẽ góp phần đẩy nhanh chuyển đổi số trong lĩnh vực bất động sản. Việc tích hợp các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (blockchain), định danh số được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực quản lý dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch, an toàn và khả năng truy vết trong suốt vòng đời của bất động sản, phù hợp với định hướng phát triển Chính phủ số và kinh tế số.
Về dài hạn, khi thông tin thị trường được công khai, đầy đủ và minh bạch, nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và người dân sẽ có cơ sở để đưa ra quyết định chính xác hơn. Điều này không chỉ góp phần củng cố niềm tin thị trường mà còn giúp thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước, tạo nền tảng cho thị trường bất động sản phát triển bền vững. Đồng thời, mô hình mới cũng được kỳ vọng sẽ góp phần tái cơ cấu ngành môi giới bất động sản theo hướng chuyên nghiệp hóa, đặt ra các tiêu chuẩn cao hơn về năng lực, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp, qua đó sàng lọc các thành phần yếu kém và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường trung gian.
Tuy nhiên, bên cạnh những kỳ vọng tích cực, VARS IRE cũng thẳng thắn chỉ ra các thách thức mang tính nền tảng. Theo đó, điều kiện tiên quyết để hình thành và vận hành hiệu quả Trung tâm giao dịch bất động sản là hệ thống cơ sở dữ liệu phải đạt chuẩn “đúng – đủ – sạch – sống”, tức phản ánh chính xác, đầy đủ, được làm sạch và được cập nhật liên tục theo thời gian thực.
Việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền móng thể chế quyết định mức độ minh bạch, khả năng quản lý và sự phát triển bền vững của thị trường trong dài hạn. Trên thực tế, dữ liệu của mỗi bất động sản không chỉ dừng ở thông tin mô tả cơ bản mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử pháp lý, tình trạng tranh chấp, thế chấp, hạn chế giao dịch và các giao dịch phát sinh trong suốt vòng đời tài sản. Do đó, việc hoàn thiện đầy đủ cơ sở dữ liệu này là một quá trình phức tạp, khó có thể hoàn tất trong thời gian ngắn.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) hay Trung Quốc, hoạt động giao dịch bất động sản đều được tổ chức trong một hệ sinh thái quản lý tập trung, với dữ liệu thống nhất và mức độ số hóa cao, qua đó bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả vận hành của thị trường.
Theo mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý tại Trung Quốc, người dân có thể hoàn tất toàn bộ quy trình chuyển nhượng bất động sản, từ tiếp nhận hồ sơ, xác minh pháp lý, kê khai và nộp thuế cho đến cấp giấy chứng nhận, chỉ trong thời gian chưa đầy hai giờ, nhờ quy trình được chuẩn hóa, minh bạch và số hóa đồng bộ.
Trong mô hình này, các trung tâm giao dịch đóng vai trò “trục lõi” của thị trường, kết nối trực tiếp với hệ thống cơ sở dữ liệu bất động sản hợp nhất trên phạm vi toàn quốc. Song song đó, các sàn giao dịch và doanh nghiệp môi giới tư nhân hoạt động như các “vệ tinh”, tạo nên một hệ sinh thái hài hòa giữa quản lý Nhà nước và cơ chế thị trường, qua đó bảo đảm ba trụ cột then chốt: an toàn, hiệu quả và chất lượng giao dịch.
Phương Thảo (t/h)
