Sáng 11-6, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phạm Vũ Luận đã trả lời chất vấn trước QH. Trong báo cáo gửi tới QH trước phần chất vấn trực tiếp, Bộ trưởng GD&ĐT nhận trách nhiệm về yếu kém trong giáo dục đại học (ĐH).

Cái giá của chạy theo số lượng

Bộ trưởng Phạm Vũ Luận cho biết, về chất lượng đào tạo hệ ĐH, dạy nghề còn thấp, chưa phù hợp yêu cầu của thị trường lao động, tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên (SV) ra trường cao, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Trong thời gian dài, mô hình phát triển giáo dục, trong đó có giáo dục ĐH, chỉ chú trọng về tăng số lượng, chưa chú ý đúng mức đến các điều kiện bảo đảm chất lượng và nhu cầu xã hội. Trong giai đoạn 2006-2011, Bộ GD&ĐT đã cho thành lập nhiều trường cao đẳng, đại học (CĐ-ĐH). Quy trình mở trường, cấp phép hoạt động còn thiếu các quy định chặt chẽ, dẫn đến tình trạng có cơ sở đào tạo chưa bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên vẫn được phép hoạt động, làm cho chất lượng đào tạo thấp, điều đó đã làm cho số lượng sinh viên (SV) tốt nghiệp tăng mà chất lượng nguồn nhân lực không được cải thiện.

Bộ trưởng cũng thừa nhận: Chương trình đào tạo ĐH chưa theo kịp sự phát triển của nền kinh tế, khoa học – công nghệ; văn hóa -  xã hội trong khu vực và trên thế giới; nội dung đào tạo nặng về truyền thụ lý thuyết một chiều, nhẹ về thực hành, chưa chú trọng rèn luyện các kỹ năng mềm (làm việc nhóm, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao trình độ ngoại ngữ và hoạt động xã hội) cho người học. Những yếu kém này đến từ hệ quả của công tác quản lý khiến quy mô tuyển sinh tăng nhanh, trong khi chất lượng đào tạo còn thấp và không được chú ý nâng cao. “Bộ GD&ĐT và các cơ sở giáo dục ĐH có trách nhiệm chính trong các hạn chế, yếu kém trên đây”, Bộ trưởng khẳng định.

Để chấn chỉnh, Bộ trưởng đưa ra các giải pháp như dừng tiếp nhận hồ sơ nâng cấp, thành lập mới các trường CĐ-ĐH đến năm 2015. Với nhiều ngành thừa sinh viên, dừng việc mở rộng các ngành đào tạo đó.

Bộ đã yêu cầu dừng mở ngành đào tạo trong lĩnh vực kinh tế, kế toán, tài chính – ngân hàng ở các khu vực Hà Nội, TP Hồ Chí Minh. Bộ đã phối hợp tích cực hơn với các bộ, ngành, địa phương tổ chức thẩm định các điều kiện thành lập trường một cách chặt chẽ, không để tình trạng trường mới thành lập không bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, đất đai, đội ngũ giảng viên được đào tạo.

Về nghiên cứu, xây dựng chương trình, sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông mới, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận cho biết: Bộ đã tổng kết, đánh giá để rút kinh nghiệm trong việc tổ chức xây dựng chương trình, SGK mới và đã nghiên cứu, dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức xây dựng, thẩm định, triển khai chương trình này. Trong thời gian tới, Bộ sẽ hoàn thiện Đề án đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông theo yêu cầu của Ủy ban Thường vụ QH, để trình QH.

Tiếp tục đổi mới

Mở đầu phần chất vấn, các đại biểu (ĐB) Nguyễn Thị Bích Nhiệm (Yên Bái) và Phạm Thị Hải (Đồng Nai) cùng đề cập vấn đề khả năng ngoại ngữ của học sinh, sinh viên (HS-SV) Việt Nam hiện nay. Chính phủ đã có Đề án dạy và học ngoại ngữ quốc gia với kinh phí lớn, vậy tại sao kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2014 này lại cho phép học sinh thi tự chọn môn ngoại ngữ, làm lãng phí hàng nghìn tỷ đồng dành cho Đề án dạy và học ngoại ngữ quốc gia?

Bộ trưởng GD&ĐT trả lời, chủ trương nhất quán là nâng cao trình độ ngoại ngữ của HS-SV. Nhưng thực tế cho thấy, cách dạy, học ngoại ngữ của HS-SV hiện nay còn nhiều bất cập. “Học chủ yếu là ngữ pháp, học hết THPT cũng không nói được ngoại ngữ. Phát âm không chuẩn. Vì thế phải đổi mới cách dạy và học môn này. Dứt khoát chấm dứt tình trạng nhận bằng, chứng chỉ ngoại ngữ nhưng không sử dụng được. Theo Bộ trưởng, hiện nay đang tập trung khâu đào tạo lại giáo viên ngoại ngữ, sau đó có chương trình SGK mới tạo ra cách học – dạy ngoại ngữ mới thì sẽ đẩy mạnh lại việc dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường.

Vấn đề đang được nhiều ĐB quan tâm là số lượng lớn SV tốt nghiệp không có việc làm. ĐB Thân Đức Nam (Đà Nẵng) chất vấn, hiện có gần 72.000 SV tốt nghiệp không có việc làm, hoặc phải làm trái nghề. Vấn đề là do chất lượng đào tạo kém hay cơ cấu đào tạo bất hợp lý? Bộ có giải pháp nào giải quyết? Đây cũng là chất vấn của ĐB Nguyễn Thanh Thủy (Bình Định) khi cho rằng, tình trạng hàng chục nghìn cử nhân ra trường thất nghiệp, đào tạo không gắn với việc làm đã nói quá nhiều rồi mà chưa chuyển.

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận cho rằng, vấn đề việc làm liên quan nhiều yếu tố: cung – cầu thị trường, nhân lực, thể chế… Ngành giáo dục liên quan phần cung. Trách nhiệm của Bộ trong vấn đề SV thiếu việc làm là ở chỗ, trong một thời gian dài giáo dục ĐH chú trọng quy mô, số lượng mà chưa chú ý đúng mức đến các điều kiện bảo đảm chất lượng. Nội dung thi cử, dạy học của các trường chủ yếu theo cái mình có, chưa theo cái thị trường lao động cần. Khi cấp phép hoạt động cho các trường, Bộ chưa chặt chẽ, chưa chú trọng đến nhu cầu nhân lực. “Bộ GD&ĐT có trách nhiệm chính trong việc để xảy ra yếu kém này”, Bộ trưởng thẳng thắn nói.

ĐB Đàng Thị Mỹ Hương (Bình Thuận) cho rằng, vừa qua ngành giáo dục có nhiều đổi mới nhưng dư luận vẫn nhiều bức xúc, nhất là đổi mới thi tốt nghiệp THPT 2014 vừa qua có thể làm cho HS học lệch. Còn đổi mới kỳ thi nào nữa hay không, đến khi nào chỉ còn một kỳ thi và được tổ chức theo hình thức nào? Bộ trưởng cho biết, trước đây thi tốt nghiệp sáu môn, cứ ngày 31-3 hằng năm thì Bộ công bố các môn thi tốt nghiệp, khiến giáo viên, HS phải nôn nóng chờ đợi. HS cũng sẽ đoán được năm nay thi môn này thì năm sau không thi môn khác nữa, vì vậy đó cũng là yếu tố để HS học lệch.

“Kỳ thi năm 2014 là đổi mới đầu tiên, ngành giáo dục sẽ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện. Việc đổi mới đều nhằm đến phát triển năng lực HS, nhưng không gây sốc. Kỳ thi năm nay nằm trong lộ trình tiến tới còn một kỳ thi quốc gia “2 trong 1”, vừa để công nhận tốt nghiệp THPT vừa xét vào ĐH-CĐ.

ĐB Nguyễn Thị Bích Nhiệm (Yên Bái) cho rằng, thi cử là khâu đột phá, nhưng đó chỉ là phần ngọn, đổi mới chương trình, SGK mới là gốc. Sao chưa đổi mới gốc đã đổi mới ngọn? Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng cho rằng, đổi mới thi cử sẽ có tác động đến quá trình dạy và học trong trường phổ thông vì hai vấn đề này có quan hệ mật thiết với nhau. Đổi mới thi cử, đơn cử như kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2014 vừa qua, có những đổi mới căn bản, thể hiện qua cách ra đề thi yêu cầu HS vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn học khiến học sinh hứng thú. Điều đó sẽ có tác động đến cách dạy và học ở nhà trường, chuyển từ lối truyền thụ kiến thức hiện nay sang phát triển năng lực của học sinh, khơi gợi khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp của học sinh.

Bộ trưởng lưu ý, đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo tinh thần Nghị quyết của T.Ư Đảng có nhiều việc phải làm song song, trong đó có đổi mới chương trình, SGK sau 2015 theo hướng phát triển năng lực HS, hiện nay đang xây dựng; cùng với đó, với việc dạy và học hiện nay, các giáo viên, HS cũng phải đổi mới ngay chứ không chờ chương trình, SGK mới.

Theo Thời Nay