Một quy định, không thể nhiều cách thực hiện
Tại cuộc làm việc với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp về những khó khăn trong lĩnh vực thuế, hải quan, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đặt vấn đề trọng tâm không còn nằm ở việc ban hành thêm chính sách, mà là bảo đảm các quy định hiện hành được thực hiện thống nhất và những vướng mắc phải được xử lý đến cùng.
Đây là yêu cầu đáng chú ý trong bối cảnh môi trường kinh doanh đang đòi hỏi tốc độ xử lý thủ tục ngày càng nhanh. Với doanh nghiệp, một quy định dù được thiết kế theo hướng thuận lợi nhưng nếu được hiểu và áp dụng khác nhau giữa các cơ quan, địa phương thì chi phí tuân thủ vẫn có thể phát sinh.
Theo Bộ Tài chính, trong 7 tháng đầu năm 2026, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất có tổng quy mô khoảng 173.600 tỷ đồng. Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế cũng giảm khoảng 51% so với năm 2024, tương đương khoảng 4.400 tỷ đồng.
Ngành thuế đồng thời đẩy mạnh số hóa, mở rộng hóa đơn điện tử, dịch vụ thuế điện tử và các dịch vụ công trực tuyến. Hàng trăm lớp tập huấn, hội nghị đối thoại được tổ chức nhằm hỗ trợ người nộp thuế, doanh nghiệp thích ứng với các thay đổi chính sách, trong đó có quá trình chuyển từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh.
Tuy nhiên, những kết quả này chưa đồng nghĩa mọi điểm nghẽn đã được giải quyết. Theo tổng hợp của VCCI, cộng đồng doanh nghiệp có 53 kiến nghị thuộc 10 nhóm vấn đề. Bộ Tài chính đã rà soát và xác định 15 kiến nghị liên quan trực tiếp đến thuế, hải quan và tiếp cận tín dụng thuộc phạm vi quản lý; bên cạnh đó tiếp tục xử lý thêm 43 kiến nghị được doanh nghiệp, hiệp hội và các bộ, ngành phản ánh.
Đáng chú ý, những phản ánh hiện nay tập trung nhiều vào khâu thực thi: cách hiểu quy định chưa thống nhất, hồ sơ xử lý kéo dài, doanh nghiệp phải bổ sung thông tin, sự phối hợp giữa các cơ quan chưa liền mạch hoặc có trường hợp yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu mà Nhà nước đã có.
Từ thực tế này, yêu cầu cải cách được đặt ra ở một cấp độ khác. Đó không chỉ là giảm số lượng thủ tục hay chuyển hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử, mà phải thay đổi cách cơ quan quản lý tương tác với doanh nghiệp.
Phó Thủ tướng yêu cầu thực hiện nguyên tắc một thông tin chỉ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp một lần; cơ quan nhà nước phải chủ động khai thác và chia sẻ dữ liệu. Quản lý cũng cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá rủi ro, nhất là đối với những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt.
Cùng với đó, mọi kiến nghị phải được gắn với người phụ trách, thời hạn xử lý và kết quả cụ thể. Cơ quan tiếp nhận không chỉ có trách nhiệm trả lời mà phải phối hợp xử lý đến cùng, tránh tình trạng doanh nghiệp phải đi qua nhiều đầu mối để giải quyết một vấn đề.
Xử lý hồ sơ phải đi cùng trách nhiệm của cơ quan thực thi
Một trong những yêu cầu cụ thể được đặt ra là các vấn đề thuộc thẩm quyền Bộ Tài chính phải được xử lý hoặc có hướng dẫn trước ngày 31/8/2026. Những nhóm vướng mắc được phản ánh nhiều như hoàn thuế giá trị gia tăng, hóa đơn điện tử, chi phí được trừ, ưu đãi thuế và giao dịch liên kết cần được rà soát để thống nhất cách thực hiện.
Đối với các hồ sơ tồn đọng, cơ quan quản lý phải phân loại rõ hồ sơ đủ điều kiện, hồ sơ cần bổ sung và lý do, thay vì để doanh nghiệp chờ đợi mà không biết nguyên nhân.
Đặc biệt, Bộ Tài chính được yêu cầu nghiên cứu triển khai sớm việc hoàn thuế giá trị gia tăng tự động dựa trên quản trị rủi ro ngay trong năm 2026. Nếu thực hiện hiệu quả, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong giảm thời gian và chi phí vốn cho doanh nghiệp.
Trong lĩnh vực hải quan, yêu cầu tương tự được đặt ra đối với thông quan, quản lý rủi ro, doanh nghiệp chế xuất, kho ngoại quan và kiểm tra chuyên ngành. Việc đẩy nhanh thông quan tập trung, số hóa chứng từ và hạn chế kiểm tra tiền kiểm đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa.
Tinh thần chung là cơ quan quản lý phải chủ động hơn trong khai thác dữ liệu và doanh nghiệp không phải liên tục chứng minh lại những thông tin mà Nhà nước đã có.
Để tránh tình trạng mỗi cơ quan xử lý theo một cách, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành liên quan phối hợp theo cơ chế một cửa, một đầu mối và một thời hạn. Khi nhận đề nghị phối hợp, trong 3 ngày làm việc phải cử đầu mối xử lý và trong 7 ngày phải có ý kiến. Nếu còn khác biệt, cơ quan chủ trì phải tổng hợp phương án, chỉ rõ nội dung thống nhất và chưa thống nhất để báo cáo cấp có thẩm quyền.
Ở cấp thực thi, cơ quan thuế, hải quan và chính quyền địa phương được yêu cầu không đặt thêm thành phần hồ sơ, điều kiện hay thủ tục ngoài quy định; không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu đã có; đồng thời phải công khai đầu mối, tiến độ và lý do nếu hồ sơ chậm xử lý.
Đây cũng là điểm liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của người đứng đầu. Những trường hợp né tránh, đùn đẩy, nhũng nhiễu hoặc để doanh nghiệp liên tục phản ánh về cùng một cán bộ, đơn vị hay thủ tục phải được kiểm tra và chấn chỉnh.
Về phía doanh nghiệp, yêu cầu cải cách cũng đi kèm trách nhiệm tuân thủ. Doanh nghiệp cần khai báo trung thực, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, hải quan, lưu giữ chứng từ, sử dụng hóa đơn và các dịch vụ điện tử đúng quy định, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu để nâng cao năng lực quản trị rủi ro.
Có thể thấy, mục tiêu của cuộc cải cách lần này không chỉ là giải quyết danh sách các kiến nghị đang tồn tại. Quan trọng hơn là hình thành một phương thức quản lý trong đó cơ quan Nhà nước chủ động hơn, dữ liệu được liên thông hơn và trách nhiệm được xác định rõ hơn.
Khi một hồ sơ được giải quyết đúng hạn, một thủ tục được rút ngắn hay một loại giấy tờ không còn phải nộp lại, đó mới là những kết quả cải cách doanh nghiệp có thể cảm nhận trực tiếp. Đây cũng là nền tảng để giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường kinh doanh và khơi thông nguồn lực cho đầu tư, sản xuất trong mục tiêu tăng trưởng cao của năm 2026.
Minh Thành (t/h)
