Trong bối cảnh kỷ nguyên số,“mặt trận mềm” là trận địa chiến lược của cả ta và địch. Đối với ngành tài chính – ngân hàng, những luồng thông tin xấu độc bào mòn niềm tin thị trường, tác động đến sự ổn định của hệ thống và cản trở việc đầu tư, phát triển kinh tế đất nước.
Trận địa chủ lực trên mặt trận tư tưởng
Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành môi trường tác động trực tiếp, thường xuyên và sâu rộng tới nhận thức cộng đồng xã hội. Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, đến năm 2025, Việt Nam có khoảng 77–78% dân số sử dụng Internet, 88,7% thuê bao di động dùng điện thoại thông minh và mạng 4G phủ sóng tới 99,8% lãnh thổ. (1) Với độ phủ rộng khắp, mỗi thông tin phát sinh đều có khả năng lan truyền nhanh chóng, tạo hiệu ứng dây chuyền về tâm lý và niềm tin xã hội. Không gian mạng vì thế không chỉ là kênh truyền thông đa chiều, đa phương tiện, mà đã trở thành một “trận địa tư tưởng” nơi các giá trị, quan điểm và niềm tin được định hình, củng cố, nhưng cũng dễ bị “bào mòn” bởi nguồn thông tin xấu độc và âm mưu chống phá của các thế lực thù địch.
Đối với lĩnh vực tài chính – ngân hàng, mức độ tác động của thông tin trên không gian mạng ngày càng trở nên nhạy cảm và có tính lan tỏa cao. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến năm 2025, hơn 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng; nhiều nghiệp vụ cơ bản được số hóa hoàn toàn và tại nhiều tổ chức tín dụng, trên 90% giao dịch được thực hiện qua kênh số. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt ước đạt khoảng 28 lần GDP, cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của nền kinh tế vào hạ tầng tài chính và công nghệ số. (2) Trong điều kiện đó, niềm tin của khách hàng vào thị trường và sự phát triển của nền kinh tế quốc gia có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định của hệ thống tài chính – tiền tệ.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và trí tuệ nhân tạo AI, các nguy cơ từ thông tin xấu độc, sai sự thật gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi. Theo số liệu của Bộ Công an, năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính trên 8.000 tỷ đồng; đồng thời, hệ thống thông tin trong nước ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng. Đáng chú ý, nhiều vụ việc giả mạo thương hiệu ngân hàng, phát tán thông tin sai lệch về chính sách tiền tệ, tín dụng hoặc cắt ghép thông tin liên quan đến hoạt động ngân hàng đã gây tác động trực tiếp tới tâm lý khách hàng, nhà đầu tư và uy tín của các tổ chức tín dụng. (3)
Thực tiễn cho thấy, các vấn đề nội tại của hoạt động ngân hàng như điều hành lãi suất, kiểm soát tín dụng bất động sản, xử lý nợ xấu, bảo đảm an toàn thanh toán hay cảnh báo rủi ro hệ thống đều là những nội dung mang tính chuyên môn cao, đòi hỏi được tiếp cận trong tổng thể bối cảnh điều hành kinh tế vĩ mô. Nếu không phân tích thấu đáo từ bối cảnh kinh tế – chính trị, các thông tin này rất dễ bị diễn giải một chiều, thậm chí bị lợi dụng để xuyên tạc, gây nhiễu loạn thông tin và dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực. Khi tốc độ lan truyền của thông tin sai lệch vượt quá khả năng kiểm chứng, nguy cơ định hình sai nhận thức trong một bộ phận công chúng là hoàn toàn hiện hữu, từ đó ảnh hưởng tới niềm tin thị trường và sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.
Trong bối cảnh đó, nhận diện đúng không gian mạng như một trận địa không thể đánh mất, không chỉ là yêu cầu mang tính chiến lược đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà còn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với ngành tài chính – ngân hàng, lĩnh vực gắn trực tiếp với niềm tin thị trường và sự ổn định của nền kinh tế. Do đó, cần nhận diện và tăng cường phát hiện các chiêu thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi của các luồng thông tin xấu độc và âm mưu chống phá ngày đêm của các thế lực thù địch trên không gian mạng, từ việc cắt ghép dữ liệu, bóp méo bối cảnh, ngụy trang dưới dạng phản biện chính sách đến lợi dụng các vấn đề nghiệp vụ ngân hàng để dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực, từng bước làm suy giảm niềm tin của cộng đồng vào hệ thống tài chính – ngân hàng quốc gia và vai trò lãnh đạo của Đảng trong điều hành phát triển kinh tế đất nước.
Tin tức xấu độc “bào mòn” niềm tin cộng đồng
Rất nhiều chiêu bài đã được vạch trần của luồng thông tin xấu độc. Nhưng hiện nay, trước sự phát triển siêu tốc của công nghệ và trí tuệ nhân tạo AI, luồng thông tin xấu độc biến tướng khôn lường khiến các nhà sản xuất nội dung và nhà phân tích tài chính kinh doanh khó khăn hơn trong việc đánh giá và nhận định đúng vấn đề. Luồng tin xấu độc tạo sinh từ chính các thủ thuật công nghệ, không còn công kích trực diện, mà ngày càng tinh vi trong cách tiếp cận, trộn lẫn thông tin thật-giả, cách dẫn dắt không trực diện mà ẩn-hiện qua từng câu chữ. Nhiều nội dung được “ngụy trang” dưới dạng phản biện, góp ý hay chia sẻ góc nhìn; không phủ nhận hoàn toàn nhưng cố tình cắt bớt bối cảnh; không đưa thông tin sai hoàn toàn nhưng dẫn dụ theo hướng một chiều. Chiêu thức này khiến người tiếp nhận khó nhận diện, trong khi tốc độ tiếp cận lại mạnh mẽ hơn do tạo được cảm giác trung tính, thật trong giả, giả trong thật.
Thực tiễn trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng đã ghi nhận những tình huống điển hình. Năm 2022, một số tin đồn thất thiệt liên quan đến hoạt động của ngân hàng đã lan truyền nhanh trên mạng xã hội, gây tâm lý hoang mang, dẫn tới hiện tượng người dân rút tiền trước hạn tại một số điểm giao dịch; cơ quan quản lý đã phải kịp thời lên tiếng trấn an và xử lý các đối tượng phát tán thông tin sai sự thật. (4) Quý I/2026, nhiều thông tin về chính sách tín dụng bất động sản hoặc điều hành lãi suất cũng bị cắt ghép, diễn giải theo hướng phiến diện, tạo cảm giác “bất hợp lý” trong dư luận, trong khi thực chất là các giải pháp điều hành linh hoạt nhằm kiểm soát rủi ro và ổn định kinh tế vĩ mô.
Từ một hiện tượng đơn lẻ, thông tin có thể bị quy chụp thành bản chất; từ một khó khăn cụ thể, có thể bị suy diễn thành bất cập của cả hệ thống; từ một vấn đề chuyên môn, có thể bị lái sang những nhận định mang tính phủ định. Điều đáng lo không chỉ là một tin giả cụ thể, mà là sự hình thành dần dần của những cách hiểu sai, khi các thông tin phiến diện được lặp lại đủ nhiều để trở thành nhận thức quen thuộc.
Thực tiễn hoạt động năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 cho thấy, các ngân hàng thương mại nhà nước đứng trước yêu cầu vừa tăng trưởng, vừa bảo đảm an toàn, vừa chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng hiện đại. Quy mô toàn hệ thống với quy trình phức tạp và liên quan trực tiếp đến công tác quản trị và điều hành. Đây chính là điểm nhạy cảm mà các đối tượng thù địch xoáy sâu tạo thành “sào huyệt thông tin xấu độc” nhằm hạ bệ uy tín của ngân hàng thương mại nhà nước.
Trong thời gian qua, các ngân hàng thương mại nhà nước Vietcombank, BIDV, Vietinbank đã chủ động công bố công khai biểu lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay trên các kênh chính thức, đồng thời điều chỉnh linh hoạt theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước. Minh bạch thông tin giúp định hình kỳ vọng thị trường, thu hút nguồn vốn nhàn rỗi và góp phần ổn định thanh khoản hệ thống.
Tuy nhiên, trên không gian mạng, không ít luồng thông tin đã khai thác các dữ liệu này theo hướng phiến diện. Những bảng so sánh lãi suất bị cắt ghép, các bình luận suy diễn về “chênh lệch lợi nhuận”, hay cách diễn giải thiếu bối cảnh về chính sách tín dụng dễ dẫn dắt dư luận theo hướng nghi ngại về tính minh bạch và động cơ điều hành của ngân hàng. Từ thông tin đúng nhưng không đầy đủ, một số quan điểm đã bị khuếch đại thành nhận thức sai lệch.
Đáng lo ngại hơn, các luồng tin xấu độc này không chỉ dừng lại ở tác động nhận thức mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động ngân hàng. Khi người dân và nhà đầu tư bị chi phối bởi thông tin thiếu kiểm chứng khiến khách hàng trì hoãn gửi tiền, rút vốn trước hạn, doanh nghiệp chậm tiếp cận tín dụng, còn nhà đầu tư thì dè dặt trong các quyết định tài chính. Những phản ứng mang tính “phòng thủ” này, nếu lan rộng, có thể làm gián đoạn dòng chảy vốn, ảnh hưởng tới hiệu quả phân bổ nguồn lực và làm suy giảm vai trò dẫn dắt của hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế.
Tín dụng bất động sản và đầu tư các công trình xây dựng trọng điểm cũng là điểm nhạy cảm mà các thế lực thù địch thường xoáy sâu trong các luồng tin xấu độc. Bởi đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến xây dựng cơ bản, đầu tư công và phát triển hạ tầng đô thị, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro thiếu kiểm soát chặt chẽ bởi liên quan đến nhiều khâu, quy trình và nhiều đơn vị tham gia triển khai thực hiện.
Một nội dung khác dễ tạo dư luận là nợ xấu và xử lý tài sản bảo đảm. Trong hoạt động ngân hàng, thu hồi nợ, cơ cấu nợ, xử lý tài sản bảo đảm là các nghiệp vụ bình thường nhằm bảo toàn vốn và bảo đảm kỷ luật tín dụng. Nhưng trên không gian mạng, nếu chỉ xuất hiện một chiều thông tin từ phía khách hàng hoặc người có tài sản bị xử lý, vấn đề rất dễ bị cảm xúc hóa thành vấn đề “ngân hàng gây khó”, “ngân hàng siết tài sản”. Ngược lại, nếu ngân hàng không xử lý quyết liệt nợ xấu, lại có thể đặt vào luồng tin tức về chất lượng tín dụng, an toàn vốn và trách nhiệm quản trị.
Không để công tác tư tưởng đi sau dư luận
Thực tế cho thấy, trong lĩnh vực tài chính – tiền tệ, niềm tin là yếu tố cốt lõi. Một thông tin sai lệch, dù xuất phát từ suy diễn hay chủ ý, nếu được lặp lại và lan truyền đủ lớn, có thể tạo hiệu ứng tâm lý dây chuyền, gây áp lực lên hoạt động của các tổ chức tín dụng. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì công khai, minh bạch thông tin, việc chủ động nhận diện, kiểm chứng và xử lý kịp thời các nguồn tin xấu độc là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ niềm tin cộng đồng, bảo đảm sự ổn định của thị trường tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng.
Cần hiểu rằng, những tác động tiêu cực không chỉ đến từ nội tại sự cố, mà còn từ cách thông tin/phản hồi về sự cố từ phía đơn vị chủ quản. Một thông tin chậm được xác nhận, một khoảng trống trong truyền thông chính thống hay một cách giải thích thiếu đầy đủ đều có thể tạo điều kiện cho tin đồn, suy diễn và các luồng thông tin sai lệch phát triển.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ niềm tin trong ngân hàng số không thể chỉ dựa vào nền tảng công nghệ, mà đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực quản trị thông tin và bản lĩnh chính trị của tổ chức. Công tác tư tưởng không thể dừng lại ở việc phản ứng sau khi dư luận hình thành, mà phải chủ động đi trước một bước: nhận diện sớm các vấn đề nhạy cảm, dự báo sớm các kịch bản thông tin, định hướng sớm nhận thức và xử lý sớm các tình huống phát sinh.
Chính vì vậy, phòng chống và kiểm soát thông tin xấu độc trong ngành tài chính ngân hàng, nhất là đối với khối ngân hàng thương mại nhà nước là cấp thiết và quan trọng. Việc tôi rèn tấm khiên vững chắc từ cơ sở, gắn với kỷ cương tổ chức và ý thức trách nhiệm cá nhân của mỗi tổ chức là cách thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin xã hội và giữ vững vai trò trụ cột của hệ thống ngân hàng thương mại nhà nước trong nền kinh tế.
(1) https://mst.gov.vn/internet-viet-nam-ba-muoi-nam-phat-trien-than-toc-197241227122858638.htm
(2) https://vov.vn/kinh-te/hon-87-nguoi-viet-nam-truong-thanh-co-tai-khoan-ngan-hang-post1202233.vov
(3) https://vneconomy.vn/tan-cong-mang-gay-thiet-hai-vuot-xa-nhieu-loai-hinh-toi-pham-truyen-thong.htm
Nhóm tác giả: Nguyễn Đức Nghĩa - Nguyễn Ngọc Nhật
Ban Tuyên giáo Đảng ủy BIDV
