Viện KSND tối cao đã hoàn tất cáo trạng truy tố 28 bị can trong vụ án khai thác quặng titan trái phép trị giá hơn 1.508 tỷ đồng xảy ra tại Bình Thuận. Trong số này có bị can người Trung Quốc Huang ShangXia (tức Hoàng Thượng Hạ), nhân viên Công ty Guangxi Liufeng Mining, bị truy tố về các tội Buôn lậu và Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Theo cáo trạng, Hoàng Thượng Hạ sống tại Việt Nam từ năm 2009, kinh doanh mua bán khoáng sản và làm cộng tác viên thu mua cho nhiều doanh nghiệp Trung Quốc. Để có nguồn hàng xuất khẩu, Hạ cùng Trần Thị Lê Vi Vân thu mua quặng ilmenite từ các doanh nghiệp trong nước có hàm lượng TiO2 chỉ từ 51-52%, thấp hơn mức tối thiểu 56% theo quy định để được phép xuất khẩu.
Để hợp thức hóa hồ sơ, Hạ giao cho Vân thuê Phùng Văn Thành, Giám đốc Công ty Châu Thành, ký hợp đồng mua bán khoảng 28.000 tấn quặng và mở tờ khai hải quan xuất khẩu sang Trung Quốc. Đồng thời, Hạ thuê Đỗ Tiến Hải, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Hà, thực hiện các thủ tục vận chuyển, khai báo hải quan và giám định hàng hóa.
Theo quy định tại Thông tư 23/2021 của Bộ Công Thương, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 45/2023, quặng ilmenite đủ điều kiện xuất khẩu phải đạt hàm lượng TiO2 từ 56% trở lên. Tuy nhiên, toàn bộ số quặng mà nhóm bị can thu mua đều không đạt tiêu chuẩn này.
Để “qua mặt” cơ quan chức năng, Hoàng Thượng Hạ đưa cho Đỗ Tiến Hải các mẫu quặng có hàm lượng TiO2 trên 56% để sử dụng khi giám định. Hải sau đó móc nối với Lê Văn Hưng, công chức Chi cục Hải quan Cát Lái, phụ trách kiểm hóa hàng xuất khẩu, để tráo đổi mẫu quặng.
Theo thỏa thuận, Hải chi cho Hưng từ 3-9 triệu đồng đối với mỗi container hàng để được sử dụng mẫu quặng đạt chuẩn thay cho mẫu thực tế lấy từ container xuất khẩu. Lần đầu tiên, khi mở container lấy mẫu, Hải cùng Lê Phong Nam phối hợp với Hưng lấy quặng từ container đưa vào hai lọ nhưng không niêm phong tại chỗ.
Sau đó, Nam đưa hai lọ mẫu quặng đạt chuẩn do Hải chuẩn bị sẵn cho Hưng để niêm phong. Một lọ được đưa đi giám định, một lọ lưu tại cơ quan hải quan, còn mẫu quặng thực tế lấy từ container bị Hưng vứt bỏ. Sau khi có kết quả giám định đạt chuẩn, Hưng hoàn tất thủ tục thông quan cho lô hàng.
Từ tháng 1 đến tháng 8/2024, Hải và Nam đã gặp Hưng tổng cộng 22 lần để thực hiện việc tráo mẫu giám định. Lê Văn Hưng nhận hơn 8,5 tỷ đồng tiền hối lộ và mở 22 tờ khai hải quan để xuất khẩu trái phép 27.997,32 tấn quặng ilmenite sang Trung Quốc.
Theo cáo trạng, tổng cộng từ năm 2023 đến năm 2024, các bị can đã xuất lậu 1.033 container chứa gần 28.000 tấn quặng ilmenite, trị giá hơn 3,8 triệu USD, tương đương hơn 95,9 tỷ đồng.
Liên quan đến hành vi này, Hoàng Thượng Hạ, Trần Thị Lê Vi Vân, Phùng Văn Thành và Lê Phong Nam bị truy tố về tội Buôn lậu. Đỗ Tiến Hải bị truy tố về hai tội Buôn lậu và Đưa hối lộ, còn Lê Văn Hưng bị truy tố về tội Nhận hối lộ.
Ngoài hành vi buôn lậu, VKSND tối cao còn truy tố 5 bị can về tội Trốn thuế, trong đó có Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Rạng Đông và Lê Hoàng Ngân, Tổng giám đốc doanh nghiệp này.
Cơ quan tố tụng xác định, Nguyễn Văn Đông đã chỉ đạo cấp dưới ký hợp đồng bán 38.000 tấn quặng ilmenite cho Trần Thị Lê Vi Vân với giá thực tế 132 tỷ đồng nhưng chỉ ghi trên hợp đồng và hóa đơn mức 115,5 tỷ đồng. Khoản chênh lệch 16,5 tỷ đồng được thanh toán bằng tiền mặt, không kê khai nộp thuế, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 3,8 tỷ đồng.
Viện kiểm sát cũng xác định tổng số tiền chi cho hoạt động “dịch vụ xuất lậu” trong vụ án lên tới hơn 54 tỷ đồng. Mỗi bị can tham gia đường dây đều thu lợi từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng.
Liên quan trách nhiệm quản lý, Viện kiểm sát cho rằng một số cán bộ thuộc Đội thủ tục hàng hóa xuất khẩu của Hải quan Khu vực 1 đã thiếu kiểm tra, giám sát, để Lê Văn Hưng một mình thực hiện việc kiểm hóa và lấy mẫu giám định. Tuy nhiên, do quy định hiện hành không bắt buộc phải có hai cán bộ cùng thực hiện các khâu này nên các cá nhân liên quan bị kiến nghị xử lý hành chính.
Đối với ba công ty Trung Quốc mua quặng ilmenite, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã đề nghị tương trợ tư pháp hình sự với cơ quan chức năng Trung Quốc để tiếp tục làm rõ các nội dung liên quan.
Thiên Trường
