LTS: Đổi mới giáo dục đại học đang là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bức tranh đó, các trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài được kỳ vọng mang đến những giá trị mới về đào tạo, quản trị và kết nối doanh nghiệp.
Qua tuyến bài này, Thương hiệu & Công luận tiếp cận chủ đề từ nhiều góc nhìn, phân tích các bài học thành công điển hình để làm rõ những đóng góp của mô hình đại học quốc tế đối với giáo dục đại học Việt Nam.
Thời gian qua, sự tham gia của các trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài đang làm phong phú thêm bức tranh giáo dục đại học Việt Nam, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo chuẩn quốc tế cho người học, nhưng đồng thời cũng đặt ra một câu hỏi mới: Làm thế nào để nhận diện một môi trường đào tạo thực sự chất lượng?
Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo, nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo (nay là Học viện Quản lý Giáo dục), sự tham gia của các cơ sở giáo dục với mô hình đào tạo chuẩn quốc tế là tín hiệu tích cực đối với hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Càng có nhiều mô hình cùng tham gia, giáo dục càng có điều kiện tiếp thu những phương pháp đào tạo mới, cách quản trị mới và những kinh nghiệm quốc tế.
“Tuy nhiên, theo tôi điều quan trọng không phải chỉ là quy mô đầu tư hay cơ sở vật chất hiện đại mà là tri thức, công nghệ và tư duy mà các trường có vốn đầu tư nước ngoài này mang đến”, PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho hay.
Ở góc độ của một nhà quản lý giáo dục, PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho rằng, giá trị của một trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài không nằm ở việc giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh hay cấp bằng của nước ngoài. Điều quan trọng hơn là nhà trường có tạo được môi trường để sinh viên thay đổi cách học, cách tư duy và cách chuẩn bị cho tương lai.
Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo, bản chất của giáo dục đại học là phát triển con người. Một chương trình đào tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người học hình thành năng lực tự học, tư duy độc lập và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường lao động.
Điều này càng trở nên cấp thiết khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Nhiều công việc có thể được tự động hóa, nhưng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, giao tiếp và giải quyết vấn đề vẫn là những năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế.
“Học không chỉ là tiếp thu kiến thức mà còn phải biết đặt câu hỏi, hiểu bản chất của vấn đề và vận dụng được vào thực tiễn. Đó cũng là nền tảng của năng lực học tập suốt đời, điều mỗi người trẻ cần có trong một thế giới luôn biến đổi”, PGS.TS Đặng Quốc Bảo nói.
Xu hướng này cũng đang được nhiều trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài triển khai. Thay vì chỉ tập trung truyền đạt kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm và năng lực thích ứng được tích hợp ngay trong quá trình học.
Tại Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), chương trình Phát triển Năng lực Cá nhân và Kỹ năng Xã hội (PSG) được thiết kế để sinh viên rèn luyện tư duy phản biện, khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và tinh thần chủ động. Đây là những năng lực ngày càng được doanh nghiệp coi trọng trong bối cảnh AI và công nghệ liên tục thay đổi yêu cầu đối với nguồn nhân lực.
Nếu năng lực thích ứng là điều giúp sinh viên tạo lợi thế trong tương lai, thì theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo, hội nhập quốc tế cũng cần được hiểu theo một nghĩa đầy đủ hơn.
PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho rằng, giáo dục quốc tế không chỉ là học bằng tiếng Anh hay tiếp cận chương trình đào tạo nước ngoài. Điều quan trọng hơn là giúp người học mở rộng tư duy nhưng vẫn giữ được bản sắc của mình.
Đó cũng là lý do PGS.TS Đặng Quốc Bảo nhiều lần nhấn mạnh nguyên tắc "hòa nhập nhưng không hòa tan". Với những sinh viên định hướng phát triển sự nghiệp trong nước, việc được học trong môi trường quốc tế ngay tại Việt Nam có thể mang lại lợi thế riêng. Người học vừa được tiếp cận phương pháp đào tạo, tư duy và chuẩn mực quốc tế, vừa duy trì sự kết nối với văn hóa, xã hội và thị trường lao động trong nước. Đây là nền tảng để hình thành tư duy toàn cầu nhưng vẫn có khả năng giải quyết những vấn đề của bối cảnh địa phương. Từ góc nhìn đó, vị chuyên gia cho rằng, phụ huynh và học sinh khi chọn trường đại học nên quan tâm nhiều hơn đến cách nhà trường phát triển năng lực của người học, thay vì chỉ nhìn vào chương trình đào tạo hay danh tiếng.
Gắn kết doanh nghiệp giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn
Bên cạnh triết lý đào tạo, PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho rằng, mức độ gắn kết với doanh nghiệp cũng là một tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng của một trường đại học.
Theo đó, nếu kiến thức chỉ dừng lại trên giảng đường thì rất khó chuyển hóa thành năng lực nghề nghiệp. Sinh viên cần được trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, tham gia dự án, va chạm với doanh nghiệp và hiểu yêu cầu của nhà tuyển dụng ngay từ khi còn học.
"Cuối cùng vẫn phải thực hành", PGS.TS Đặng Quốc Bảo nhấn mạnh khi nói về triết lý "học - hỏi - hiểu - hành".
Ở góc độ đó, mạng lưới doanh nghiệp không nên chỉ được nhìn nhận như một danh sách đối tác, mà phải trở thành một phần của quá trình đào tạo. Doanh nghiệp cần tham gia vào việc hướng nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm, tạo cơ hội thực tập và giúp sinh viên kiểm chứng những kiến thức đã học trong môi trường làm việc thực tế.
Đây cũng là xu hướng được nhiều trường đại học quốc tế theo đuổi nhằm thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động. Điển hình, tại Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), mạng lưới hơn 500 đối tác trong nước và quốc tế không chỉ cung cấp cơ hội thực tập, kiến tạo việc làm, mà còn tham gia trực tiếp vào quy trình đánh giá năng lực sinh viên, giúp nhà trường liên tục hiệu chỉnh chương trình đào tạo theo yêu cầu thực tế của thị trường lao động.
Thay vì chờ đến năm cuối mới tiếp cận doanh nghiệp, sinh viên được tạo điều kiện gặp gỡ nhà tuyển dụng, nhận tư vấn nghề nghiệp và trải nghiệm môi trường làm việc ngay trong quá trình học. Kết quả là tỷ lệ sinh viên BUV có việc làm hoặc tiếp tục học lên cao trong vòng 3 tháng sau tốt nghiệp đạt 100%. Theo quan điểm của PGS.TS Đặng Quốc Bảo, những trải nghiệm như vậy giúp người học hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường, nhận diện điểm mạnh, điểm cần hoàn thiện và chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn chuyển tiếp từ đại học sang công việc.
Trong bối cảnh phụ huynh và học sinh có nhiều lựa chọn hơn trước, vị chuyên gia cho rằng tiêu chí lựa chọn trường đại học cũng cần thay đổi. Bên cạnh chương trình đào tạo hay bằng cấp, người học cần quan tâm đến việc môi trường đó có giúp mình phát triển đồng thời kiến thức, kỹ năng và tư duy hay không; có tạo điều kiện để trải nghiệm thực tế, kết nối doanh nghiệp và hình thành năng lực học tập suốt đời hay không.
Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo, một trường đại học đáng để lựa chọn phải tạo ra những giá trị thực chất cho người học. Đó là nơi sinh viên được trang bị năng lực để thích ứng với sự thay đổi, có bản lĩnh hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc và đủ tự tin bước vào thị trường lao động toàn cầu.
Trong một thế giới mà công nghệ có thể nhanh chóng làm thay đổi cách con người học tập và làm việc, chính tư duy, năng lực thích ứng và khả năng học hỏi liên tục mới là những giá trị bền vững nhất mà giáo dục đại học cần mang lại. Đó cũng là "chất lượng thật" của một môi trường đào tạo, vượt lên trên những yếu tố có thể nhìn thấy bằng mắt như cơ sở vật chất, học phí hay tên gọi của một ngôi trường.
Minh Khánh
