Bỏ đô thị loại IV, V, sắp xếp lại mặt bằng đô thị
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026 và được xác định là cơ sở quan trọng để tổ chức, quản lý, phát triển hệ thống đô thị quốc gia, vùng và địa phương, đồng thời phục vụ công tác quản lý đơn vị hành chính đô thị và đánh giá việc thực hiện theo quy hoạch đô thị.
Theo quy định mới, hệ thống đô thị của Việt Nam chỉ còn 4 loại, gồm: đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I, đô thị loại II và đô thị loại III. Trong đó, Hà Nội và TP.HCM tiếp tục được xác định là đô thị loại đặc biệt. Các thành phố Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ vẫn được xác định là đô thị loại I. Thành phố Thủ Đức và các khu vực phường thuộc quận trước khi sắp xếp được xác định là đô thị loại II.
Đáng chú ý, đô thị loại IV và loại V sẽ không còn trong hệ thống phân loại. Các đô thị loại IV, V, các thị xã và thị trấn trước đây chưa được công nhận loại đô thị sẽ được xác định là đô thị loại III theo khung phân loại mới. Như vậy, từ năm 2026, cả nước chỉ còn 4 loại đô thị, thay vì 6 loại như trước đây.
Nghị quyết 111 cũng quy định rõ các nội dung chuyển tiếp nhằm tránh xáo trộn trong quản lý. Các đô thị đã được công nhận trước đây tiếp tục được xác định loại đô thị tương ứng theo quy định mới. Riêng đối với Hà Nội và TP.HCM, nghị quyết không quy định việc tổ chức đánh giá phân loại lại do đây là nhóm đô thị có tính chất riêng, giữ vai trò trung tâm tổng hợp quốc gia và quốc tế với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội đặc biệt.
Việc rút gọn hệ thống phân loại đô thị không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn gắn với yêu cầu sắp xếp lại mặt bằng đô thị theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tạo nền tảng thống nhất cho công tác quản lý, quy hoạch và phát triển đô thị trong giai đoạn mới.
Đô thị không còn “đạt hay không đạt”, chuyển sang chấm điểm xanh – thông minh
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết 111 là thay đổi căn bản cách đánh giá và công nhận loại đô thị. Theo đó, việc phân loại đô thị không còn dừng ở việc xác định “đạt hay không đạt” các tiêu chí, mà được thực hiện thông qua chấm điểm theo thang điểm tối đa 100 đối với từng nhóm tiêu chí cụ thể.
Theo quy định, đô thị loại II và đô thị loại III phải đạt tối thiểu 75 điểm theo bộ tiêu chí đánh giá toàn đô thị. Đồng thời, điểm trung bình đánh giá trình độ phát triển đô thị của các đơn vị hành chính cấp xã trong đô thị phải đạt tối thiểu 48 điểm và phải có ít nhất một xã, phường đạt tối thiểu 75 điểm. Đơn vị hành chính cấp xã chỉ được đánh giá đạt trình độ phát triển đô thị khi tổng điểm các tiêu chí đạt tối thiểu 75 điểm theo loại đô thị tương ứng.
Cách tiếp cận này cho phép đánh giá mức độ phát triển đô thị một cách chi tiết, cụ thể và định lượng hơn, không chỉ ở cấp đô thị mà còn đến từng đơn vị hành chính cấp xã. Kết quả chấm điểm trở thành căn cứ để xác định trình độ phát triển đô thị, phục vụ công tác đánh giá trong từng giai đoạn và làm cơ sở xây dựng các chương trình, kế hoạch phát triển đô thị.
Cùng với việc thay đổi phương thức đánh giá, Nghị quyết 111 lần đầu tiên đưa các tiêu chí về đô thị xanh, đô thị thông minh, hiện đại và phát triển bền vững vào khung đánh giá chính thức. Các tiêu chí này không còn mang tính khuyến khích mà trở thành nội dung được tính điểm trong quá trình phân loại.
Bộ tiêu chí mới bao phủ nhiều lĩnh vực gắn với chất lượng sống đô thị như: giao thông vận tải hành khách công cộng, không gian xanh công cộng, công trình xanh, xử lý chất thải rắn, phân loại rác tại nguồn, cấp thoát nước và xử lý nước thải, sử dụng năng lượng tái tạo, ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, dịch vụ công trực tuyến toàn trình, ngầm hóa đường dây, đường cáp và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo Nghị quyết 111, kết quả phân loại đô thị không chỉ nhằm xác lập “hạng” đô thị, mà còn là căn cứ để lập, điều chỉnh chương trình phát triển đô thị, kế hoạch phát triển đô thị cấp xã, cũng như phân bổ nguồn lực và đầu tư hạ tầng. Việc đánh giá được thực hiện đến từng đơn vị hành chính cấp xã trên cơ sở các tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tổ chức không gian đô thị, qua đó tạo nền tảng cho phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững trong giai đoạn tới.
Thiên Trường
