Sản lượng giảm sâu, tập trung giữ chất lượng vùng vải
Vụ vải thiều năm nay tại Bắc Ninh được đánh giá là một trong những năm khó khăn nhất trong thời gian gần đây. Theo thống kê của ngành nông nghiệp địa phương, toàn tỉnh hiện có khoảng 29.800 ha vải thiều, nhưng sản lượng thu hoạch dự kiến chỉ đạt hơn 95.000 tấn, giảm gần một nửa so với năm 2025 và thấp hơn nhiều so với kế hoạch đề ra.
Trong tổng sản lượng dự kiến, vải chín sớm ước đạt hơn 40.000 tấn, còn lại là vải chính vụ khoảng 55.000 tấn. Mức giảm mạnh này khiến nhiều nhà vườn lo lắng, bởi vải thiều là cây trồng mang lại nguồn thu nhập chủ lực cho hàng nghìn hộ dân tại địa phương.
Nguyên nhân chính được xác định là do thời tiết diễn biến bất thường. Mùa đông năm trước nền nhiệt cao, rét không kéo dài khiến cây vải khó phân hóa mầm hoa. Sau Tết Nguyên đán, thời tiết tiếp tục khô nóng, ít mưa khiến cây bật lộc mạnh nhưng tỷ lệ ra hoa thấp. Nhiều hộ dân đã chủ động bẻ lộc, chăm sóc theo hướng dẫn kỹ thuật nhưng hiệu quả không đồng đều.
Trước thực tế này, ngành nông nghiệp Bắc Ninh đang khuyến cáo nông dân tập trung chăm sóc diện tích còn quả để giữ năng suất thực thu. Các biện pháp như tưới tiêu hợp lý, bón phân cân đối, tỉa cành thông thoáng, phòng trừ sâu bệnh được triển khai đồng bộ nhằm hạn chế rụng quả và nứt quả khi bước vào giai đoạn phát triển cuối.
Dù mất mùa, chất lượng vùng vải vẫn được giữ ổn định. Bắc Ninh hiện duy trì diện tích lớn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalG.A.P và quy trình canh tác an toàn. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm chất lượng trái vải, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.
Toàn tỉnh cũng tiếp tục duy trì hàng trăm mã số vùng trồng và hệ thống cơ sở đóng gói đạt chuẩn. Việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, lấy mẫu trước thu hoạch và truy xuất nguồn gốc được thực hiện chặt chẽ nhằm giữ uy tín cho thương hiệu vải thiều Bắc Ninh.
Giá tăng cao, mở rộng đầu ra và nâng giá trị quả vải
Dù sản lượng giảm mạnh, thị trường tiêu thụ vải thiều năm nay lại khởi đầu khá khả quan. Nhiều doanh nghiệp đã ký hợp đồng thu mua vải sớm với mức giá khoảng 40.000 đồng/kg ngay từ đầu vụ. Tại một số nhà vườn, giá bán lẻ vải chín sớm lên tới 100.000 - 120.000 đồng/kg, mức cao hiếm thấy trong nhiều năm qua.
Theo các thương lái, nguồn cung giảm trong khi nhu cầu thị trường vẫn ổn định là nguyên nhân chính khiến giá tăng. Bên cạnh đó, chất lượng quả vải ngày càng được cải thiện, mẫu mã đẹp, vị ngọt đậm và bảo đảm an toàn thực phẩm nên được người tiêu dùng ưa chuộng.
Với người trồng vải, giá cao là tín hiệu tích cực trong bối cảnh mất mùa. Nhiều hộ dân cho biết nếu giữ được mặt bằng giá tốt trong suốt vụ thu hoạch, thu nhập năm nay có thể không giảm quá sâu dù sản lượng thấp hơn đáng kể.
Để hỗ trợ tiêu thụ, Bắc Ninh chủ động kết nối với nhiều doanh nghiệp phân phối, xuất khẩu và hệ thống bán lẻ lớn để xây dựng kế hoạch thu mua từ sớm. Việc ký hợp đồng trước vụ giúp nông dân yên tâm sản xuất, đồng thời hạn chế tình trạng bị ép giá hoặc ùn ứ hàng hóa khi vào chính vụ.
Ngoài thị trường nội địa, quả vải Bắc Ninh tiếp tục được xúc tiến xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Australia, Thái Lan và nhiều thị trường tiềm năng khác. Các đơn vị xuất khẩu cho rằng nếu bảo đảm tốt chất lượng và tiến độ giao hàng, vải thiều Bắc Ninh vẫn có nhiều dư địa tăng trưởng.
Song song với tiêu thụ quả tươi, địa phương cũng đẩy mạnh chương trình bình chọn “vườn vải đẹp”, gắn sản xuất với phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách có thể tham quan vùng trồng, hái vải tại vườn và tìm hiểu quy trình canh tác, qua đó gia tăng giá trị dịch vụ cho người dân.
Các doanh nghiệp chế biến cũng đánh giá vải thiều Bắc Ninh có nhiều lợi thế để cấp đông, sấy khô, làm nước ép hoặc các sản phẩm giá trị gia tăng. Với đặc điểm cùi dày, vị ngọt và mùi thơm đặc trưng, loại quả này có tiềm năng lớn trong ngành công nghiệp chế biến nông sản.
Về lâu dài, các chuyên gia đề xuất, cần tiếp tục nghiên cứu giống mới như vải chín sớm, chín muộn, giống dễ bảo quản hoặc không hạt để kéo dài mùa vụ. Đồng thời, đầu tư kho lạnh, logistics và thương mại điện tử sẽ giúp ngành hàng này phát triển bền vững hơn.
Dù năm 2026 là vụ vải nhiều thách thức, giá bán cao cùng sự chủ động của chính quyền, doanh nghiệp và nông dân đang mở ra kỳ vọng tích cực. Nếu tận dụng tốt cơ hội nâng chất lượng và đa dạng hóa đầu ra, vải thiều Bắc Ninh sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trái cây đặc sản giá trị cao của miền Bắc.
Nam Sơn
