THCL Thực trạng xu hướng các DN Việt Nam có quy mô trung bình ngày càng nhỏ đang là một thách thức lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Bởi theo TS Lương Minh Huân (Viện Phát triển doanh nghiệp- VCCI), quy mô DN nhỏ đi đồng nghĩa là DN siêu nhỏ tăng lên.

Quy mô DN ngày càng nhỏ đi đang đặt ra những thách thức không nhỏ

Điều này dẫn đến năng lực cạnh tranh DN kém, nhất là năng lực tài chính, trong đó có khả năng trả lãi vay kém sẽ khiến cho tình trạng DN phải đối mặt là việc tiếp cận nguồn vốn cũng khó khăn hơn.

DN đã có mức tăng trưởng trở lại

Năm 2014, cả nước có 74.842 DN đăng ký thành lập mới với số vốn đăng ký là 432.286 tỷ đồng, giảm 2,7% về số DN và tăng 8,4% về số vốn đăng ký so với năm 2013. Tỷ trọng vốn đăng ký bình quân trên một DN đạt 5,8 tỷ đồng, tăng 11,5% so với năm 2013. Số lao động dự kiến được tạo công ăn việc làm của các DN thành lập mới  tăng 2,8% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, xét ở khía cạnh quy mô vốn, số DN thành lập mới, năm 2014 đã có 22.758 lượt DN thay đổi tăng vốn với tổng số vốn đăng ký tăng thêm là 595.707 tỷ đồng. Như vậy, tổng số vốn đăng ký mới và đăng ký bổ sung thêm vào nền kinh tế trong năm 2014 là 1.027.993 tỷ đồng.

Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê, DN Việt Nam đã có những bước phát triển trong giai đoạn 2007-2014. Từ con số khoảng 149 nghìn DN năm 2007, số lượng DN đang hoạt động hiện nay ở Việt Nam tính đến thời điểm 31/12/2014 ước khoảng hơn 401 nghìn DN, gấp 2,7 lần so với năm 2007. Tốc độ tăng trưởng về số lượng DN bình quân trong giai đoạn này đạt 15,2% năm. Đáng chú ý, nếu giai đoạn 2007-2011, chứng kiến sự tăng trưởng mạnh về số lượng của DN hoạt động, với tốc độ tăng bình quân trên 20%/năm, thì trong giai đoạn 2012-2014, tốc độ tăng trưởng DN đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 7,3%/năm. Điều này cho thấy những khó khăn của nền kinh tế trong giai đoạn 2012-2014 vẫn còn hiện hữu dù đang có xu hướng hồi phục. Thể hiện ở tốc độ tăng trưởng DN năm 2014 ước đạt 8,8%, cao hơn so với mức 6,4% của năm 2013 và 6,8% của năm 2012. Đây là tín hiệu đánh dấu sự phục hồi của nền kinh tế, tuy nhiên theo các chuyên gia, chưa phải tín hiệu đáng mừng, bởi DN mặc dù có tăng trưởng trở lại song quy mô của DN đang có xu hướng nhỏ lại.

Quy mô doanh nghiệp nhỏ

Trong giai đoạn 2007-2014, mặc dù chứng kiến sự tăng trưởng mạnh về số lượng DN, số lượng lao động và tổng nguồn vốn. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của 3 yếu tố này là khác nhau dẫn đến sự thay đổi về quy mô DN xét theo tiêu chí lao động và tiêu chí nguồn vốn. Theo đó, số lượng DN tăng mạnh hơn so với số lượng lao động đã dẫn đến sự thu hẹp quy mô DN về lao động.

Cụ thể, lao động bình quân trong DN đã giảm từ 49 lao động năm 2007 xuống chỉ còn 29 lao động năm 2014, tương ứng với quy mô của một DN nhỏ. Sự suy giảm quy mô lao động bình quân của DN bắt nguồn từ sự suy giảm quy mô bình quân của DN trong cả 3 khu vực: DN nhà nước, DN ngoài nhà nước và DN FDI. Trong đó, giảm mạnh nhất là DN ngoài nhà nước, từ 27 lao động năm 2007 xuống còn 18 lao động năm 2014, quy mô lao động của DN nhà nước giảm từ 505 lao động năm 2007 xuống còn 452 lao động năm 2014, tại các DN FDI cũng giảm từ 340 xuống còn 299 lao động.

Như vậy, nếu quy mô bình quân của các DN nhà nước và các DN FDI tương ứng với một DN lớn thì quy mô của các DN ngoài nhà nước chỉ tương ứng với DN nhỏ. Sự thu hẹp về quy mô lao động cũng diễn ra trong hầu hết các ngành, rõ nét nhất là trong các ngành tận dụng lao động như nông-lâm nghiệp- thủy sản, công nghiệp khai mỏ, công nghiệp chế biến, xây dựng, vận tải kho bãi, thông tin truyền thông. Chỉ duy nhất một ngành có quy mô lao động bình quân tăng nhẹ là y tế và hoạt động trợ giúp xã hội.

Theo TS Lương Minh Huân, quy mô DN nhỏ đi đồng nghĩa là DN siêu nhỏ tăng lên, minh chứng cho điều này là từ chỗ chỉ có 61% DN nhỏ trong năm 2013 thì năm 2014, số DN nhỏ đã tăng lên 70%. Điều này dẫn đến năng lực DN kém, nhất là năng lực tài chính, trong đó khả năng trả lãi vay kém sẽ khiến cho tình trạng DN tiếp cận vốn cũng khó khăn hơn.

Trước thực trạng xu hướng các DN Việt Nam có quy mô trung bình ngày càng nhỏ đang là một thách thức lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng cần thiết phải xây dựng khuôn khổ chính sách để khắc phục “sự thiếu vắng DN quy mô vừa”. Theo đó, việc xây dựng chính sách cần hướng vào các trọng tâm cụ thể như: cải cách các thể chế để tất cả các DN có thể cạnh tranh với nhau một cách bình đẳng và minh bạch; ban hành Luật DN nhỏ và vừa (DNNVV).

Có chương trình hỗ trợ để thu nhỏ ku vực phi chính thức – khuyến khích các hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi thành DN; xây dựng khuôn khổ chính sách để tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận các nguồn lực đất đai, tín dụng và đặc biệt là tiếp cận thị trường, trước mắt là tiếp cận các dự án đầu tư công và mua sắm công; có chương trình hỗ trợ khởi nghiệp một cách căn bản để đảm bảo rằng, các DN có thể kịp thời nắm bắt được cơ hội kinh doanh, đồng thời có đủ khả năng để tiếp tục tồn tại, phát triển hạn chế DN giải thể, ngừng hoạt động. Ngoài ra, báo cáo cũng cho rằng, cần sớm hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư nhằm khuyến khích các mối liên kết thực thụ giữa các DN trong nước và DN FDI, giữa các DN lớn và DNNVV; hỗ trợ tài chính cho DN; tập trung các giải pháp nâng cao năng suất lao động.

Tuyết Hoa