IOAA 2026 là sự kiện giáo dục - khoa học quốc tế dành cho học sinh trung học phổ thông, góp phần phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ trong lĩnh vực thiên văn học và vật lý thiên văn, đồng thời tạo cơ hội giao lưu học thuật, trao đổi khoa học và tăng cường hợp tác quốc tế.
Việc đăng cai IOAA 2026 tiếp nối những kỳ Olympic quốc tế từng được tổ chức thành công tại Việt Nam, gồm Olympic Toán học quốc tế năm 2007, Olympic Vật lý quốc tế năm 2008 và Olympic Hóa học quốc tế năm 2014.
Kỳ thi năm nay quy tụ 67 đội với 320 thí sinh đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, sự hiện diện của các đại biểu và đội tuyển quốc tế là minh chứng sinh động cho sức sống của hợp tác khoa học quốc tế, đồng thời thể hiện sự tin cậy ngày càng lớn của cộng đồng khoa học quốc tế đối với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam nhất quán xác định giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là quốc sách hàng đầu, là lựa chọn chiến lược cho tương lai đất nước, trong đó, nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng và tạo môi trường phát triển cho tài năng trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Việc Việt Nam lần đầu đăng cai Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế vì thế không chỉ là một sự kiện giáo dục, khoa học, mà còn mở thêm cơ hội để thế hệ trẻ Việt Nam kết nối và hội nhập sâu rộng hơn với cộng đồng giáo dục, khoa học quốc tế.
Phó Thủ tướng cho rằng, kỳ thi không chỉ dành cho những học sinh xuất sắc mà còn là một diễn đàn khoa học trẻ, nơi các em được chia sẻ tri thức, khơi mở tài năng và có thêm những trải nghiệm mới.
Đặc biệt, Việt Nam đang từng bước đầu tư phát triển lĩnh vực khoa học vũ trụ, với các vệ tinh quan sát Trái đất và các đài thiên văn tại Hòa Lạc, Khánh Hòa. Việt Nam cũng coi trọng và mong muốn mở rộng hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; sẵn sàng đồng hành cùng các quốc gia trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó có thiên văn học và khoa học vũ trụ.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, bên cạnh điểm số và những tấm huy chương, giá trị của kỳ thi còn nằm ở những câu hỏi được gợi mở, những ý tưởng được sẻ chia và những tình bạn được hình thành trong những ngày các thí sinh có mặt tại Hà Nội.
“Tôi tin rằng nhiều năm sau, các em sẽ gặp lại nhau trong một phòng thí nghiệm, một đài thiên văn hay một dự án khoa học quốc tế - không còn là những thí sinh cùng tranh tài, mà chính là những đồng nghiệp cùng khám phá những chân trời mới và cùng giải quyết những vấn đề chung của thế giới”, Phó Thủ tướng chia sẻ.
Phó Thủ tướng cũng bày tỏ mong muốn các nhà khoa học, học sinh và thí sinh quốc tế sẽ có những trải nghiệm đáng nhớ về đất nước, con người Việt Nam cũng như một Thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến, thân thiện và mến khách.
Phát biểu chào mừng kỳ thi, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, mỗi sự kiện khoa học quốc tế được tổ chức tại Hà Nội đều góp thêm một bước vào hành trình xây dựng thành phố bằng tri thức và sáng tạo; nơi những giá trị truyền thống được tiếp nối bằng tinh thần đổi mới và khát vọng vươn tới những chuẩn mực phát triển cao hơn.
Tham dự IOAA 2026, Việt Nam có 10 học sinh thuộc hai đội tuyển. Để chuẩn bị cho kỳ thi, từ ngày 4/7 đến 24/9, các thành viên đội tuyển đã trải qua khoảng 1.200 tiết bồi dưỡng.
Nội dung tập huấn tập trung vào kiến thức lý thuyết về thiên văn học và vật lý thiên văn, thực hành, xử lý số liệu, tiếng Anh, tâm lý và kỹ năng làm việc nhóm. Đội tuyển Việt Nam cũng tập huấn kỹ năng quan sát tại đài thiên văn ở Khánh Hòa trước khi bước vào kỳ thi.
Theo chương trình, IOAA 2026 gồm 4 nội dung chính: thi lý thuyết, thi phân tích dữ liệu, thi quan sát và thi đồng đội.
Ở phần thi lý thuyết, thí sinh giải các bài toán chuyên sâu về thiên văn học và vật lý thiên văn. Với phần phân tích dữ liệu, các thí sinh phải phân tích, xử lý và diễn giải dữ liệu thiên văn.
Phần thi quan sát gồm sử dụng kính thiên văn và thi tại nhà chiếu hình vũ trụ. Lịch thi có thể được điều chỉnh khi cần thiết do điều kiện thời tiết, yêu cầu an toàn hoặc chuyên môn. Trong phần thi đồng đội, các thí sinh phối hợp giải quyết nhiệm vụ chuyên môn theo quy định của IOAA. Đề thi được xây dựng bằng tiếng Anh.
Để chuẩn bị cho sự kiện quốc tế này, Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều phần việc, từ xây dựng phương án tổ chức, chuẩn bị cơ sở vật chất, kỹ thuật đến bảo đảm an ninh, y tế, hậu cần, đón tiếp và hỗ trợ các đoàn quốc tế.
Bên cạnh các phần thi chuyên môn, thí sinh quốc tế còn có cơ hội tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa và tham quan một số địa điểm tại Hà Nội.
Lễ bế mạc và trao giải IOAA 2026 dự kiến được tổ chức vào 15 giờ ngày 4/10.
Thiên Trường
